मारण्याची ताकद असून न मारणे म्हणजे अहिंसा; मारण्याची ताकद नाही म्हणून न मारणे म्हणजे अहिंसा नव्हे, निव्वळ दुबळेपणा. सावरकरांचे या अर्थी वाक्य आहे की, "एका गालावर थप्पड मारली तर दुसरा गाल पुढे करणे हा अहिंसेचा एक भाग झाला, पण स्वतः इतके सशक्त असायला हवे की, अशी प्रथमतः एका गालावर कुणाची मारायची हिंमतच होता कामा नये. त्यातून खरी अहींसा/अहींसक वातावरण तयार होते." :-)

तर त्याला प्रत्यक्षात लाथाबुक्क्यांनी बडवण्याची काहीच गरज नाही. मी काय करायला हवे होते हा मुद्दा नसून मी काय केले आहे ते लिहिले आहे! आणि त्यावर आधारीत प्रश्न विचारले आहेत हे लक्षात घ्या..! तात्या.

मारण्याची ताकद असून न मारणे म्हणजे अहिंसा; मारण्याची ताकद नाही म्हणून न मारणे म्हणजे अहिंसा नव्हे, निव्वळ दुबळेपणा.

टग्या, बरोब्बर! सशाची अहिंसा म्हणजे दुबळेपणा! आणि तात्या, तुमच्यात तेवढी ताकद असती तर तुमच्या बहिणीवर लाइन मारण्याची कुणाची हिंमत झाली असती? गांधीवाद कसा फोल आहे हे सिद्ध करण्यासाठी चर्चेत आपल्या आयाबहिणींना कशाला आणायला हवे? "तुझं वाचन किती? तू बोलतोयस किती?" "तुझा पगार किती? तू बोलतोयस किती?"

मित्रांनो माझ्या अहिंसेचे विचार आपल्याला फारच कमी माहिती दिसतायत असे आपल्या चर्चेतून जाणवले. माझे अहिंसेचे खरे विचार असे आहेत. कोणी तुमच्या थोबाडात मारत असेल तर त्यापूर्वीच त्याचा हात अडवा, मात्र तो मोडून टाकण्यापेक्षा तो असा काही पिरगळा की तुम्ही भ्याड आणि निर्बल नाही आहात याचा त्याला प्रत्यय येईल. कोणी तुमच्या उजव्या गालात मारत असेल तर त्याचा प्रतिकार करण्यापेक्षा डावा गाल पुढे करा असे मी कधीही सांगितले नाही. त्याचा प्रतिकार जरूर करा. पण त्यावर उलट वार मात्र करू नका. समोर संकट आल्यावर आपल्या प्रियजनांना मागे टाकून पळून जावे असे माझी अहिंसा सांगत नाही. अशावेळी भ्याड पळपुटेपणा करण्यापेक्षा मी हिंसेलाच प्राधान्य देईन. म्हणूनच ज्या प्रकारे एखाद्या आंधळ्या माणसाला सुंदर दृश्‍य बघण्याची मी सक्ती करू शकत नाही, त्याचप्रमाणे संकट आले असताना पळून जाणाऱ्या ( कायराला) माणसाला मी अहिंसचा उपदेश करू शकणार नाही. अहिंसा हे मोठ्या वीरतेचे प्रतिक आहे. माझ्या आजवरच्या अनुभवानुसार हिंसेवर विश्‍वास असणाऱ्या लोकांना अहिंसेचे महत्त्व पटविणे मुळीच कठिण गेले नाही. मी अनेक वर्ष भित्रा राहिलो होतो आणि अशा काळात मला हिंसा करण्याची तीव्र इच्छा व्हायची. पण मग जेव्हा मी भित्रेपणा सोडायला सुरूवात केली तेव्हा अहिंसेबद्दल मला आत्मियता वाटायला लागली. याचा अर्थ समोर संकट आल्यावर जे लोक पळतात ते अहिंसेचे पुजारी होते आणि वार करायला घाबरतात असे मानन्याचे काहीच कारण नाही उलट त्यांचे पलायन हे सिद्ध करते की त्यांची मरण्याची किंवा इजा सहन करण्याची तयारी नाही. याचे उदाहरण द्यायचे झाले तर खतरनाक लांडग्याला पाहून घाबरून बिळात पळणारा ससा तो अहिंसक आहे म्हणून पळून जात नाही तर तो त्या लांडग्याला बघताच चळाचळा कापू लागतो आणि जीवाच्या भीतीने पळून जातो. म्हणून अहिंसक होणे हे खऱ्या धैर्याचे आणि वीरतेचे काम आहे. अहिंसा भित्रेपणाच्या आड दडलेली नसून तो एका वीराचा सर्वोच्च गुण आहे. आणि म्हणूनच अहिंसा अंगी बाळगण्यासाठी तलवार चालविण्यापेक्षाही जास्त वीरतेची गरज असते. अर्थात तलवारबाजी सोडून देऊन अहिंसेचा स्विकार करणे शक्‍य आहे आणि कधी कधी सोपेही आहे. परंतु अहिंसेची पूर्व अट ही आहे की अहिंसेचे पालन करणाऱ्या व्यक्तिमध्ये वार करण्याचे पूर्ण सामर्थ्य असावे. अहिंसेमुळे माणसाची बदला घेण्याची वृत्ती सचेतन आणि मुद्दाम दाबून टाकण्यात येते. निष्क्रिीय, हतबल होऊन कुणाच्याही अधीन जाण्यापेक्षा बदला घेणे केव्हाही श्रेयस्कर असले तरी त्यापेक्षाही क्षमा करणे जास्त श्रेष्ठ आहे. क्षमा ही अत्युच्च भावना आहे तर प्रतिशोध घेणे दुर्बळतेचे लक्षण आहे. मुळात प्रतिशोध किंवा बदल्याची भावना ही आपले काल्पनिक किंवा वास्तविक नुकसान होईल या संशयामुळेच निर्माण होते. म्हणूनच जो माणूस जगात कुणालाच घाबरत नाही तो त्याचे नुकसान करण्याचा निरर्थक प्रयत्न करणाऱ्यावर क्रोधीत होण्याचा प्रयत्न करणार नाही. खेळताना लहान मुलांनी आकाशात तळपणाऱ्या सूर्याकडे धूळ फेकली असता सूर्य त्याचा बदला घेऊन त्यांचे नुकसान करत नाही. त्याउलट धूळ उडविण्याच्या प्रयत्नात ती लहान मुले मात्र त्याच धुळीने खराब होतात. आपला बापू ( अर्थातच गांधीवादी नसलेला 'मो. क.गांधी")

