मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

इतकाच अर्थ आता जगण्यास माणसाच्या

विशाल कुलकर्णी · · जे न देखे रवी...
लेखनविषय:
गझल
काव्यरस
मराठी गझल
आता नकोत गप्पा खोट्या पराक्रमाच्या येथे कितीक गाथा माझ्या पराभवाच्या खांद्यावरी रुढींच्या जो वाहतो पखाली इतकाच अर्थ आता जगण्यास माणसाच्या येती कितीक येथे मशहूर रोज होती गझला अजून माझ्या आधीन काफियांच्या लुचतात स्वार्थ होउन 'हव्यास' माणसाला विरते सदैव निष्ठा गर्दीत गारद्यांच्या झिम्माड पावसाचे दिसते न दु:ख कोणा लपतो विरह नभाचा धारेत आसवांच्या माथ्यावरी सुखांचे ओझे 'विशाल' झाले आधार शोधतो मी समवेत वेदनांच्या विशाल...
वाचने 5337 वाचनखूण प्रतिक्रिया 28

शब्दबम्बाळ Fri, 06/05/2015 - 13:50
झिम्माड पावसाचे दिसते न दु:ख कोणा लपतो विरह नभाचा धारेत आसवांच्या! वाह!! लुचतात म्हणजे काय?

शब्दबम्बाळ Fri, 06/05/2015 - 18:58
काफिया आणि रदीफ हे गझलेच्या आकृतिबंधाशी निगडीत आहेत. काफिया म्हणजे यमक आणि रदीफ म्हणजे अन्त्ययमक. लुचतात स्वार्थ होउन 'हव्यास' माणसाला विरते सदैव निष्ठा गर्दीत गारद्यांच्या झिम्माड पावसाचे दिसते न दु:ख कोणा लपतो विरह नभाचा धारेत आसवांच्या इथे "गर्दीत" आणि "धारेत" हे काफिया(यमक) आहेत तर "गारद्यांच्या" आणि "आसवांच्या" हे रदीफ(अन्त्ययमक) आहेत.

विशाल कुलकर्णी Mon, 06/08/2015 - 12:34
इथे "गर्दीत" आणि "धारेत" हे काफिया(यमक) आहेत तर "गारद्यांच्या" आणि "आसवांच्या" हे रदीफ(अन्त्ययमक) आहेत. नाही, तसे नाहीये ते. मुळात या गझलेला रदीफ नाहीये. ही ’गैरमुर्रद्दफ़’ गज़ल आहे. रदीफ़ नसलेल्या गज़लेला ’गैरमुर्रद्दफ़’ गज़ल असे म्हणतात. रदीफ़ असलेल्या व रदीफ़ नसलेल्या दोन्ही गज़ला तितक्याच महत्वाच्या असतात. रदीफ़वर गझलेचा दर्जा ठरत नाही. आत्ता महत्वाचे म्हणजे गारद्यांच्या, आसवांच्या याला 'रदीफ' का नाही म्हणायचे? तर रदीफ़ म्हणजे न बदलणारे शब्द/ शब्दसमूह! गारद्यांच्या, आसवांच्या हे शब्द असमान आहेत. ते एकसारखे नाहीत. नुसतेच 'च्या’ हे अक्षर समान आहे. पण 'च्या' लाही रदीफ़ म्हणता येत नाही कारण ते अक्षर ’काफ़िया’चा भाग आहे, स्वतंत्र, सुट्टे अक्षर नाही. म्हणजेच "काफियाच्या" , आसवांच्या, गारद्यांच्या हे खरे काफिया आहेत या गझलेतले. गर्दीत किंवा धारेत हे नव्हे.

विशाल कुलकर्णी Mon, 06/08/2015 - 12:38
गजल शिकायची इच्छा असलेल्यांनी गझल परिचय - पार्श्वभूमी, दृष्टिकोन, तंत्र व आशय हा धागा पाहावा. संपादक महोदय, क्षमस्व ही लिंक मायबोलीवरीवरील श्री. बेफिकीर यांच्या एका धाग्याची आहे. इथे चालणार नसेल तर कृपया उडवून टाकावी. पण गझल शिकण्याची इच्छा असणार्‍या नवोदितांसाठी हा खरोखरच अतिशय उपयुक्त धागा आहे.

शब्दबम्बाळ Mon, 06/08/2015 - 17:06
खूपच धन्यवाद!:) गझलेविषयी आवड आहे आणि सुरेश भटांची गझलेची बाराखडी वाचून आकृतीबंधाची तोंडओळख झाली आहे. पण आपण दिलेल्या लिंक मध्ये खूपच उपयुक्त माहिती आहे! मिपा वर गझलेच्या संदर्भात एखादा धागा करता येईल का? ज्यांना कोणाला एखादी गझल आवडेल तीचे रसग्रहण त्या धाग्यात करता येईल असे…

विशाल कुलकर्णी Tue, 06/09/2015 - 09:56
ज्यांना कोणाला एखादी गझल आवडेल तीचे रसग्रहण त्या धाग्यात करता येईल असे… कल्पना छानच आहे. मिपावर बरेच 'कलाकार' आहेत. :)

विशाल कुलकर्णी Mon, 06/08/2015 - 13:39
काफियांच्या म्हणजे काय? "काफिया" या अरबी शब्दाचा अर्थ आहे- मागेमागे चालणारा, पुन्हापुन्हा येणारा, पायाला पाय लावून चालणारा. मी वरील व्याख्येवरून "काफिया" अधिक स्पष्ट दाखविण्याचा प्रयत्न करतो. चंद्र आता मावळाया लागला प्राण माझाही ढळाया लागला काय तो वेडा इथेही बोलला हा शहाणाही चळाया लागला? हाक दाराने मला जेव्हा दिली उंबरा मागे वळाया लागला नमुन्यादाखल दिलेल्या माझ्या एका गझलेतील ह्या तिन्ही शेरात "मावळाया, ढळाया, चळाया, वळाया" हे चार शब्द काफिया म्हणून आलेले आहेत. 'मावळाया' ह्या शब्दामागून 'ढळाया' हा शब्द येतो. 'ढळाया'ची पाठ धरून 'चळाया' येतो आणि 'चळाया' नंतर लगेच 'वळाया' हा शब्द त्याच्यामागे येतो. 'ढळाया' ह्या काफिया म्हणून येणाऱ्या शब्दाने 'मावळाया' ह्या काफिया म्हणून येणाऱ्या आधीच्या शब्दाचे अनुसरण केले आहे, तर नंतरच्या शेरात 'चळाया' ह्या काफिया म्हणून येणाऱ्या शब्दाने 'मावळाया' व 'ढळाया' ह्या शब्दांची पाठ सोडलेली नाही. आणि 'वळाया' हा काफियाचा शब्द "मावळाया, ढळाया, चळाया" ह्या आधीच्या (काफिया म्हणून आलेल्या) शब्दांशी नाते राखत आहे. "मावळाया" ह्या काफियाच्या शब्दाच्या मागेमागे, एकामागे एक, अशी एकमेकांचा पदर धरून ही इतर (काफियाच्या) शब्दांची माळ चालत आहे. काफिया हा शब्द पुल्लिंगी आहे. काफियांचे बहुवचन 'कवाफी' असे होते. संदर्भ : गझलेची बाराखडी : सुरेश भट

नाखु Mon, 06/08/2015 - 17:17
सुंदर रचना
झिम्माड पावसाचे दिसते न दु:ख कोणा लपतो विरह नभाचा धारेत आसवांच्या!
मुकुट्मणी आस्वादक नाखु