मराठी संकेतस्थळ दैन्या वस्था

१साठी :स्पष्ट आणि ठाम मते असणारे कमी झाले .इंग्रजी माध्यमात शिकणारी मुले आणि नातवंडे यांचे कौतुक (=appreciation हो !) वाढले . २ आणि ३ साठी :वरील स्थित्यंतर होत असतानाच २०००साली इंटरनेट स्वस्त होऊ लागले आणि मराठी संकेत स्थळांचा उदय झाला . आणखी काय सांगणार .चित्र स्पष्ट आहे .कागद कोरा होत चालला आहे .

मराठी संकेतस्थळ वाचून, मी मराठी लिहायला शिकलो. स्वत:चा मराठी ब्लोग ही बनविला. सुरवातीला ब्लोग वाचणार्यांची संख्या फारच कमी होती. पण गेल्या वर्षी अर्थात २०१३ पासून वाचणार्यांची संख्या वाढली. आज सकाळीच ब्लोगचा इतिहास बघितला.(सकाळची संख्या २०८०० वर होती यात अर्ध्यापेक्षा जास्त गेल्या वर्षातील आहे) तब्बल ५४००च्या जवळपास लोकांनी एक पेक्षा जास्त वेळा ब्लोग बघितला आहे. ३६ देशातील अर्थातच मराठी माणसांनी ब्लोग वाचला आहे त्यात १८% अमेरिकेत राहणारे आहे. असा अनुभव अधिकांश ब्लोग लेखांचा असेल. मी काही चांगला लेखक नाही. मराठी सुद्धा अशुद्ध असते. मराठी वाचकांची संख्या वाढली कि कमी झाली, आपण स्वत: ठरवू शकता. वाचणार्या आणि लिहिणार्यांना अधिक वाचायला मिळत आहे. हे सत्य. बाकी नवी पिढीचे म्हणाल तर त्यात बहुसंख्यक काहीच वाचत नाही. आमच्या कार्यालयात निवृत्त होणार्या शिपायाला ही शेक्स्पेअर माहित होता पण नव्या कर्मचार्यांना माहित नाही. वाचण्याची आणि लिहिण्याची सवय आजची पिढी विसरत चालली आहे. हे जागतिक सत्य आहे.

ब्लॉगर्स चा ही कंपु आहे ......मला आश्चर्य वाटते ...शिवाय ही मंडळी अगदी चेपुवर पण त्यांच्या त्यांच्यामध्येच असतात , तु माझी पाठ खाजव , मी तुझी खाजवतो ...मी २००३ पासुन जवळपास ८० % ब्लॉगच वाचायचो, पण बर्‍याच ब्लॉगर्स चा इगो पाहुन थांबविले , इतकेच काय स्वता: चा पण कधी केला नाही ..एक ट्राय केला होता , पण मला तो निव्वळ मुर्खपणा वाटत राहिला .....एक उदाहरण मात्र मला हसवुन गेले , एक सिनीयर काका होते , रोजचा अपडेट (हिट्स ) चा फेबु वर ..हात होडले शेवटी ..........

मराठी संकेतस्थळांना उर्जितावस्था होतीच केव्हा की आता दैन्यावस्था आली म्हणुन खंत करायची? मुळात मराठी संकेतस्थळांचे सदस्य भले १०-२०-३० हजार असुदे.. सक्रिय सदस्य ३००-४०० च्या वर नाहीत. तीच ती मंडळी. सुरवातील म्हणजे साधारणतः २००० ते २००८ पर्यंत सगळं कसं छान होतं मह्णजे बघा अमेरीकेत नाहीतर पुण्याबंगळूरात नोकरी, छोकरी राजाराणी संसार किंवा यंदा कर्तव्य आहे टैप. २००८ नंतर अनेकांचे संसार कुरबुरी सुरुझाल्या, अनेक घटस्फोत झाले, अनेकांना मुल होत नाही म्हणुन कुरबुरी सुरु झाल्या. एकंदर जीवन बदललं. तेच प्रतिबिंब इथे दिसतं. नवे सदस्य तितक्या प्रमाणात येत नाहीत. नवीन पिढिला मराठी येतच नाही. संकेतस्थळांमधील चर्चा त्याच त्या होत आहेत. एकंदर दैन्यावस्था आहेच.