नाहीतर, तो तुम्हाला उचलून बुकलण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. इथे शक्याशक्यतेचा किंवा तर्कावितर्काचा प्रश्न येतोच कुठे? आणि तसेही बाकी अनेक मुद्दे आहेत परंतु जे घडले आहे ते मी लिहिले आहे आणि त्यावर आधारीत प्रश्न विचारले आहेत हे कृपया ध्यानात घ्या! मी त्या गुंडाला बडवायची कृती स्पॉन्टॅनियसली केली आहे आणि ती चूक की बरोबर हा प्रश्न विचारला आहे! तात्या.

गुंडाला मारण्याआधी बहिणीला समजावा की कोणा फालतू माणसाने तुला काही शब्द म्हटले तर त्यामुळे तुला मान खाली घालायचे कारण नाही. तो पुढचा भाग झाला. माझ्या चर्चाप्रस्तावात मी स्पॉन्टॅनियसली हिंसेची कृती केली आहे आणि ती चूक की बरोबर हे विचारले आहे! हे म्हणजे बलात्काराच्या आरोपीला फाशीची शिक्षा झाली म्हणून त्या बाईच्या मनावरील व्रण पुसले गेले म्हणण्यासारखे आहे. एखाद्या स्त्रीवरचे बलात्काराचे व्रण कधीच पुसले जात नाहीत, तरीही तो करणार्‍याला फाशीची शिक्षा ही आवश्यकच असते! तेव्हा, आधी आपल्या बहिणीला सबळ करा. नक्कीच करीन.. तूर्तास, माझ्याकडून त्या गुंडाला बडवण्याची कृती घडलेली आहे आणि ती योग्य की अयोग्य? हाच या चर्चाप्रस्तावाचा मूळ भाग आहे हे कृपया लक्षात घ्या.. तात्या.

