माझी एक मैत्रीण आहे. टू बेडरुममधे राहते. तिला एक नवरा(सुदैवानं एकच असतो.अधिक लफडी करण्याचे गटस् बहुतेक स्त्रियांमधे नसतात.) आणि दोन मुलगे आहेत. (दोन दोन मुलगे म्हणजे तिचा "स्त्रीजन्म धन्य" झालेला आहे. सध्या लॉकडाऊनच्या काळात तिचा नवरा बेडरुममध्ये बसून लॅपटॉप जोडून वर्क फ्रॉम होम करत असतो. त्याला कॉनकॉल्स असतात. त्याला डिस्टरबन्स चालत नाही. एक मुलगा सेकंड बेडरुममधे आणि एक मुलगा हॉलमधे झूम वगैरेवर ऑन लाईन शिकत असतात. त्यांनाही शांतता लागते. डिस्टरबन्स चालत नाही. मग मैत्रीणीने बसायचं कुठे? तर स्वयंपाकघरात. गुपचूप. घरात टीव्ही लावायचा नाही. गाणी लावायची नाहीत. फोनवरही हळू आवाजात ,चोरट्यासारखं,घाईघाईनं,थोडक्यात बोलायचं. हे सध्याच्या लॉकडाऊनच्या काळातलं अनेक घरातलं चित्र. स्त्रीचं स्थान स्वयंपाकघरात. मग ती नोकरी करत असो की नसो.अर्थात् हे मी मध्मवर्गीय स्त्रीबद्दल लिहतेय. कारण मी तिचंच प्रतिनिधित्व करतेय. मला पेज थ्री,कॉरपोरेट सेक्टरमधल्या उच्चपदस्थ स्त्रियांबद्ल आणि कष्टकरीस्त्रियांबद्दल आत्ता तरी बोलायचं नाही. कारण त्या जगाशी माझा जवळून परिचय नाही. तेव्हा स्त्रीलीळा मधे मी मध्मवर्गीय,उच्चमध्यमवर्गीय स्त्रियांबद्दलच लिहिणार आहे. ही स्त्री स्वतःकडे नेहमीच कमीपणा घेते. तिच्याही नकळत. बहुतेक स्त्रिया ह्या त्यांच्या शैक्षणिक अर्हतेपेक्षा कमी दर्जाच्या पगारावर नोकऱ्या करतात. असं एक अर्थशास्त्रीय अहवाल सांगतो. एरवीही खुर्च्या आणि सतरंजी टाकली असेल तर ती पुरुषांना खुर्ची ऑफर करुन स्वतः सतरंजीवर बसेल. चमचे मोजकेच असतील तर पुरुषांना चमचे देईल आणि स्वतः बोटांनी खाईल. हे थोडं सिरीयस होतंय ना? ती नेहमी विनोदाचा विषय होते. "स्त्रियांना टक्कल का पडत नाही? कारण त्यासाठी डोकं असावं लागतं." किंवा 'कारचे उजव्या ,डाव्या बाजूंचे आरसे मागची वाहनं पाहण्यासाठी असतात. स्वतःचा चेहरा बघण्यासाठी नाही."- अशा प्रकारचे असंख्य विनोद तिच्यावर होतात. आत्मविश्वासाच्या अभावापायी तीही अनेकदा गोंधळल्यासारखी वागते. ती जेव्हा रिक्षाने जाते तेव्हा रिक्षावाल्याला "डावीकडे वळा, उजवीकडे वळा"असं स्पेसिफिक न सांगता ती "इकडे वळा ,तिकडे वळा "असं सांगते. त्यामुळे रिक्षावाला गोंधळात पडतो. तिचा नवरा गाडी चालवत असेल तर ती नवऱ्याला खूप सूचना करते. "अहो,अहो,(अरे)समोरून ट्रक येतोय". "तो हातगाडीवाला मधे येतोय.""हात दाखवा"."हळू चालवा. किती स्पीड!" त्यातून तिला स्वतःला गाडी चालवायला येत असेल तर विचारुच नका. नवऱ्याच्या शेजारी बसून तीच मनानं गाडी चालवत असते. सूचना तर ती खाद्यपदार्थ बनवणाऱ्या आणि विकणाऱ्या, उदाहरणार्थ डोसेवाला, सँडविच स्टॉलवाला, कॅन्टीनवाला, पाणीपुरीवाला यांनाही खूप करते. पानी तीखा रखो, मोठा चटणी मत डालो, बटर लावू नको, कांदा घालू नको, चीज कमी, तवा साफ करुन मग बनवा, ज्यादा करपने मत दो दोसा डोसा. वगैरे. नवऱ्याच्या खिशातले उरलेले पैसै घेणे ही चोरी आहे असं ती समजत नाही. नवऱ्यानं धुवायला टाकलेल्या पँटच्या खिशामधे तसेच राहिलेले पैसे तिचेच असतात. ते घेणं म्हणजेही चोरी नव्हे. तुम्ही रस्त्यानं