>>मराठी ब्लोगरस कमी झाले ब्लोगरस हा कुठला रस?

1. आंतरजाल वापरणारे मराठी लोक भागिले एकूण मराठी लोक
2. मराठी संस्थळे वापरणारे भागिले आंतरजाल वापरणारे मराठी
3. मराठी संस्थळे वापरणारे यांच्यामध्ये वाचनमात्र : (प्रतिसाद + वाचन) : (लेखन + प्रतिसाद + वाचन) हे गुणोत्तर

माझ्या निरीक्षणाप्रमाणे वरील तिन्ही गोष्टी वाढत आहेत. आज आंजावर मराठीमध्ये ज्या विषयांचं वैविध्य वाचायला मिळतं तसं सुमारे १० वर्षांपूर्वी वाचायला मिळत नसे. एक दोन उदाहरणं घेऊन थेट "दैन्यावस्था" वगैरे टाहो फोडण्यात काहीच अर्थ नाही. "The plural of anecdote is not data"

आणि आणि आमच्या मिपाबद्दल काय म्हनने आहे

I am writing in English as I anable to write today in Marathi. If I type in Marathi something else is being typed....Anyways the poor state of Marathi sites is just because of those who use these sites as chat room...... Sorry to say that but it is true.....

आता जी काही दोन तीन मराठी संस्थ० चालू आहेत ती पुरेशी आहेत .काही जण तिथे आपल्या लेखाची तोंडओळख देऊन अधिक माझ्या या ब्लॉगवर वाचा असे लिहितात ते मला आवडले .प्रत्येक आवडत्या व्यक्तीचे ब्लॉगवर लक्ष ठेवून वाचणे केवळ अशक्य आहे आणि त्यांच्या लेखनात सातत्य राहात नाही .

मराठी संस्थळे ही बरी चाल्लीयेत की. काही नवी येणार, काही जुनी मागे पडणार -बंद होणार हे चक्रनिक्रमेण चालुच राहणार! सदस्य संख्या वाढणे कठीण आहे कारण म्राठी संस्थळांवर प्रमाणभाषेतच लेखन करावे लागते. आणि अश्या भाषेत लेखन करू इच्छिणारी/शकणारी काही मंडळी जालावर फुकट लेखन करायला तयार नाही व उर्वरीत मंडळी मराठीतच लेखनाला तयार नाही ;) नवी पिढी मराठीच्या मागे जाऊ नये अशी व्यवस्था पालकांनीच केलेली आहे, नी मराठीच्या नावे गळेही तेच काढत आहेत असे सर्वसाधारण चित्र दिसते :P

जसे जगातील अवघड भाषांपैकी ऐक अशी, म्यानड्रीन (चायनीज) भाषा, त्यांनी सिम्पलीफाइड -चायनीज म्हणून आणली, तशीच, आपण सिम्पलीफाइड मराठी, वापरायची ठरवली तर ? कि जिच्यात व्याकरण, ऱ्हस्व, दीर्घ, पहिली / दुसरी वेलांटी वैगरे चा बाऊ नको व ती qwerty वर पटकन टाईप करता येण्याजोगी …. वैगरे वैगरे, ३ री ४ थी ची मुलेही पटकन शिकतील अशी !!!

तुमची ती मुलांसाठी सोप्पी मराठी वगैरे पटत नाही .