अशा गुन्ह्यांना शिक्षा देणारी समांतर व्यवस्था उभी होऊ नये असे वाटते. पहिल्या प्रश्नाचे उत्तर मिळाले, धन्यवाद..! चूक तुमच्या बहिणीची नसल्याने तिला लाज वाटण्याची काहीच गरज नाही. खरे तर काहीच गरज नाही, नक्कीच नाही! परंतु अश्लील बोलणे ऐकून काही स्त्रियांची अपमानाने म्हणा किंवा लाजेने म्हणा, मान खाली जाते/जाऊ शकते! विनयभंगाचाच हा प्रकार! किंबहुना तिनेच मुस्काटीत मारले तर चालेल. पण मग गांधींच्या तत्वाचे अन् अहिंसावादाचे काय? मी काय किंवा माझ्या बहिणीने काय, त्या गुंडाच्या मुस्कटात मारली ह्याचे गांधीवाद समर्थन करतो किंवा नाही हाच या चर्चेचा हेतू आहे! "किंबहुना तिनेच मुस्काटीत मारले तर चालेल" ह्या उत्तराने पुन्हा एकदा मला माझ्या पहिल्या प्रश्नाचे उत्तर मिळाले आहे! धन्यवाद! ;) तात्या.

मग त्या साठी तिर्‍हाईताच्या (जो तुमच्या बहिणीचा भाऊ नाही किंवा गुंडाचा नातलगही नाही) त्याच्या सर्टीफिकेटची गरज काय? मला गरज वाटते आहे. त्यामुळे मिपावर अलिकडेच लिहिल्या गेलेल्या एका लेखमालेबद्दल माझ्या मनात काही शंका आहेत त्या दूर होण्यास मदत होईल असे वाटते! ;) हे सगळं ठीक आहे. पण कुठल्याही फालतू माणसाने काही कारण नसताना माझ्या बहिणीबद्दल असे शब्द का काढावे? ही त्याची पहिली चूक. आणि तीच चूक त्याची शेवटची चूक ठरवण्याची जबाबदारी माझी. सहमत आहे! आपला, (हिंसावादी!) तात्या.

चांगली माहिती दिल्याबद्दल आभार! जय हिंद!

- अंगठाबहाद्दर

तेथे तुम्हाला जो योग्य वाटतो तो पर्याय निवडा. मला जे योग्य वाटले ते मी केले आहेच. त्यावर मी आपले मत विचारले आहे, ज्याचे उत्तर द्यायचे आपण पुन्हा टाळलेले आहे! दुसरे असे इतके मोठे तत्त्व त्याचा किस आणि कस माझ्यासारख्या सामान्य माणसाच्या प्रतिपादानातुन कृपया काढु नका. मी केलेली कृती आपल्याला योग्य वाटते किंवा अयोग्य वाटते इतकेच मी विचारले आहे! आपण त्याचे उत्तर का देत नाही हे कळत नाही! अर्थात, उत्तर देण्याचे आपल्यावर बंधन नक्कीच नाही. मी एक घटना आपल्यापुढे मांडली आणि ती आपल्याला योग्य वाटली किंवा नाही यावर आपले व्यक्तिगत मत विचारले. आपण त्याचे जे काही असेल ते, परंतु उत्तर दिले असतेत तर आपल्या प्रांजळपणाचे कौतुक वाटले असते! असो. तात्या.

मला वाटते मागे एका अप्रकाशित धाग्यात "स्त्रियाना गाडी चालवता येते का" मध्ये मी आपल्या वाहन चालवण्याच्य कौशल्यावर शंका उपस्थित करताच , आपन मला सांगितले होते की जर समोर तुम्ही आलात तर गाडी तुमच्या अंगावरच घालीन.

तुमचा प्रतिसाद वाचून अजूनही त्यांनी तुमच्या अंगावर गाडी घालायला हरकत नाही असेच वाटते. :):):) "तुझं वाचन किती? तू बोलतोयस किती?" "तुझा पगार किती? तू बोलतोयस किती?"

