मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

नाते प्राजक्ताचे

कर्नलतपस्वी · · जनातलं, मनातलं
सकाळपासून पावसाची रिपरिप चालू आहे. श्रावणातला पाऊस तो हत्ती सारखा थोडाच कोसळणार. दररोजची प्रभातफेरी चुकली. येताना देवपूजेला फूले घेऊन येण्याचा नित्यनेम. लाईट नव्हती, पाच माळे उतरून खाली जावे की न जावे द्विधा मनस्थितीत. नित्यनेम चुकला की दिवसभर रुखरुख लागते. त्यापासून वाचण्यासाठी खाली उतरायचे ठरवले. विचारमग्न अवस्थेतच पाचव्या मजल्यावरून खाली आलो,छत्री विसरल्याचे लक्षात आले. अरे देवा! आता पुन्हा पाचा वर जावून शून्यावर यायचे.जाऊ द्या थोडं भिजल्याने काय होणार आहे ? प्राजक्ताच्या झाडाकडे निघालो.झाडा जवळ पोहोचलो,फुलांचा सडा पडला होता.पाय ठेवायला जागा नव्हती.त्या पारिजातकाच्या सड्याचे कवी अनिल यांनी केलेले वर्णन किती खरे आहे हे लक्षात आले. बाई या पावसानं, लावियली झीमझीम भिजविलं माळरान, उदासलं मन बाई या पावसानं ! फुलली ही जाई-जुई, बहरून वाया जाई पारिजातकाची बाई, कशी केली दैन मातीत पखरण बाई या पावसानं ! कानात पु. ल. देशपांड्यांचा आवाज रुंजी घालू लागला. पावसाच्या रिपरिपी बरोबर फूलं सुद्धा अंगावर पडत होती. भानावर आलो आणी पटापटा फूले वेचू लागलो. 'बहु चंचल चपळ। जाता-येता नलगे वेळ।।' अचानकच एकदम लहान झाल्या सारखे वाटू लागले. मन साठ वर्ष मागे गेले. एकवर्षी चातुर्मासात महादेवाला प्राजक्ताची लाखोली वाहीन म्हणून आईने संकल्प सोडला.त्यावेळेस फारच थोड्या लोकांच्या परसात प्राजक्ताचे झाड असायचे.संकल्प सोडण्या आगोदर त्यांना सांगावे लागायचे म्हणजे जास्तीत जास्त फुले त्या घराला मिळायची. रोज सकाळी पाच वाजता उठून फूले गोळा करणे,मोजणी करून त्याची नोंद वहीत ठेवणे हे माझे काम."जेवढी मिळतील तेवढाच आकडा लिही,जास्त लिहू नकोस",आई अधून मधून सुचना देत असे. एक दिवस अशीच पावसाची रिपरिप चालू होती.आई म्हणाली डोक्यावर काहीतरी घेऊन जा. त्यावेळेस छत्री,रेनकोट श्रीमंतीचे चोचले होते. सुतळीचे बारदानच आमचा रेनकोट असे. "होय आई ",म्हणत डोक्यावर पातेले ठेऊन पावसात धूम ठोकली.दोन पातेली भरून फूले गोळा करताना ओला चिंब,नखशिखांत भिजलो होतो." मी म्हटंले होते की डोक्यावर काहीतरी घेऊन जा", म्हणत आईने पदराने डोकं पुसायला सुरवात केली. आईचं काम केलं म्हणून माझी छाती फुगली तर मुलाचे कर्तृत्व बघून आईचा ऊर कौतुकाने भरून आला. आठवणीने डोळ्याच्या कडा पाणावल्या, पाऊस पडत होता म्हणून इतरांना दिसल्या नाहीत. घरी आलो,आईच्या फोटोकडे नजर टाकली,उगाचच ती गालातल्या गालात हसते आहे असा भास झाला.

वाचने 7407 वाचनखूण प्रतिक्रिया 34

सुजित जाधव 10/08/2022 - 14:21
म्हणत आईने पदराने डोकं पुसायला सुरवात केली. आईचं काम केलं म्हणून माझी छाती फुगली तर मुलाचे कर्तृत्व बघून आईचा ऊर कौतुकाने भरून आला.
छान...आवडेश...

