भाग-१ - निशाचर २ रानडुक्कराची शिकार चहाचे दोन तीन कप प्यायल्यानंतर सैनिकांनी घोड्यांवर सामान लादायला सुरवात केली. देरसूनेही त्याचे सामान आवरायला घेतले. माझे त्याच्याकडे बारीक लक्ष होते. त्याने पहिल्यांदा त्याचा पिट्टू एका झटक्यात पाठीवर चढवला व झाडाच्या बुंध्याला टेकवून ठेवलेली त्याची रायफल उचलली. थोड्याच वेळात आमची पलटण मार्गस्थ झाली. ज्या घळीतून आम्ही मार्ग काढत होतो ती एखाद्या सापासारखी पसरली होती. तिला मधेच अनेक छोट्या घळी येऊन मिळत होत्या. त्या सगळ्या मार्गावर झरे व धबधबे त्या दरीत पाणी ओतत होते.

गालिब का छ्लक़ता़ जा़म

१ गो हाथ को जुंबिश नही, ऑखो मे तो दम है रहने दो अभी साग़र-ओ-मीना मेरे आगे. आस्वाद- या शेर मध्ये बघा गालिब च एक extreme passion व्यक्त होत आहे.हा आता मरणाच्या दारात टेकलेला आहे,शरीराची अवस्था गलितगात्र अशी झालेली आहे, इतकी की हातांची हालचाल ही करण आता मुश्किल आहे (जुंबिश=हालचाल).तर अशा निपचीत अवस्थेत पडलेल्या गालिब समोरुन जेव्हा कोणी दारुचे पेले उचलुन नेउ लागले तर हमारे साह्ब ने कहॉ अरे रुको हातो मे हलचल नही तो क्या अभी ऑखो मे तो दम है अब हम आख से शराब पिते पिते ही दम छोडेंगे.इसलिये

रुढ अर्थाने ही समीक्षा नाही. कारण समीक्षाकाराला चित्रपटाच्या तांत्रिक बाबींचीही माहिती असायला हवी. पण एक सामान्य प्रेक्षक म्हणून काय वाटले ते मांडण्याचा प्रयत्न करतो.. शक्यतो गोष्ट विस्ताराने न उलगडता लिहिली आहे. त्यामुळे , हे वाचूनही ज्यांना हा चित्रपट बघायचा असेल, त्यांनीही हे वाचायला हरकत नाही. रामचंद्र पुरुषोत्तम जोशी, नांवाचा चित्रपट आला आहे असे कळल्यावर, तो जरा वेगळा, आशयघन असेल असे वाटले होते. म्हणून बघायला गेलो. रिकामे प्रेक्षागृह पाहून तर, हा नक्कीच अ‍ॅवॉर्ड जिंकणारा असावा असे वाटू लागले होते. चित्रपट सुरु झाला तोच मुळी नरकाच्या दृष्याने!

१ निशाचर १९०२ साली माझ्यावर एका अनवट प्रांताचे नकाशे तयार करण्याची जबाबदारी सोपविण्यात आली. हा प्रदेश अत्यंत दुर्दम्य आणि मानवी वस्ती नसल्यामुळे याचे कुठल्याही प्रकारचे नकाशे उपलब्ध नव्हते हे सांगायला नकोच. या प्रदेशाच्या पश्चिमेला आमुर व युसुरी या दोन अवखळ वाहणाऱ्या नद्या आहेत तर पूर्वेला जपानचा समुद्र आहे. व्लाडिओस्टॉकच्या उत्तरेला असलेल्या या प्रदेशाचा इंग्लिश नकाशांमधे ‘ मॅरीटाईम प्रॉव्हीन्स ’ असा उल्लेख आढळतो पण खुद्द या प्रदेशात त्याला युसुरिया म्हणूनच ओळखले जाते, ते युसुरी नदीमुळे.

“देर आये पर दुरुस्त आये!”, भुजबळकाका चावडीवर प्रवेश करत. “कशाची दुरुस्ती आणि कोण आलेय दुरुस्तीला?”, नारुतात्या खवचटपणे. “अहो नारुतात्या, भोचकपणा सोडा!”, घारुअण्णा तिरसटल्या आवाजात. “नारुतात्या खास तुमच्यासाठी, शिवसेनेची दुरुस्ती आणि दुरुस्तीला आलेत शिवसैनिक”, इति भुजबळकाका. “कसली दुरुस्ती?

च्र्यांग च्र्यांग च्र्यांग च्र्यांग च्र्यांग च्र्यांग च्र्यांग च्र्यांग आयला किती वेळ नुसते उडत रहाणार? हो ना चला रे खाली एखाद्या फ़ांदीवर बसू. फ़ांदी? कसली फ़ांदी? अरे हा म्हातारा अजूनही जुन्या काळात उडतो आहे. त्याच्या काळात म्हणे खाली हिरवीगार जंगले होती त्यांत झाडे होती. झाडांना फ़ांद्या होत्या? च्र्यांग च्र्यांग... आई झाडे म्हणजे काय? फ़ांदी म्हणजे काय? अरे त्या टॊवरवर तो लोखंडी क्रेन पक्षी दिसतोय नां? त्याचे हवेत पसरलेले हात म्हणजे फ़ांदी. च्र्यांग च्र्यांग चल आई.