पेज व्ह्यूज आणि व्हिजीट्स चा अभ्यास करून वेबसाईट्सच रँकींगकरणार्‍यात अलेक्सा डॉट कॉमच रँकींग्स विचार करण्याजोगे असते. रँकींग करण्या करीता त्यांचा स्वतःचा अल्गोरीदम आहे. एखाद्या वेबसाइटच्या एखाद्याच पानाला हिट्स जास्त बाकी साइटला कमी किंवा नाही असे काहीसे होऊ शकते आणि एका पानाच्याही हिट्समुळे रँकींगवर जाऊ शकते तसे होऊ नये याची अलेक्सा डॉट कॉमच अल्गोरीदम काळजी घेत असा त्यांचा दावा असतो. कोणती मराठी संकेतस्थळे पुढे आहेत हे पाहण्यासाठी मी alexa.com/topsites/category/Top/World/Marathi ला अधून मधून (वर्षा दोनवर्षातन) भेट देतो. मागची बरीच वर्षे महाराष्ट्र शासनाच maharashtra.gov.in हे संकेतस्थळ प्रथम क्रमांक राखून होत; याच एक कारण आपण Maharashtra/महाराष्ट्र Marathi/मराठी या दोन शब्दांची गूगल ट्रेंण्ड्स अभ्यासली तर लक्षात येत Maharashtra/महाराष्ट्र आणि Marathi/मराठी रोमन असो वा देवनागरी लिपी Maharashtra/महाराष्ट्र शब्द Marathi/मराठी शब्दा पेक्षा अधिक शोधला जातो. दुसरी गोष्ट महाराष्ट्र शासनाचेही कर्मचारीवर्ग यंत्रणा मोठी आहे तेही लोक मोठ्याप्रमाणावर लॉग इन होत असणार; पण महाराष्ट्र शासनाचा शासकीय कर्मचारी वर्ग आंतरजालावर असूनही मराठी संस्थळांवर न दिसण्याची कारण शासकीय कार्यालयातील मोठ्या प्रमाणावर नॉन-युनिकोड फॉण्ट्सचा वापर; हि परिस्थिती त्यातील नवीन पिढीकरता बदललेली असणार आहे परंतु त्यांचा ओढा फेसबुक सारख्या वेबसाईट कडे अधिक आहे का हे तपासून पाहण्याची गरज आहे. पण प्रतिसाद देण्याकरता म्हणून अलेक्सा रँकींग अभ्यासल तेव्हा मराठी संस्थळांमध्ये www.esakal.com ने महाराष्ट्र शासनाच्या संस्थळाला मागे टाकून प्रथम क्रमांक घेतला आहे असे लक्षात आले. महाराष्ट्र शासनाच्या वेबसाईट्चे रँकीग वरून तुलना करणे कठीण असे कारण गूगलवर अमराठी लोक सुद्धा Maharashtra शब्द सर्च करू शकत असतात. पण 'सकाळ'चे तसे नाही sakal/सकाळ हा शब्द मराठी लोकच शोधणार मी चार एक वर्षापुर्वी माहिती घेतली तेव्हा esakalची रोजची हिट्स ५-६लाख रोजच्या घरात होती. मराठी वृत्तपत्रीय संकेतस्थळा मध्ये सुरवाती पासून नवीन तम आंतरजालीय तंत्रज्ञान वापराचा प्रयत्न चालू ठेऊन काळासोबत पाऊल टाकण्याचा इसकाळचा प्रयत्न स्तुत्य म्हणण्या सारखाच होता. विंडॉ ९८च्या युनिकोड उपलब्ध नसलेल्या काळात डायनॅमीक फॉण्ट मध्ये साइट उपलब्ध करणे ते युनिकोड उपलब्ध होताच त्यात बदलणे ते परदेशी स्थित मराठी लोकांकरता पैलतीर सारखी सदरे उपलब्ध करून देणे ते पुणे पश्चिम महाराष्ट्रात सकाळ वृत्तपत्राचा असलेला प्रसार आणि पुढारी सारख पश्चिममहाराष्ट्रातील महत्वाच ऑनलाईन वृत्तपत्र युनिकोडात नसल्यामुळे तो वाचकही इसकाळने सुरवातीच्या काळातच मिळवला असण्याची बर्‍यापैकी शक्यता वर्तवता येते. ऑनलाईन मराठी वाचकांनी महाराष्ट्र टाइम्स च्या ऑनलाईन संकेतस्थळाचा क्रमांक मराठी वृत्तपत्रामंध्ये भलताच घसरवून त्यांना केवळ ऑनलाईन मराठी वृत्तपत्रीय यादीत (topsites/category/Top/World/Marathi/बातम्या) चक्क १५व्या क्रमांकावर नेऊन बसवल्याचे पाहून आश्चर्यच वाटले; म्हणजे अगदी मराठी वेबदुनीया, देशदूत, तरुणभारत, देशोन्नती, केसरी, ऐक्य, मी प्रथमच ऐकतोय(वाचतोय) नांदेडचे सत्यप्रभा डॉट कॉम आणि त्या नंतर महाराष्ट्र टाइम्स म्हणजे एकुण मराठी संस्थळात चक्क ४७व्या क्रमांकावर !! (??) हे असं का ? याच नीटस उत्तर मला माहित नाही कुणी विश्लेषण केल्यास समजून घेणे आवडेल. लोक्सत्ताच्या ऑनलाईन आवृत्तीने एकुण मराठी संस्थळांच्या क्रमांकानात तीसरा क्रमांक ( म्हणजे महाराष्ट्र शासनाच्या वेबसाईट नंतरचा लगेचचा ) पटकवला आहे, म्हणजे मटाच्या गच्छंतीस लोकसत्ताची वाढलेली तौलनीक लोकप्रीयता कारणीभूत असू शकेल ? मराठी ओव्हर ऑल लीस्ट मध्ये चौथ्या क्रमांकावर लोकमत येत आहे हे समजण्या सारख आहे कारण संपूर्ण महाराष्ट्रातली या वृत्तपत्राच्या प्रींट आवृत्तीच्या उपलब्धते मुळे एका अर्थाने ते मोठे मराठी वृत्तपत्र आहे आणि विदर्भ आणि मराठवाड्यातील पब्लिक मध्ये बर्‍या पैकी वाचकप्रियही आहे. पाचव्या क्रमांकावर google.com/inputtools/try/ मराठीमध्ये लेखन करण्याची सोय येतय आणि हे आजिबात आश्चर्य कारक नाही माझ्या स्वतंत्र ऑनलाईन पहाणीतही गूगलची मराठी टायपींग सुविधा सध्या सर्वात लोकप्रीय आहे आणि त्याला अलेक्साच्या रँकींगची पुस्ती पाहून दुजोराच मिळाला.

