> मी वापरलेल्या विशेषणांपैकी क्लेशदायी किंवा अबसोल्यूटली निगेटिव्ह अशी कोणतीच नाहीत. कदाचित त्यातली अनेक पुरुषांच्या बाबतीत सहज मान्य होतील. स्त्री हे तिच्या सर्व गुणावगुणासकट पुरुषाला लाभलेलं एक पॅकेज आहे. त्यामुळे पुरुषाला स्त्रीची स्वभावदर्शनं हरघडी वेगवेगळी होत राहणार. त्यात ती प्रकृतीचं प्रगट स्वरुप आहे त्यामुळे जसं जीवन कोणत्याही वेळी काहीही रुप घेऊ शकतं तशी ती कायम अनप्रेडिक्टबल राहणार. पण ज्या पुरुषानं एकाच स्त्रीत सखी, आई आणि मुलगी शोधली त्याला तीचा सहवास कायम एंजॉएबल होईल. कारण ती कितीही अगम्य असली आणि प्रसंगी कितीही जीवघेणं वागली तरी ते पैलू तिच्या सहवासाची खुमारी बदलत नाहीत. ------------------------------------ सुनीताबाईंनी जीवनाच्या ऐन संध्याकाळी "आहे मनोहर तरी..." हे पुस्तक लिहीलं. वरुन लोभस वाटणारं पुलंचं वैवाहिक जीवन त्यांच्या अर्धांगिनीच्या दृष्टीनं कसं आहे याचा तो परखड वेध होता. पुलंना त्या बद्दल विचारलं गेलं तेंव्हा ते मोठ्या मिस्कीलपणे म्हणाले " ते सुनीताचे विचार आहेत !" थोडक्यात, " स्त्री ऑबजेक्टीवली काय आहे ?" हा प्रश्न नाही, तुम्ही तिच्याशी काय अनुबंध साधला यावर सगळं आहे. त्या दृष्टीनं मला डिबींचं ते कडवं आवडलं. > एकूण स्त्रीबाबत उदात्त भूमिका जास्त घेतली जाऊन अन्य भूमिकेत तिला मांडणे हे खुद्द एक दुरित मानलं जातं, हे मान्य आहे.

तुम्ही इथे काय करता ? > कधीकधी मात्र आपलंच रेटायचं हे आवडत नाही. हा प्रत्येक प्रतिवाद न करु शकणार्‍याचा स्टँड आहे ! इतरांची मतं सरसकट मान्य करणं हे स्वतःचा काहीही विचार नसल्याचं लक्षण आहे. > 'शोधली' हा तुमच्या मते, "प्रेझंट पर्फेक्ट" असेलही, पण शोधली म्हणजे सापडली हे कसे ते सांगा. "कोलंबसनं अमेरिका शोधली " याचा अर्थ काय होतो ? ___________________________ तुम्ही व्यक्तीगत झालात तर मला त्याचप्रकारे प्रतिवाद करावा लागतो. तस्मात, ते टाळा.

> जीवन बहारदार होण्यासाठी हा केवळ एकच मार्ग शिल्लक आहे का? सहजीवनात स्त्रीचं महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. जर तिच्या सहवासात मजा आली तर जीवन बहारदार होईल यात शंका नाही. वास्तविकात सर्व नाती मान्यता आहेत कारण विवाह या मुळ मान्यतेतून ती निर्माण होतात. विवाह ही वास्तविकता नसून मान्यता आहे या उलगड्यामुळे त्या नात्याला नवं परिमाण लाभतं. एकाच स्त्रीमधे तुम्हाला सखी, आई आणि मुलगी सापडते. ती शोधाशोध नाही. तो एकाच स्त्रीकडे पाहण्याचा वेगळा दृष्टीकोन आहे. हा दृष्टीकोन बलता क्षणी ती कितीही अगम्य असली आणि प्रसंगी कितीही जीवघेणं वागली तरी ते पैलू तिच्या सहवासाची खुमारी बदलत नाहीत. हा माझा गेल्या कित्येक दशकांचा अनुभव आहे आणि सर्वांना उपयोगी व्हावा म्हणून इथे मांडला आहे.