खालील दोन घटना एकमेकांशी घट्ट बांधलेल्या नसतीलही पण कळत-नकळत आपण इतरांबाबत कशी मते बनवतो त्याची ही उदाहरणे आहेत. भारतीयांना सांघिक कामे येत नाहीत अशी सर्व-साधारण समजूत अनेक युरोपी राष्ट्रांतील लोकांची आहे. अमेरीकेतील लोक जितक्या उघडपणे युरोपी लोक बोलतात तितके उघडपणे बोलून दाखवत नसावेत. माझ्याबरोबर काम करणाऱ्या दोन ब्रिटीश लोकांनी मला हे दोन-तीन वेळा सांगितले होते की, भारतीयांबद्दल तिकडे असे बोलले जाते. माझा त्यावर विश्वास नव्हता. पण पुढे नमुद केलेली घटनाच माझे मत बदलायला पुरेशी होती. अर्थात मी त्या मताशी सहमत आहे असे मुळीच मानू नका. एकदा एक स्वीडीश कंपनीचे शिष्टमंडळ काही महत्वाच्या कामगिरीवर आम्हाला भेटायला आले. आम्ही "विकणाऱ्यांच्या" भूमिकेत होतो व ते "घेणाऱ्यांच्या". आमचे अधिकारी व ते अशी बैठकीला सुरुवात झाली- ओळखी-पाळखी झाल्या व आमच्या प्रमुखाने सांगितले की, ही आमची "कोअर टीम" आहे. "टीम" शब्द ऐकताच त्यांच्या प्रमुखाचे कान टवकारले व तो चक्क सहजतेने म्हणाला, "आर यु शुअर दे कॅन वर्क ऍज अ टीम?" ब्रिटीश सहकाऱ्याने सुचक अर्थाने माझ्याकडे पाहिले; मी हसलो. नंतरची ५-१० मिनीटे ह्या "ऐनवेळेच्या मुद्द्यांवर चर्चा केली जाईल" ह्या धाटणीप्रमाणे पार पडली व आमची "कोअर टीम" ही कशी एकसंध आहे हे पटवून देण्याचा प्रयत्न झाला. ह्या प्रसंगाने मात्र खरे काहीही असले तरी बाहेरचे जग आपल्याकडे कोणत्या नजरेने पाहते ह्याची जाणीव झाली. अशी समज त्यांची कशामुळे झाली असावी व ती दुरुस्त कशी करावी (आणि आवश्यक आहे का) हा एक वेगळा विषय होऊ शकतो. ************************************ खालील घटना-विचारांशीही मी पूर्णपणे सहमत आहेच असे नाही. (आजच मिळालेल्या साप्ताहिक सकाळच्या अंकात वाचलेल्या एका गोष्टीमुळे आठवलेले) महाराष्ट्राच्या मातीशी समरस झालेले अनेक इतर-भाषिक आपण पाहतो व ते अस्खलित मराठीत संवाद साधू शकतात हे ही आपण अनुभवतो. अशीच एक व्यक्ति, जी सी. ए. आहे आणि तो पुण्याच्या .....>बागेत राहतो. त्याचे पुर्ण बालपणच तेथे गेल्यामुळे त्याचे मित्र मराठीच. त्याच्यावर घरचे व्यवसायाचे व बाहेर मराठी उच्च-मध्यमवर्गाचे संस्कार झालेले. तो स्पष्टपणे म्हणतो की, मला शिकायची ओढ लागली ती ह्याच मित्रांमुळे मी त्यामुळेच सी.ए. झालो. असेच बोलत असतांना तो म्हणाला, "मी ज्या भागात वाढलो तेथे बहूतांश मराठी लोक खूप हुशार, खूप शिकलेले आणि घरातील प्रत्येक मोठी व्यक्ति मोठ्या हुद्द्यावर, वगैरे. पण घरात इतके शिकले सवरलेले लोक असुन त्यांच्यात एकत्र राहण्याचा कल नाही. आई-वडील एकीकडे, मुले-सुना दुसरीकडे स्वतंत्र, सगळ्यांकडे भरपुर पैसा त्यामुळे स्वंतत्र घरे घेऊन राहू शकणारी ही कुटूंबे आहेत." "मग काय म्हणायचे आहे तुला पुढे?" तो, "हाच मोठा फरक आमच्या कम्युनिटीमधे आणि मराठी लोकांमधे आहे. आम्ही कितीही शिकलो, कितीही पैसा मिळवला तरीही एकत्र राहण्याकडेच आमचा कल असतो; त्यातच आम्हाला अनेक चांगल्या बाजू दिसतात", तो पुढे, "माणूस खूप शिकला की, तो अतिस्वंतंत्र विचारांचा होतो; पण तो इतका स्वतंत्र होऊ नये की, त्यामुळे स्वकीयांपासून तुटून जाउ नये. मला वाटते की, एकत्र राहण्याचे जे तोटे आहेत त्यापेक्षा जास्त तोटे स्वतंत्र राहण्याचे आहेत." त्याच्या ह्या विचारावर असहमत अनेक जण असतील. "हे प्रक्टीकल नाही" असेही आपण म्हणून सोडून देऊ. एकत्र राहणारे कित्येक मराठी कुटूंबे मला माहित आहेत. मला वाटते त्याला सर्वसाधरण मत मांडायचे नव्हते, तर एक वैशिठ्य़पुर्ण वर्गाच्या अनुषंगाने त्याला जे दिसले त्याबद्दल तो बोलत होता असेही आपण म्हणू शकतो (की, जे मी त्याला म्हणालो). त्याला जे काही म्हणायचे आहे त्याचा "मराठी माणसाशी" जोडलेला संबंध काढून नुसता आशय लक्षात घेतला तरी तो महत्वाचा विचार आहे असे वाटले म्हणून हा प्रसंग माझ्या लक्षात राहिला आहे व सुरुवातीला म्हणाल्याप्रमाणे, आपण इतरांबाबत कशी मते बनवतो त्याचे हे उदाहरण आहे.