सहाव्या क्रमांकावर मायबोली डॉट कॉम येत. मराठी संस्थळांमधला दुसर्‍या मुख्य व्यासपिठाचा मान नक्कीच मिसळपाव डॉट कॉम कडे जातो पण एकुण मराठी संस्थळांच्या रँकींग मध्ये मिसळपाव आहे चक्क १५ व्या क्रमांकावर या दोन मधील फरकाच विश्लेषण करण्यापुर्वी ७ ते १४ क्रमांकावरील संस्थळांबाबत माहिती घेणे उद्बोधक होईल. अलेक्सा डॉटकॉमची आकडेवारी मागच्या तीन महिन्यांच्या अ‍ॅव्हरेजवर आधारीत सतत बदलती असते मराठी विकिपीडियाला कधी ७ कधी ६ कधी ५ तर या वेळी तो ८ व्या क्रमांकावर मागे गेला आहे. विकिपीडियाची आकडेवारी अभ्यासताना गेल्या वर्षातील गूगल सर्चच्या एका सुविधेने मोठा फरक केला गूगल सर्च अधिक इंटेलिजन्ट झाला आहे सर्च दिल्यावर केवळ विकिपीडीया किंवा इतर संकेतस्थळांचा दुवाच देत नाही तर त्यातील नेमकी मुद्देसूद माहिती तुम्हाला देतो त्यामुळे माहिती विकिपीडियामधली जरी असली तरी ती घेण्यासाठी प्रत्यक्ष विकिपीडियावर जावेच लागेल असे होत नाही त्रोटक माहिती पुरेशी असेल तर लोक गूगलवरच वाचून तिथेच थांबतात किंवा इतरत्र जातात म्हणजे माहिती तर विकिपीडियातली पण अद्ययावत करण्याकरता पुरेसे लोक पोहोचत नाहीत याचा नाही म्हटले तरी विकिपीडियांना फटका बसला. मराठी लोक शोध कामात बर्‍यापैकी इंग्रजी वापरतात. त्या मानाने हिंदी लोकांचा इंग्रजीचा वापर कमी असून हिंदीचा अधिक आहे आणि त्यांची सापेक्ष आंतरजाल साक्षरता पुर्वी मराठी पेक्षा कमी होती पण गेल्या एक-दोनवर्षात वेगाने वाढली त्यामुळे हिंदी विकिपीडियाची स्थिती मात्र वेगाने सुधारते आहे.

