अमेरिकेत इशान्येकडल्या राज्यांमध्ये सुटाबुटाचे फारच महत्व असते असे ऐकले आहे.

त्याच हिशोबात पुरुषांनी धोतर, सुरवार, झब्बा (कुडता हा शब्द, साडी या शब्दाप्रमाणे मराठीत हिंदीतून आयात केलेला असावा), कोल्हापुरी वहाणा वगैरे फॉर्मल समजता याव्यात. पण स्त्रियांनी काय ती (भारतीय) संस्कृती जपावी आणि पुरुषांनी काहीही शेण खाल्लं तरी चालतं अशा अर्थाचे वेगवेगळे पदर असणार्‍या, बहुसंख्य समाजाला मान्य असणार्‍या समजापोटी, पुरुषांचे फॉर्मल कपडे म्हणजे पाश्चात्यांचे ट्रेडीशनल कपडे असा समज भारतात बोकाळलेला असू शकतो. आता हे ग्राह्य का अग्राह्य हे ठरवण्याचा अधिकार माझ्याकडे नाही. मुळात फॉर्मल, पोशाखीपणाचीच चीड असल्यामुळे मला त्यात फार रसही नाही.

पण स्त्रियांनी काय ती (भारतीय) संस्कृती जपावी आणि पुरुषांनी काहीही शेण खाल्लं तरी चालतं अशा अर्थाचे वेगवेगळे पदर असणार्‍या

खरा वैताग तेंव्हा येतो जेंव्हा बाहेरदेशातील लोक हापिसात बैठकीस आल्यावर स्वागत म्हणून साडी नेसलेल्या बायकांनी ओवाळणे टाईप करतात तेंव्हा.

मानव संसाधन्यांच्या टोळीप्रमुख

अंगावर न येणारे कपडे अंगावर घालून ऑफिसला जावे

पोथीनिष्ठ मानव संसाधन्यांच्या ससेमिरातून सुटण्यासाठी मी बर्‍याच लटपटी करून पाहिल्या. उदा. कोटाऐवजी नेहरू जाकीट वापरणे वगैरे. पण एकदा मानव संसाधन्यांच्या टोळीप्रमुखाचं प्रेमपत्र आल्यावर कामगार चळवळ बंद पडली!

आयकर अपीलीय अधिकरणाने कायद्यात रीतसर पोशाखसंहिता लिहिली आहे. ती कटाक्षाने पाळली जाते. एकदा कोर्टाशी बोलताना मी कोट घातला नव्हता (आणला होता, पण उकडत होतं म्हणून खुर्चीच्या पाठीला लावला होता) म्हणून मला चांगलंच झाडलं होतं. त्या पोशाखसंहितेत धोतर-बंद गळ्याचा कोट असाही वेष चालतो. पण मी तरी आजपर्यंत असा वेष केलेला इसम अधिकरणात पाहिला नाही.

फॉर्मल ड्रेस हा खुळच्याटपणाचा कळस आहे.

बाकी, ड्रेसकोड बद्दलचा अतिआग्रह मला मान्य नाही. व्यवस्थितपणा असावा, फार वेगळेपणा वाटू नये इतपत ड्रेस असावेत असे वाटते.

"फॉर्मल ड्रेस"बद्दल एखाद्या नोकरदाराला काय वाटते ते कितपत महत्त्वाचं आहे ? एखादी नोकरी स्वीकारल्यानंतर त्या नोकरीच्या नियमांनुसार कपडे घालणं आवश्यक ठरतं. शेवटी अनेकानेक इतर गोष्टींप्रमाणे वेषभूषेबद्दलचे नियम म्हणजे नोकरीच्या वेळी स्वीकारलेल्या लिखित-अलिखित नियमांचा एक भाग आहे. काही नोकर्‍यांमधे गणवेष असतो. त्या नोकर्‍यांच्या संदर्भात घालावयाच्या कपड्यांचे अधिक कडक नियम असतात. हा शेवटी तुम्ही स्वीकारलेल्या अटींचा भाग आहे असं मला वाटतं. शहरी भागातल्या नोकर्‍यांमधे किमान शर्ट पँट घालण्याचा रीतीरिवाज ही भारतीय संदर्भातली गेल्या पन्नासेक वर्षांमधली घटना आहे. तर मग याला पाश्चात्य विचारसरणीचा प्रभाव असं कितपत म्हणता येईल ?

"फॉर्मल ड्रेस"ची सक्ती केवळ पुरुषांवरच असते असं वाटत नाही. निरनिराळ्या संदर्भात ती वेगवगळी , वेगवेगळ्या प्रकारची, वेगवेगळ्या शैथिल्याची असू शकते. परंतु काही लिखित-अलिखित नियम हे सर्व नोकरदारांसाठी असतात. स्त्रियांसाठी असले नियमच नसतात किंवा ते नीटसे लिहिलेले किंवा पुरेसे स्पष्ट नसतात असं मला वाटत नाही. तसं तुम्हाला वाटत असेल तर असं प्रतिपादन करणारे या नात्याने ते दाखवून देण्याची जबाबदारी तुमची

थोडक्यात सर्वीसबेस्ड कंपनीने चड्डीत रहावं.