चालला असाल आणि एखाद्या स्त्रीला विचारलंत,"इथं गुलमोहर सोसायटी कुठं आहे हो?" तर ती चेहरा मख्ख ठेवून,तोंडानं "च्यक्"असा आवाज करत म्हणते,"काही कल्पना नाही. माहीत नाही." ती राहते त्या परिसरातलंही तिला अनेकदा नीटसं काही माहीत नसतं. किंवा मग कशाला उगीच कोणा अनोळखी व्यक्तीशी जास्त बोलावे? असंही असेल. तेच एखाद्या तेरा/चौदा वर्षाच्या सायकलवाल्या पोराला विचारा. तो बरोब्बर पत्ता सांगतो. एखादी बाई कार चालवत असेल तर तिच्या चेहऱ्यावर "बघा मी कार चालवतेय" असा 'भाव' असतो. स्टीयरिंग व्हील घट्ट धरलेलं असतं. पुरुष मात्र तुलनेत सहजतेनं गाडी चालवतो. अर्थात यामागे कारणं आहेतच. टु व्हीलर चालवतानाही बायका बऱ्याचदा दोन्ही पाय खाली सोडून चालवतात. कोणत्याही क्षणी थांबण्याच्या तयारीत असल्याप्रमाणे. मोठा क्यू लागला असेल तर अनेक स्त्रिया थेट रांग मोडून पुढे येतात किंवा रांगेत कोणालातरी विनंती करता येते का ते पाहतात. नटण्यामुरडण्याची आवड प्रत्येक माणसाला असते. आपण सुंदर दिसावं असं सर्वांनाच वाटतं. स्त्रीही त्याला अपवाद नाही. पुरुषाला आकर्षित करण्यासाठी नटणं ही सहज प्रवृत्ती आहे. इतरांवरचा विशेषतः सासूवरचा राग नवऱ्यावर ,मुलांवर काढणे,नवरा उशीरा आला तर त्याच्यावर संतापणे हा तर तिचा हक्कच आहे. नवऱ्यावर वेळप्रसंगी अगदी बॉसिंगही करणे हे तिचं खास वैशिष्ट्य. तुम्ही नीट पाहिलंत तर खूप घरांत स्त्री बॉस असते. प्रेमानं, कधी चुचकारुन, कधी कष्ट करुन, कधी सुंदर दिसून, कधी पैसे कमवून,कधी प्रेम वगैरे करुन ,कोणत्याही मार्गाने पण ती अधिकार गाजवते. ह्याला अपवाद आहेतच. कोणत्याही गोष्टीत,"तुम्हां पुरुषांना नाही कळणार ते"असं म्हणून त्या पुरुषाला 'गिल्ट'देतात. अनेकींना आधुनिक जगाची माहिती नसते. ती करून घेण्याची इच्छा नसते. बातम्या ती फारश्या लक्ष देऊन पाहत नाही. तिला सासू सूनेच्या सिरियल्स मनापासून आवडतात. हो! उगीच खोटं कशाला बोलायचं? त्यामुळंच तिला डोनाल्ड ट्रंप, क्षी जिनपिंग, जीडीपी, रुपायाचं घसरणं,अंदाजपत्रक, निवडणुका यांत स्वारस्य नसतं. तिच्या ह्या अज्ञानामुळे तिला तुच्छ लेखायची संधी पुरुष सोडत नाहीत. नवरा, मुलं,अगदी नातवंडंही "तुला काही कळत नाही" असं बेलाशक बोलतात. तिला उपदेश करतात. ती चिडते पण निमूटपणे ऐकून घेते. लांबच्या प्रवासात जिथं प्रथम टॉयलेट उपलब्ध आहे तिथं जाण्याची संधी न घेता ,"मला नाही लागलेली"असं म्हणून पुढे निर्जन ठिकाणी किंवा अवघड जागी "आता मला लागलीय. टॉयलेट दिसलं की गाडी थांबव"असं ती बिनदिक्कत म्हणते. बाळंतपण,प्रसूतीवेदना, मासिक पाळी ह्या बाबतीत पुरुषांना कळत नसतं. त्याचा फायदा घेऊन त्यांना ताण देणं आणि क्वचित त्यांची मजा बघणे हे ती वेळप्रसंगी करु शकते. "आईची आठवण आली" असे सांगून चेहरा मलूल करुन ती पुरुषाला हतबल करु शकते. आपल्या कष्टाचं ह्या घरात चीज होत नाही. त्या अमक्या तमक्याचं स्थळ सांगून आलं होतं पण......असे म्हणून पुरुषाला नमवणं तिला चांगलंच जमतं. तर अशा ह्या स्त्रीलीळा! ती तिच्या मनाचा थांगपत्ता लागू देणार नाही. तिच्याशिवाय ही दुनिया चालणार नाही. बच्चू! संभलके।