कारण या आरोपामागे तत्कालीन वस्तुस्थितीचा काही विचारच नाहीये.

तो कधी एखादे पराभूत मानासिकतेचे राष्ट्र गुलामगिरीतुन जेते बनवू शकला नाही की एखादे परकीय संस्कृति असलेले राष्ट्र/प्रदेश गुलाम बनावु शकला नाही

कलोनियलिझम मुळे भारतीयांच्या मनावर काही चुकीच्या गोष्टींचा पगडा बसलाय. परकीय संस्कृती असलेल्या राष्ट्रावर आक्रमण करणे हेच शौर्य अशी हास्यास्पद धारणाही त्याचाच एक भाग आहे. भारतीय संस्कृती असलेला भूभाग मोठा होता हा चाणक्याचा दोष कशावरून? युरोपात पदोपदी संस्कृती बदलते, भारतात ती तुलनेने एकसंध आहे हा चाणक्याचा दोष कशावरून? दुसरे असे, की संस्कृती सिमिलर असली म्हणून काय त्या राष्ट्रावर आक्रमण करणे सोपे होते? बळंच? अथेन्स आणि स्पार्टाची संस्कृती, भाषा सर्व काही सारखे होते. इतके असतानाही ३००-४०० वर्षे आपसांत भांडून भुसकाट पाडलेच की त्यांनी. कैकदा सख्खे लोकच सर्वांत मोठे वैरी ठरतात. महाभारत हे सर्वांत ज्वलंत उदा. संस्कृती सेम असली म्हणून ते राष्ट्र आपोआप आपल्या कह्यात येऊ शकते हा अतिशय चुकीचा समज आहे. शिवाय, खैबर खिंड ओलांडून बाहेर जाण्यात कॉस्ट किती अन बेनिफिट किती, तेही एकदा पहावे. हिंदुकुश पर्वताआडचा प्रदेश इतका समृद्ध होता की बाहेर जाण्याची गरजच पडली नव्हती. आणि चाणक्याच्या वेळेस मुळात भारत गुलामगिरीतच नव्हता हाही त्याचाच दोष होता, नै? त्याच्या वेळेस जी परिस्थिती होती त्याप्रमाणे तो वागला. त्याच्या वेळी भारत पारतंत्र्यात नव्हता तर तो गांधी कशाला होईल झक मारायला? शिवाजी महाराज स्वतः अटकेपार का गेले नाहीत या विचारण्याला अर्थ नाही.