दक्षिण भारतातील सायकल प्रवासाचे अनुभव १२: तिरूचेंदूर ते सायलकुडी १०४ किमी

✪ ग्रामीण तमिळ नाडूतल्या लोकांसोबत संवाद! 

✪ टुटिकोरीनचा औद्योगिक परिसर 

✪ ११००+‌किलोमीटरनंतर अखेर पंक्चर! 

✪ "अखंड सावधान असावे, दुश्चित्त कदापि नसावे" न पाळल्याचा परिणाम! 

✪ सोलो सायकलिस्ट कधीच एकटा नसतो! 

✪ लोकांची सोबत आणि मदत 

✪ सायलकुडीमध्ये नित्यानंदमजी आणि शक्तीवीरजींसोबत गप्पा 

नमस्कार. २३ जानेवारीची सकाळ! हॉटेलमध्ये रात्रीच सांगितलं होतं की, सकाळी लवकर जाणार आहे. साधारण ६:४५ पर्यंत खाली येऊन सामान बांधायला लागलो. आज कोणाकडे थांबायचं आहे हे मी जाईपर्यंत ठरेल. सकाळचं‌ तिरूचेंदूर! पण अजूनही खूप वारा वाहतोय! रस्त्यावर आलो आणि कालच्यासारखाच वारा जाणवला! काल तिरूचेंदूर जवळ आलं तेव्हा अनेक कारखाने दिसत होते. आज टुटिकोरीनचा औद्योगिक पट्टा लागेल. थोडं‌ पुढे गेल्यावर धुर सोडणारे अजस्र कारखाने आणि औद्योगिक वसाहती दिसायला लागल्या. टुटिकोरीन अर्थात् स्थानिक भाषेत तूतुकडी! प्रत्यक्ष गाव येण्याआधी महामार्गाचं मोठं जंक्शन लागलं. एक महामार्ग थेट समुद्रावरच्या बंदराकडे जातोय. 

(माझा ब्लॉग इंग्रजीत इथे वाचता येईल. सायकल प्रवासातले फोटो बघता येतील‌ व सर्व लेख एकत्र वाचता येतील. त्याशिवाय विज्ञान प्रयोग, गणितातील गमती, ट्रेकिंग, ध्यान, आकाश दर्शन, फिटनेसबद्दलचे लेख तिथे वाचता येतील.) . . .  

बायपासने गेलो असतो तर बरंच फिरून जावं लागलं असतं. त्यामुळे गावातूनच पुढे गेलो. तूतुकडी शहर बघायला मिळालं. बरंच मोठं‌ शहर आहे. काही मंदिरंसुद्धा बघण्यासारखी आहेत. शहर ओलांडल्यावर थोड्या वेळाने परत बायपास रस्ता येऊन मिळाला. इथे जड वाहतूक मोठ्या प्रमाणात आहे. काही ठिकाणी रस्ताही धुळीने भरलेला आहे. एका हॉटेलमध्ये नाश्ता घेतला. इथे काही हॉटेलवाले थोडं थोडं हिंदी बोलतात. विशेषत: मुस्लीम असतील तर हिंदी बोलतात. इथे एक जण बंगाली‌ भेटला. त्याच्याशी हिंदीत बोललो. हा प्रवास कसा आहे, काय उद्देशाने व कुठून कुठे जातोय हे सांगितलं. 

हॉटेलमधून पुढे निघालो. ५० किलोमीटर होऊन गेले आहेत. अजून साधारण ६५ किमी बाकी‌ आहेत. सायकलिंगमध्ये अंतराचा विचार कधीच जास्त मी करत नाही. आत्ता समोरचा टप्पा- पुढचे १०- १५ किलोमीटर इतकंच नजरेसमोर ठेवतो. आणि खरं तर तेही नाही. अगदी चालू असलेला टप्पा- नजर जाईल तिथपर्यंतचा भाग. म्हणजे मग अंतराचं दडपण येत नाही. अंतराऐवजी ह्या प्रवासातली थांबण्याची व्यवस्था, जास्त भेटी गाठी कशा होतील, विद्यार्थ्यांसोबत संवाद कसा करायला मिळेल, असे विचार मनात सुरू होते. त्यामुळे एक चूक अखेर झाली! योगाच्या दृष्टीने सायकलिंग हे अखंड सजगतेचं काम आहे. प्रत्येक पेडल हा सजग राहूनच पुढे टाकला पाहिजे. कुठेही बेहोशी नको. "अखंड सावधान असावे, दुश्चित्त कदापि नसावे!” पण नेमकं विचारांमध्ये असताना ही सजगता राहिली नाही! आणि नजर हटी, दुर्घटना घटी तसं झालं! 