वेताळबुवा, तेव्हाच (त्या अप्रकाशित धाग्यावर) प्रियालीने "ह.घ्या" असंही लिहिलेलं होतं. आणि एकूण ही तुलना मला वड्याचं तेल वांग्यावर ओतल्यासारखी वाटत आहे. तुम्हाला असं वाटत असेल की या देशात मुलींना कधीच अशा कमेंट्सना सामोरं जायला लागत नाही तर ती चूक आहे. प्रत्येक वेळेला जरा असं गुंड प्रवृत्तीच्या माणसाला मारायचंच ठरवलं तर आयुष्यातला अर्धा वेळतरी असाच जाईल. करणार आहात का असं खरोखर? शिवाय प्रॅक्टीकली या गोष्टीचा विचार करावा: तुम्ही (किंवा तात्या किंवा कोणीही भाऊ) आपल्या बहिणीबरोबर २४ तास फिरणार आहे का, बळकट स्नायू, काठ्या, (रिल्हॉल्व्हर, एके ४७, ग्रेनेड लाँचर, अणुबाँब इ.इ.) घेऊन?? म्हणजे तुम्हाला काय म्हणायचे आहे ताज.ओबेरॉय व नरिमन हाऊस मध्ये कंमाडोनी कारवाई करुन दहशतवाद्याना मारले त्याच्यावर सदोष मनुष्यवधाचे खटले चालवावेत? जगात होणारे अनेक खून, मारामार्‍या, गोळीबार हे स्पॉटेनियसलीच होतात. त्यासाठी काहीही प्लॅनिंग नसतं. आणि अशा घटनांवर मिपा, वर्तमानपत्रं अनेक दिवस चर्चा करत नाहीत, तीन मंत्र्यांचे राजीनामे सादर होत नाहीत, इ.इ. एका माणसाने केलेला हिंसाचार आणि संघटीत गुन्हेगारी यांच्यात फरक आहे, आणि संघटीत गुन्हेगारी आणि दहशतवाद यांच्यातही प्रचंड फरक आहे. अवांतरः कोणीही माझ्यावर (फक्त!) अश्लील शेरेबाजी केली म्हणून मला काहीही फरक पडत नाही. कोणा एकाला 'गेट वेल सून'ची गरज आहे तर त्यामुळे माझी मान का खाली जावी, माझा आत्मसन्मान का कमी होईल?

तुमच्या सारख्या विचारवंतानी ह्यापुर्वीच पंजाब पोलिसदलाचे खच्चीकरण केले आहे.

हाहाहाहा!!!! =)) आणि माझ्यासारख्या विचारवंतांनी! पोलीसदलाचे खच्चीकरण!!!! विनोद आवडला.

किती असंबद्ध प्रतिसाद आहे. हट. प्रियालीताईने, आधीच तुमच्या अंगावर गाडी घालायला हवी होती. :) हलकेच घ्यायचं बरं का. "तुझं वाचन किती? तू बोलतोयस किती?" "तुझा पगार किती? तू बोलतोयस किती?"

वेताळ भाऊ, गाडीची दुखापत अद्याप बरी झालेली दिसत नाही. अजून कळवळताय. मलमपट्टी करून घ्या. तुमच्या विधानाचा तेव्हाही मला राग आला नव्हता आणि आताही आलेला नाही पण तुम्ही तुमचं पालुपद सोडायलाच तयार नाहीत. उगीचच आपलं राग आला राग आला म्हणून मागे लागायचं. लवकर बरे व्हा बघू. आणि ह. घ्या. यापुढे गाडी आणि प्रियालीताईची आठवण झाली की पिवळा गुलाब नक्की.

कलंत्रींनी माझ्या प्रश्नांची उत्तरे दिली की मी तुझ्या प्रश्नांची उत्तरे देईन..! बाय द वे, मी जे उदाहरण दिले आहे त्यात मी त्या गुंडाला बडवून एका अर्थी हिंसा केली आहे..कलंत्रींनी जो गांधीवाद मांडला आहे,त्या गांधीवादात हिंसेला स्थान नाही. तरीही एक उदाहरण देऊन त्यात मी केलेल्या कृतीबाबत योग्य किंवा अयोग्य या स्वरुपाचं कलंत्रींचं व्यक्तिगत मत मी विचारलं आहे ज्याचं योग्य वा अयोग्य इतक्या साध्या शब्दांची अपेक्षा असलेलं उत्तर मला कलंत्रींकडून अद्याप आलेलं नाहीये हे तुझ्यासारख्या कलंत्रींच्या पुळकेबाजांना लक्षात आलं असेलच! असो, तरीही, बेटा कोलबेर, अभी बच्चा है तू! तू भी क्या याद रखेगा! ही घे तुझ्या प्रश्नांची उत्तरं! १) त्या थुंकणार्‍या असभ्य व्यक्तिला तिथल्या तिथे लाथा बुक्क्याने बडवणे ही कृती आपल्याला योग्य वाटते का? हो, योग्य वाटते! २) या कृतीमुळे त्या थुंकणार्‍याने मायभुमीचा केलेला अनादर दूर होऊन तिचा आत्मसन्मान जपला जाईल असे आपल्याला वाटते का? हो, वाटते! ३) की सदर व्यक्तिने काही वेगळी कृती करायला हवी होती? असेल तर ती कोणती, की ज्यामुळे मायभुला न्याय मिळेल आणि अनादर होणार नाही? पहिल्या दोन प्रश्नांच्या उत्तरांनुसार हा प्रश्न गैरलागू! असो... तू तुझ्या बुद्धीच्या आवाक्याप्रमाणे असे काहीसे प्रश्न मला विचारणार याची खात्री होतीच! ;) आता कलंत्रींनी माझ्या प्रश्नांची उत्तरे न दिल्यास त्याबद्दल त्यांनाही जाब विचारलास तर बरे होईल! तात्या. -- च्यामारी, कालपरवाच्या पोरांना तात्यापुढे हुशार्‍या करतांना पाहून अंमळ गंमत वाटते! :)