६व्या क्रमांकावरील मायबोली पाठोपाठ ७ व्या क्रमांकावर येत पुढारी डॉटकॉम या पश्चिममहाराष्ट्र पट्ट्यातील वृत्तपत्रीय संकेतस्थळाने अनपेक्षीत प्रगती साधलेली दिसते याचे कारण की संकेतस्थळ वृत्तपत्राची इआवृत्ती उपलब्ध करते पण युनिकोडात नाही त्यामुळे इतर मराठी शब्दावरील गूगल सर्च चा इसकाळ आणि लोकसत्ता लोकमत यांना जसा फायदा होतो तसा पुढारी ऑनलाईन आवृत्तीस होत नाही (शिवाय इतर संकेतस्थळांवरून विशीष्ट लेखाला दुवा दिला जाणे कमी संभवते) म्हणजे केवळ Pudhari शब्दाचे सर्चवर ७वा क्रमांक पटकावणे पश्चिम महाराष्ट्रातील वाढलेली आंतरजाल साक्षरता आणि Pudhari कस्टमर लॉयल्टी दाखवते. Pudhari युनिकोडात असते तर किमान लोकमतच्या ऑनलाईन आवृत्ती बरोबरचा नंबर मिळाला असता. १३व्या क्रमांकावर दिसणारे apalimarathi.com बंद पडले आहे का त्यावर कधी कंटेट नव्हताच आणि क्रमांक हिट्स रेशो मॅनिप्युलेट करून आणला आहे माहित नाही (जाणकारांनी प्रकाश टाकावा पण एकुण मराठी संस्थळांची दैन्यावस्था हा या धाग्याच्या विषयाला अनुसरून स्थिती आहे असे दिसते १२ व्या क्रमांकावरील marathi.webdunia.com आणि १० व्याक्रमांकावरील मराठी बातम्या हुशारीने मराठी कंटेंट भरून हिट्स मिळवतात असे वाटते. तरी सुद्धा महत्वाचे त्या खालील रँकींग असलेल्यांना या विशेष कंटेंट नसलेल्या संस्थळांना मात देता येत नाही म्हणजे मधला गॅप खूप मोठा आहे हे दर्शवते का? सामना वृत्तपत्राच्या ऑनलाईन आवृत्तीचा कंटेंट मर्यादीतच असतो तरीपण ९वा क्रमांक मिळवणे वाचकांची लॉयल्टी सोबतच ११ क्रमांकावर असलेले प्रहार वृत्तपत्र आणि ३ र्‍या क्रमांकावरील लोकसत्ता वाचकांना रोख ठोक लिहिलेले वाचावयास आवडते हे दर्शवते का ? यात इसकाळचा वाचक नॉन रेसिडेंट मराठी शहरी निमशहरी ते ग्रामीण असा वाटलेला असावा. लोकसत्ता आणि प्रहारचा वाचक मुख्यत्वे शहरी, लोकमत नीमशहरी, तर पुढारीचा ग्रामीण साक्षर असेल का ? या बद्दल इतरांची मते जाणून घेण्यास आवडतील. मायबोली मुख्यत्वे अभिजन सुशिक्षीत एन आर एम आणि शहरी वाचकांवर चालत असावे. वर ऋषिकेष म्हणतात तसे लिहिणार्‍याचे शुद्ध लेखन तपासत बसले आणि अजून एक दोन क्रायटेरीआ लावले की इतर वर्ग आपोआपच गळत असेल का ? अशी शंका येण्याचे कारण मिसळपाव हे संकेतस्थळाचा वाचकवर्ग मोठा असल्या मुळे चर्चा संकेतस्थाळत मायबोली पाठोपाठ क्रमांक असूनही १५ क्रमांका पर्यंत मागे आहे कारण वाचक एकदाच येतो वाचतो आणि लेखक बनत नसल्याने पुन्हा पुन्हा येण्याचे प्रमाण कमी होते याचे कारण ऋषिकेष यांच्या विश्लेषणात असण्याची शक्यता आहे का ? की इतर काही कारणे असू शकतील ?

