सोप्पंय. आजूबाजूच्या लोकांकडे नजर ठेवायची. ते हसले की आपणही हसायचं, त्यांनी शिट्ट्या मारल्या की आपणही मारायच्या. सगळा पिक्चर कळतो. बाकी हल्ली बऱ्याच थेटरांत इंग्रजी सबटायट्ल्स दाखवतात शिवाय हिंदी डबही असतोच. त्यामुळे कळायचा प्रश्न येत नै फारसा पण मूळ इंग्रजी भाषेतूनच बघणे उत्तम.

पहिल्या वाक्याशी सहमत, दुसर्‍या वाक्यात थोडासा बदल : 'मागच्या साठ वर्षात काँग्रेसने देशाचं वाटोळं केलं'

ओह्ह्ह, अच्छा. त्वरित बघणे आहे हा सिनेमा.

सर, जाणिवा लैंगिक असल्यातरी त्या लैंगिक आहेत हे त्यावेळी मनाला माहित नसतं. 'त्यांच्या मुळाशी लैंगिकता आहे' हे विधान तात्विक चर्चेत, विद्वानांच्या सभेत, वैद्यकिय प्रबंधांत योग्य आणि सत्य आहे पण हे किशोरावस्थेतल्या मुला-मुलीला वळत नसतं. ते न उमगणं समजून घ्यावं असं माझं म्हणणं आहे. 'एखाद्या मुलीचा एखाद्या मुलावर क्रश आहे आणि तीने त्या मुलाचा कुठेतरी पडलेला रुमाल आपल्याजवळ खाजगीत गुप्तपणे लपवून ठेवला' ह्या कृतीला आपण 'तीला त्याच्यासोबत ***चेच होते म्हणून तीने असे केले' इतक्या टोकाला नाही नेऊ शकत. काही टप्पे (अर्थात माझे निरिक्षण: सॅम्पल गृप बराच मोठा आहे पण आम्ही डॉक्टर नाही त्यामुळे शास्त्रिय आधार नाही) पौगंडावस्थेतल्या मुला-मुलींना तर आपल्याला एखादं माणूस आवडतंय हेही कळत नसतं, नुसतं ओढलं जाणं, विचारांमधे गुंतत जाणं, भान हरपणं, हे सगळं आतलं, एकतर्फी, एकटं. ती व्यक्ती गृपमधे, ओळखीत असेल तर नकळत तीला आवडेल असे वागणे, तीची काळजी घेणे, तीच्यासाठी खस्ता खाणे, उपद्व्याप करणे, मदत करणे, स्वतःला व स्वतःचे महत्त्वाचे उद्योग विसरुन तीच्यामागे राहणे हे जरा प्रकट, तरीही अनभिज्ञ. पुरेसं प्रकट त्या व्यक्तीच्या दर्शनाविना कळवळून जाणं, असुरक्षित वाटणं, ती सतत जवळ असावी असं वाटणं, त्यासाठी वाट्टेल ते करायची तयारी असणं आणी ते करणंही, ह्यात प्रत्यक्ष तसं व्यक्त करायची गरज भासते. मुलं-मुली प्रेमाची कबूली देतात. एकदा रितसर दोन्हीकडून कबूली झाल्यावर सहवास वाढतो, विश्वास, जवळीक वाढते, अजून अजून जवळ येण्याची तृष्णा वाढते, लैंगिकता ह्या टप्प्यावर जाणवू लागते, आणि ती पुढे चटकन मूर्त रुप घेऊ शकते. लैंगिकता हा एक क्षीण आवेग आहे, अनेक रुपं, पुटं चढवून तो येतो. जसजसा जवळ येतो तशी पुटं गळून पडतात आणि मूळ रुपात भिडतो. आवेग ओसरुन गेल्यावरही ती अधिरता, तो विश्वास, ते प्रेम, ती आपुलकी तशीच राहत असेल तर पुढे संगोपनास आवश्यक ठरते. आईवडिल आणि मित्रांनी जमिनीवर आणायचे म्हणजे काय आणि कसे ते समजले नाही. उपयोग नसतो असा अनुभव आहे. मुळात अशा काही गोष्टी उपटूच नये म्हणून पालकांनी खूप जागरूक (मुलांचे मित्र बनणे इ.) राहावं लागतं आणि ते पालकांना ज म त नाही हा सार्वत्रिक अनुभव आहे. कारण मुलांचे मित्र बनण्याच्या ऐवजी अनेक महत्त्वाच्या भूमिका चाळीशी-पन्नाशीतल्या पालकांना पार पाडाव्या लागतात. मुलांना काही शिक्षण देण्याअगोदर पालकांना पालक व्हायचे शिक्षण दिले पाहीजे या मतावर मी येऊन पोचलोय. असो. अर्थात काही मुलं आजकाल हे वरचे टप्प्यांच्या फंदात पडत नाहीत असेही निरिक्षण आहे. आजकाल 'फ्रेण्शिप देती का', 'लवशिव देती का' किंवा नुसतंच 'देती का' ह्या तीन प्रश्नाचे टप्पे राहिले आहेत. ठळकपणे आढळत असेल तरी हेही सार्वत्रिक नाही हेही तितकेच खरे.