कलंत्रीसाहेब, आपण पुन्हा गोंधळ करताय. कलंत्री म्हणून आपण काय कराल हे मी विचारलेले नाही किंवा आपण जर तात्या असतात तर आपण काय केले असते हेही मी विचारलेले नाही! तात्याने केलेली कृती आपल्याला योग्य वाटते की अयोग्य वाटते इतकेच फक्त मी आपले व्यक्तिगत मत विचारलेले आहे. मला त्याचे कलंत्रींच्या व्यक्तिगत मतानुसार त्याचे 'योग्य' अथवा 'अयोग्य' असे उत्तर अपेक्षित आहे! तात्या.

>>दुसर्‍या दिवशी बहिणीला एक राखी देईल आणि सर्व आजूबाजुच्या लोकांना एकत्र बोलावेल आणि त्या गुंडाला राखी बांध असे सांगेन. शक्यता आहे की माझा आणि इतरांचाही प्रश्न सुटु शकेल. हे अजिबात पटणारे नाही!! माफ करा श्री. कलंत्री, पण हा धादांत पळपुटेपणा आहे!! तुमच्या बहिणीने स्वरक्षणार्थ सज्ज असावे हाच यातून एक निष्कर्ष मला काढता येतो! समजा राखी घेऊन आलेल्या बहिणीची परत गुंडाने छेड काढली तर?? मग काय करायचे?? आणि छेड काढणार्‍या व्यक्तीला भाऊ मान असे सांगताना बहिणीच्या मानसन्मानाची काही पर्वा नाही का??? आणि बहिणीने आपली छेड काढणार्‍या व्यक्तीला का म्हणून राखी बांधावी?? हिंदी सिनेमा आहे की काय??

वा कलंत्री साहेब वाह! क्या बात है!! :) कारण शक्ती असेल तर हिंसेने प्रश्न लवकर सुटतात व्यत्यास - हिंसेने प्रश्न सोडवण्याची कुवत अशक्त माणसांत नसते. अर्थात - अशक्त माणसे अहिंसेच्या नावाखाली पळपुटेपणा लपवतात. ;) भावार्थ - शक्ती असेल तर हिंसेने प्रश्न लवकर सुटतात म्हणून प्रश्न लवकर सोडवण्यासाठी शक्तिवान बनावे व प्रश्न सोडवावेत. :) धन्यवाद कलंत्री साहेब! आपला, (कृतकृत्य) भास्कर आम्ही येथे वसतो.

शेवटी सारासार विचार करुनच सगळ्या गोष्टी करावयाला लागतात की नाही? कधी पडते घेऊन तर कधी हमरीतुमरीवर येऊन प्रश्न सोडवावेच लागतात. न अतिका गिरना ना अतिकी धुप, न अतिका बोलना ना अतिकी चुप.

सर्वसाक्षी, परत एकदा विनंती, कृपया आपली प्रश्ने विचारा. समस्या अशी आहे की तुम्हाला तुमच्याच शब्दात उत्तरे हवी आहेत ती जगातील कोणालाही देणे शक्य नाही. तरी एकदा परत प्रश्न विचारा आणि त्यावर पडदा पाडा. द्वारकानाथ