इसकाळ, मायबोली आणि मिसळपाव यांचे अलेक्सा विश्लेषण जर आणखी थोडे बारकाईने पाहीले तर मायबोलीचे सिंगल पेज व्ह्यूची टक्केवारी अवघी १२ टक्के इसकाळची २२ टक्के मिसळपावची ३३ टक्के आहे म्हणजे एवढे वाचक एका पेज व्ह्यू नंतर निघून जातात याचाच अर्थ मायबोलीचे वाचक रिटेंशन सरासरी चांगले आहे एवढेच नाही तर मायबोलीचे पर व्हिजीटर एकुण पेजव्ह्यूजचे परसेंटेज बाकी दोघा पेक्षा चांगले आहेच, शिवाय मायबोलीवर व्हीजीटर ने घालवलेला वेळ सुद्धा इतर दोघांपेक्षा अधिक म्हणजे अ‍ॅव्हरेज ३० मिनीटे आहे.

सकस चर्चा होणारे असे चांगले धागे वारंवार येवोत !!!

माझे म्हणाल तर मी ब्लॉग वर, मिसळपाव, ऐसी अक्षरे कधी कधी ग्लोबल मराठी आणि मराठी सृष्टीवर. एकाहून अधिक संकेतस्थळांवर लेख टाकल्याने चोरी होण्याची शक्यता कमी. सुरवातीचं सन १३-१४ पर्यंत १०-१५ लेख दुसर्यांनी स्वत:च्या नावाने खपविले होते. त्याचा मला मानसिक त्रास हि झाला होता. पण मी सर्वाना जाब विचारला. अर्थात त्या बाबतीत आमच्या चिरंजीवानी नेट सर्वांची ईमेल शोधली आणि त्यांना जाब विचारला. त्यात मराठी अड्डात लिहिणारा एक लेखक होता. बहुतेक उचाल्गिरी करणार्यांनी लिहिणे सोडून दिले. तरीही मराठीत हिंदी पेक्षा तरी जास्त लोक वाचतात. त्यात अमेरिकेत राहणारे मराठी लोक जास्त मराठी वाचतात. माझा अनुभव आता ब्लॉग वरून आंकडे पहिले १५७००० पैकी वाचणारे बहुतेक विदेशांत राहणारे मराठी भाषिक आहेत. आहे. EntryPagvbiews United States 58925 India 49196 Ukraine 11293 Spain 7501 Russia 7278 Taiwan 7120 Germany 3920 France 2132 Netherlands 688 United Kingdom 478. गेल्या वर्षापासून एक निश्चित आकड्याच्या वर वाचणार्यांची संख्या जात नाही आहे. अर्थात मी काही चांगली मराठी लिहित नाही. पण चांगल्या लिहिणार्यांची वाचक संख्या निश्चित जास्त असेल.

कंपुबाजीने भल्या भल्या अन चांगल्या साईट बर्बाद केल्या , दुर्दैवाने इथे सुद्धा ते (कंपुबाजी वगैरे) प्रकर्षाने जाणवले.असो

क्रमांक आता मायबोली पेक्षा वर आहे. आंतरजाळावर मराठी लिहीआणि वाचवाचनारे वाढत आहेत आणि वाढतच जातील. मोबाइलचा वापर हे पण एक कारण आहे. मराठी ब्लॉगला मात्र मर्यादित यश मिळेल असेच वाटते. तुमच्या लेखांचा संग्रह. मी तरी तसाच बघतो.

मिपा ची पण तशीच अवस्था होइल.