सायकलने मला इशारा दिला होता. पण डोळ्यांवर जणू अंधारी आली होती. किंवा पंक्चर आता होऊच शकत नाही, ह्या भ्रमात मी होतो! त्यामुळे टायरचा थोडा आवाज झाला तेव्हा सायकल न थांबवता नुसतं वरवर बघितलं. असं वाटलं की, बॅनरची दोरी टायरला घासत असेल! पण हा सूचक इशारा होता! थक् थक् असा आवाज येत होता. पुढे तर तो अजून मोठा झाला! ढग् ढग् असा! आणि धक्काही जाणवतोय आता! सायकल थांबवण्याच्या आधीही दिसतंय की, काही तरी चिकटलंय टायरला! अखेर सायकल थांबवली आणि बघितलं काय झालंय! ओहह! एक खिळा घुसलाय! अगदी आतमध्ये रुतलाय. दिसायला कानातलं असावं तसा दिसतोय. हाताने जोर लावून तो काढला आणि झटकन हवा उतरायला लागली! पं क्च र!!! ११०० किलोमीटरनंतर अखेर पंक्चर! 

एकट्याने असं लांब फिरताना सायकलच्या दुरुस्तीचं पूर्ण किट सोबत ठेवावं लागतं. ते आहेच माझ्याकडे. पण नायलॉन टायर्स वापरत असल्यामुळे सहसा पंक्चर होतच नाही. त्यामुळे पंक्चर दुरुस्त करण्याचं कौशल्य अगदीच कामातून गेलंय. आधी इथे बघतो कोणी मॅकेनिक आहे का. हवा पूर्ण जाण्याआधी हळु हळु सायकल चालवत पुढे गेलो. समोरच एक दुकान दिसलं. दोन जण तिथे बसलेले आहेत. खुणेने आणि एक एक शब्द बोलून त्यांना विचारलं. पंक्चर. मॅकेनिक. हाऊ फार?‌ त्यांनी सांगितलं की, दोन किलोमीटर पुढेच मॅकेनिकचं‌ दुकान आहे. आता ते नक्की दोन किलोमीटर आहे की, चार किलोमीटर आहे हे कळायला मार्ग नाही. पण ते म्हणाले की, समोर जे टॉवर दिसतंय, त्याच्या पुढेच आहे! एक श्वास घेतला आणि सायकल हातात घेऊन जायला लागलो. बघू जे होईल ते! अचानक आलेल्या ह्या नवीनच परिस्थितीचाही आनंद घ्यायला लागलो! वीस मिनिटात पायी पायी चालत २ किलोमीटर पुढे पोहचलो. आणि इथे खरंच गॅरेज आहे! पहिल्या गॅरेजमध्ये गेलो. तो माणूस सायकल पंक्चर करत नाही म्हणाला! पण त्याने सांगितलं की, पुढेच सायकलचं दुकानसुद्धा आहे! अगदी जवळ! तिकडे जाताना अजून एक मॅकेनिकचं दुकान लागलं! तिथे सहज गेलो आणि खुणेने- एका शब्दाने सांगितलं की, असं असं झालंय. आधी तो माणूस नको म्हणाला. मग मी बोललो की, माझ्याकडे सगळं किट आहे. मीच पंक्चर काढतो. तुम्ही‌ फक्त मदत करा, कारण मला इतकं चांगलं जमत नाही. दोनच मिनिटांनी त्याने स्वत:चं सामान काढलं आणि पंक्चर काढायला सुरूवात केलीसुद्धा! माझ्या सायकलचे वॉल्व्ह मी बदलले होते. त्यामुळे त्याला काही अडचण आली नाही. अगदी हा हा म्हणता म्हणता त्याने पंक्चर काढूनही दिलं! परत ट्युब घमेल्यातल्या पाण्यात तपासली. बुडबुडे आले नाही! पंक्चर नीट झालंसुद्धा! त्याने ट्युब परत फिट करूनसुद्धा दिली. खूपच वेगाने त्याने काम केलं. पैसे घेत नव्हता, पण तरी ५० रूपये त्याला जीपेवर पाठवले. दोन मिनिट हावभावांनी बोललो! आणि निघालो! 