टर्मीनेटर 13/08/2022 - 12:18
वाह कर्नल साहेब. आईचा संकल्प पूर्ण करण्यासाठी तुम्ही केलेली मदत आणि,
आईचं काम केलं म्हणून माझी छाती फुगली तर मुलाचे कर्तृत्व बघून आईचा ऊर कौतुकाने भरून आला.
हे वाचल्याचार मला बाहुबली (१) मधला शिवलिंग उचलून आणतानाचा प्रसंग आठवला एकदम! हृदयस्पर्शी लेखन 👍

खूप छान. तुम्ही खरं तर संरक्षण दलातले सैनिक मग एवढं मराठी साहित्य कधी हो आत्मसात केलेत? सहसा निवृत्त सैनिक लढाईच्या कथा सांगतात. प्रत्येक ठिकाणी अतिशय समयोचित साहित्य दाखले देता. अभिमान आहे. तुम्हांला दीर्घ आयुष्य लाभो. Pl यांच्या आवाजात ते गाणं तर अधिक उदास वाटतं. विनंती कधी लढाईच्या कथा पण येऊ द्या.

प्रमोद, साली जीदंगी बडी सतरंगी हैl अगर अंतरंगी बन के जीयो तो ठिक वरना बेरंग सी लगती हैl आई माय मराठी,बाळकडू तीनेच पाजले. हिन्दी आमची मावशी,पोटापाण्यासाठी मावशीकडे रहावे लागले. हिन्दी साहित्य थोडेफार वाचले. सेवानिवृत्त झाल्यानंतर पुन्हा आईच्या कुशीत, भरपुर वाचन करतो,आता फक्त मराठीच. पहिल्यांदा गद्य पण बोरकर,शातांबाई, मोघे, भट,पाडगावकर इ. वेड लावले. पहिल्यांदा हिन्दीत लिहायचो,अजुनही लिहीतो,मिपा मराठीशी प्रतिबद्ध म्हणून मराठीत लिहीतो. मिपावरच आमची जीवनी आम्हीच लिहीली आहे.वाचून कळेल. https://www.misalpav.com/node/48266/backlinks पिलास फुटूनी पंख तयांचे घरटी झाली कुठे कुठे आता आपुली कांचनसंध्या मेघडंबरी सोनपुटें. -कवी बोरकर त्यामुळे वेळच वेळ,स्वानंदा करता व्यासंग म्हणून खेद ना खंत. आता विसाव्याचे क्षण माझे सोनियाचे मणी सुखे ओवीत ओवीत त्याची ओढतो स्मरणी - कवी बोरकर बरेच काही लिहीता येईल. वाचकांच्या प्रतिसादाने मुठभर मांस चढते. पुन्हा एकदा धन्यवाद .

In reply to by कर्नलतपस्वी

Bhakti 15/08/2022 - 18:47
पहिल्यांदा गद्य पण बोरकर,शातांबाई, मोघे, भट,पाडगावकर इ. वेड लावले.
अगदी मराठी पद्य रसाळ आणि प्रेमात पाडणारे आहे.गद्यही दर्जेदार! मराठी साहित्य वाचत राहा,असेच सुंदर लिहित राहा.

छान लिहीलं आहे. वाचताना मला पण आईच्या पदराचा स्पर्ष झाला आणि आईच्या पदराचा तो गंध आठवला. निशब्द.

चित्रगुप्त 15/08/2022 - 18:11
सुंदर, भावस्पर्शी लिखाण. बाई या पावसानं .... हे गीत प्रथमच वाचनात आले. मग तूनळीवर शोधून ऐकले: https://www.youtube.com/watch?v=ZB790ugPdSQ मात्र हे पुलंनी गायले आहे की संगीतबद्ध केलेले आहे, हे समजले नाही. आईने 'प्राजक्ताची लाखोली' वाहण्याचा केलेला संकल्प आणि तुम्ही लहानपणी त्यात घेतलेला सहभाग सारेच काही आता अद्भुत वाटते.
आजही चिंब भिजलोय पण डोक्यावरचा पदर मात्र हरवलाय.
आजकाल एकूणातच 'पदर' ही संस्थाच (नागरी संस्कृतीतून तरी) नामशेष झालेली आहे, याचे वैषम्य आमच्या पिढीला वाटतेच.

In reply to by चित्रगुप्त

Bhakti 15/08/2022 - 18:41
+१ बाहेर फिरायला गेलो होतो. मुलगी म्हणाली आई थंडी वाजतेय, मी जिन्स top पेहराव केला होता.मग माझ्या आईनेच (तिच्या आजीने)तिला पदराखाली घेतले आणि माझी चांगलीच खरडपट्टी काढली.लहान लेकराला पदराची भारी ऊब मिळते हे खरं!

भक्ती सरीताजी,चित्रगुप्त आणी विचार माणूस प्रतिसादाबद्दल मनापासून आभार. पदर खुपच उपयोगी असायचा. खणा नारळानी ओटी भरता यायची. बाळाला पांघरूण म्हणून पदर. अंगठा चोखताना पदराशी खेळणे बाळाचा आवडता खेळ. इत्यादी.. जे आजची पिढी मीस करते किंबहुना माहीतच नाही.