अकु कोण ?

भारतीय माणूस खूप संकुचित आहे . कोणत्या हि भारतीय भाषेतील स्थळा वर असणारे सर्व सभासद स्वतः ल वेगळे समजतात . कोणत्या हि विषयाकडे तथस्त पने ते बघत नाहीत तर चष्म्यातून बघतात चष्मा धर्माचा असतो ,जातीचा असतो,शहरी पणाच असतो ,शिक्षणाचा असतो , भाषेचा असतो . त्या मुळे चर्चा होवून त्यात मत मांडणाऱ्या सर्व लोकांनाच मान राखला जात नाही . तेच युरोपियन भाषेत आणि यरोपियन लोकात खूप मस्त चर्चा होते . भारतीय लोकांनी ब्रॉड minded झाले पाहिजे . फक्त कपडे वापरून आणि पिझ्झा खावून शहाणपण येत नाही

लोकांमधे मुक्त संवाद असावा, थोडी गंम्मत, थोडे विवाद.... आणि अजून बरेच काही इथं असावे असे वाटते. नवं लेखकांनी जुने लिखाण वाचावे त्यामुळे मिपावर आपल्या आधीपासून लोकं का नांदत आहेत हे समजायला मदत होईलच पण सोबतीला संस्थळ(सभासद न्हवे) तुमच्याकडून काय अपेक्षेने पहात आहे हे समजायला सुद्धा मदत होईल. सर्व्हयवल ऑफ फिटेस्ट हा निसर्ग नियम आहे, त्यानुसार नवीन सभासदांकडून अजून चांगल्या लिखाणाची अपेक्षा असणे व अपेक्षाभंगाने नियमीत सदस्यांचा हिरमोड होणे नक्कीच गैरवाजवी नाही. म्हणून अशा सभासदांनी जुन्या लोकांकडून होणाऱ्या टीकेला अथवा दर्जा खालावतो आहे वगैरे भडिमाराला अतिशय सकारात्मकच घेणे आवश्यक आहे.... पण सर्व्हायवल ऑफ फिटेस्ट हा थोडा भ्रामक नियम आहे व निसर्ग सांगतो की जे बलवान असतात ते टिकतात असे न्हवे, तर जे बदलाशी जुळवून घेतात तेच टिकतात म्हणून जुन्या सदस्यांनी सुद्धा मिपाशी जुळण्याचा यत्न करणाऱ्या नव्या टग्यानां थोडे सांभाळून समज देणे अपेक्षित आहे. अर्थात ते सुद्धा मिसळीचा तडका राखूनच :) कारण हे मिपा आहे.

मनोगतवर अलीकडील लेखन हे दोन आठवडे एक दिवसापूर्वी इतके जुने आहे.( हे सर्वात नवीन लेखन होते) त्याखालोखाल दोन आठवडे चार दिवस आणि तिसर्‍या क्रमांकाचे नवे लेखन एक महिना तीन आठवड्यांपूर्वी चे आहे. तेथे कोण लिहीते हे माहीत नाही

३०वर्ष खालील पिढी ९९ टक्के वाचत नाही, रस्त्यावर मिळणारे काही English पुस्तक सोडले तर. दिल्लीच्या पुस्तक मेळाव्यात मराठी पुस्तके दिसत नाही. साहित्य विकत घेणारे फारच कमी असतात. प्रेमचंद कालिदास ही नावे ही पुस्तक मेळाव्यात आलेल्या लोकांना माहीत नव्हती.

३० वर्षाखालील पिढी जरा जास्तच फोकस्ड आहे. त्यांना त्यांच्या विषयातील बहुतेक माहिती असते. यू ट्यूब आणि विकी मुळे बराच फरक पडला आहे. बाकी ललीत लेखन वाचन मात्र फारच कमी झाले आहे हे नक्की

मी सहमत आहे, स्पेशालिस्ट पिढी आहे ही. अगदी मिलेनियल पिढी पर्यंत तीच जनरलिस्ट असे. हा सूक्ष्म फरक आता मोठा झालाय इतके नोंदवून खाली बसतो.