सगळा मिळून एक तास त्यात गेला. पण खूप चांगली दुरुस्ती झाली. मी दुरुस्त केलं असतं तर जास्त वेळ लागला असता आणि कदाचित दोन- तीन वेळेस करावं लागलं असतं. माझं नशीब खरंच चांगलं की, मला पंक्चर काढणारा मॅकेनिक लगेचच मिळाला! आणि तो आहे हे सांगणारे लोकही आधी मिळाले! सोलो सायकलिस्टसुद्धा एकटा कधीच नसतो! सायकलने इशारा दिलेला कळला असता तर कदाचित पंक्चर टाळता आलं असतं. वरवर रुतलेला खिळा आधीच काढता आला असता! कानाला खडा! सायकलकडे जास्त लक्ष देईन असं स्वत:ला सांगून पुढे निघालो. दर ४-५ किलोमीटरनंतर हवा तपासतो आहे. उत्तम आहे! मधल्या वेळेत मी ज्यांच्याकडे थांबणार आहे, त्या नित्यानंदमजींशी बोलणं झालं. अजून अर्ध अंतर बाकी आहे! छोटे छोटे टप्पे करून पुढे निघालो. दुपारी खूप गरम झालं आणि काही वेळाने पावसाचं वातावरण झालं. समुद्र दिसत नाहीय. 

३० किमी बाकी असताना परत एकदा नाश्ता केला. मध्ये मध्ये केळीही खाल्ली होती. सायलकुडीच्या काही अंतर अलीकडे रस्ता उजवीकडे वळला. गूगल मॅप एक शॉर्टकट दाखवतोय. पण स्थानिक लोकांना विचारून मुख्य रस्त्यानेच गेलो. ५ किलोमीटर अंतर बाकी असताना नित्यानंदमजींना कॉल केला व कसं यायचं विचारलं. त्यांनी मला तिथलं लोकेशन पाठवलं. पण प्रत्यक्ष पोहचल्यावर थोडा गोंधळ झालाच. त्यांचं लोकेशन योग्य जागी नव्हतं. थोडी चुकामुक व थोडा शोधाशोध! बरचसं गाव फिरल्यावर अखेर नित्यानंदमजी मला भेटले! त्यांचं घर तर मुख्य रस्त्यावरच आहे! त्यांच्याकडे गेल्यावर त्यांचा भूभू टायगरने स्वागत केलं! नित्यानंदमजी स्वभावाने मोकळे आणि बर्‍यापैकी इंग्लिश बोलू शकणारे! त्यामुळे गप्पा छान झाल्या. घरात त्यांच्या चेन्नैला काम करणार्‍या मुलाने काढलेलं बुद्ध चित्र बघायला मिळालं! आजचे १०४ किलोमीटर पूर्ण झाले! पोहचेपर्यंत ३:३० वाजले.

  .  

संध्याकाळी‌ ते आणि सेवा भारतीचे अजून एक कार्यकर्ते ऍडव्होकेट शक्तीवीरजींसोबत गप्पा झाल्या. जवळचं एक मंदिर बघायला आम्ही गेलो. दोघांनाही इंग्लिश बर्‍यापैकी येतंय, त्यामुळे चांगलं बोलणं झालं. मंदिराच्या पुजार्‍याची आर्थिक स्थिती चांगली नाहीय असं कानावर आलं. इथे सेवा भारती कसं काम करते, ह्याबद्दल दोघांनी सांगितलं. नित्यानंदमजींनी अजून एक गोष्ट सांगितली. त्यांचे पाय दुखायचे. त्यांनी‌ उत्कटासनाचा सराव केला. आणि नंतर त्यामुळे ते शबरीमलाच्या पायर्‍याही सहज चढू शकले. माझ्याशी इंग्लिश बोलणं त्यांना आवडतंय! अशी संधी कधी येत नाही म्हणाले. छान गप्पा झाल्या. 

आता उत्सुकता आहे ती पंबनचा पूल आणि धनुषकोडीची! उद्या पंबनच्या उंबरठ्यावर म्हणजे मंडपमला पोहचेन. 

पुढील भाग: दक्षिण भारतातील सायकल प्रवासाचे अनुभव १३: सायलकुडी ते मंडपम ८९ किमी 

वाचल्याबद्दल धन्यवाद. माझ्या ब्लॉगवर ट्रेकिंग, आकाश दर्शन, विज्ञान प्रयोग, ध्यान, फिटनेस, सायकलिंग इ. बद्दलचे लेख उपलब्ध. -निरंजन वेलणकर 09422108376. लिहीण्याचा दिनांक- 27 मे 2026.