नुकत्याच झालेल्या चर्चांमध्ये आयटीमधल्या स्त्रियांना स्वयंपाक करता येत नाही, यावा का, यावाच का, वगैरेवर साधकबाधक आणि लंबीचवडी चर्चा झाली. पण मला या बाबतीत विषय थोडा व्यापक करायचा आहे. फक्त आयटी, किंवा फक्त स्त्रियाच का, स्वयंपाक सगळ्यांनाच करता आला पाहिजे. मधुशाला यांनी खालील मत मांडलं आहे, ते पटतं... "स्वयंपाक न येणं ही तुम्हाला एवढी साधी गोष्ट का वाटते? रोज आपण जे खातो ते बनवायला सुद्धा यावं असं का वाटू नये? कमीतकमी प्रयत्न तरी करता येईल की नाही???... आता जर असं असेल की एखादी अवघड गोष्ट येत नाही, उदा. पुरणपोळी, गुळपोळी तर समजू शकतो. पण कुकर सुद्धा लावता येत नाही आणि कधी लावणार सुद्धा नाही या मानसिकतेचं समर्थन कसं करणार???" आता व्यापक अर्थाने बघता काही लोक म्हणतील की आमचं वय झालंय, भूक कमी झाली आहे, आम्ही रोज खातच नाही... पण त्याने प्रश्न बदलत नाही. स्वयंपाक आला पाहिजे हे खरंच. आपला स्वयंपाक रोजच दुसऱ्याने करून द्यायला काय आपण बिल क्लिंटन लागून गेलोय का? (क्लिंटनने तरीही वर एकदा 'मी जेवलोच नाही' हे 'मी धूर आत घेतलाच नाही' च्या थाटात सांगितलं होतंच - अरे पण धूर बाहेर सोडलासच ना गधड्या...) मुळात व्यापकपणे चर्चा करायची झाली तर स्वयंपाक या शब्दालाच आक्षेप घेता येईल. या शब्दाची व्याख्या लोकशाहीच्या व्याख्येच्या अंगाने करता येते. स्वयं + पाक = स्वतः केलेला, स्वतःसाठीचा, फक्त स्वतःचा पाक. ही व्याख्या अर्थातच अत्यंत स्वार्थी आहे हे उघड आहे. स्वयं हा शब्दच सध्या थोडा डागाळलेला आहे - हा त्याच शब्दाचा स्वयंदोष असावा. आता स्वयंसंपादनच घ्याना... त्यातही या स्वार्थी छटा आहेत म्हणूनच संपादकांनी तो अधिकार काढून घेतला आहे. एखाद्या टीनेजरकडून स्वयंपाक करण्याचा हक्क कुणीही पालक काढून घेईलच ना, तसंच. त्यांनी उगाच खोडसाळपणे भलत्या ठिकाणी स्वयंपाक करून ठेवला तर? असो. थोडे भरकटलो. पण स्वयंपाकाऐवजी मी सैपाक हा जास्त घरगुती शब्द वापरणं पसंत करेन. त्याचा अर्थ व्यापक आहे - एकाने एकट्यासाठी, एकाने फक्त दुसऱ्यासाठी, किंवा दोघांनी मिळून एकमेकांसाठी, किंवा अनेकांनी एकत्र या सगळ्यांना तो शब्द सामावून घेतो. चला. व्याख्या तर पुरेशी व्यापक झाली. आता आपण मूळ मुद्द्याकडे वळूया. सैपाकाविषयी काही गोष्टी मधुशाला यांच्या प्रतिसादातून स्पष्ट आहेत. -सैपाक सगळ्यांनाच करता आला पाहिजे. येत नसेल तर तो सगळ्यांनी शिकून घेतला पाहिजे. -शिक्षण लग्नाआधीच व्हावं. एकदम लग्न झाल्यावर आता खायचं काय असा प्रश्न पडू नये. चांगल्या शिक्षणासाठी सराव आवश्यक आहे. -गुळपोळी, पुरणपोळी वगैरे जमलं नाही तरी हरकत नाही. किंवा काही व्हेजिटेरियनाना नळीफोड पाककृती जमत नाहीत, ते समजून घेता येतं. -पण कुकर लावता येत नाही, साधी शिट्टी काढता येत नाही आणि मी शिकणारही नाही ही मानसिकता चांगली नाही. यावरून मलाही काही मुद्दे सुचले -सैपाक करताना एकमेकांच्या चवी लक्षात घेऊन त्यानुसार बेत करावेत. शेवटी व्हरायटी हाच मसाला आहे. -सैपाक व जेवण करताना दोघांचंही पोट भरेल अशी सोय पहावी. -सैपाक करणं पुरुषांना देखील व्यवस्थित आलं पाहिजे. किमान योग्य तिथे मदत करता आली पाहिजेत. -आधुनिक उपकरणांनी काही काम सोपं होतं. -पाककृतींची पुस्तकं, व व्हिडिओ मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध असतात. ती जरूर वापरावीत. इतक्या व्यापक विषयाचे सगळेच पैलू छोट्याशा चर्चाप्रस्तावात मांडता येत नाहीत. हॉटेलमध्ये खाणे, सैपाकाला बाई ठेवणे, कायम बायकोनेच सैपाक करणे, निरनिराळ्या देशाच्या पाकपद्धती, सैपाक करताना कष्ट कमी व्हावेत म्हणून अर्गोनॉमिकल विचार... या सर्वांविषयी तुम्हाला काय वाटतं ते जरूर लिहा. सैपाकाच्या अधिक पाककृती मिपावर याव्यात का? सैपाकाची कुठची कामं पुरुषांना व कुठची स्त्रियांना आलीच पाहिजेत का? स्त्रीमुक्तीच्या दृष्टीकोनातून या प्रश्नावर काय विचार करता येईल? वगैरे वगैरे... आणि हो, आधीच्या चर्चांमधले काही निवडक प्रतिसाद नव्या दृष्टीकोनातून लोकांनी पहावे असं वाटलं तर तेही डकवा (दुवे नकोत). अशीच आधीची एक उद्बोधक चर्चा या दुव्यावर पहायला मिळेल.