सी ए आर्टिकल शिप करणारे बहुतेक तरुण मुळे मुली त्यांच्या सिए फर्म्स कडून अत्यंत अल्प दरात पिळून घेतले जात आहेत आणि ह्यावर कुणाचेहि अपील नाही .. हे अगदी खरे आहे.

एके दिवशी ICAI या संस्थेचे एक उच्च पदाधिकारी ज्यांना एकंदर अर्थ क्षेत्रात बराच मान आहे. यांनी माझ्या वडिलांविषयी अतिशय अनुदार उद्गार काढले. त्यावेळेस मी रागाने सर्वांसमोर त्यांची सगळी अंडी पिल्ली बाहेर काढली. त्यांना मी स्पष्ट शब्दात म्हणालो तुमची संस्था चोर आहे. हजारोलाखो विद्यार्थ्यांच्या आयुष्याशी केवळ पैशासाठी तुम्ही खेळत आहात. भारंभार मुलांना सी ए च्या सि पी टी मध्ये पास करता आणि मग त्यांच्या कडून परत परत परीक्षेचे पैसे वसूल करत राहता. एकदा सी पी टी पास झाली कि मुलांना आशा लागून राहते कि आपण सी ए होऊ. आणि शेवटी फक्त एक टक्का मुले सी ए होऊन बाहेर पडतात. बाकी ९९ टक्के भ्रमनिरास होऊन आयुष्याची मौल्यवान अशी तारुण्याची वर्षे फुकट घालवून दुसरी कडे जातात. सी पी टी मध्ये दर सहा महिन्याला दीड एक लाख मुले बसतात त्यातील ३५ ते ४० % मुलांना तुम्ही पास करता म्हणजे ५०००० मुलांना दर सहा महिन्याला म्हणजेच वर्षाला १ लाख मुलांना पास करता. यातील जेमतेम २५ % मुले आय पी सी सी पास होतात म्हणजेच २५००० मुले एक किंवा दोन ग्रुप पास होतात. बाकी ७५००० मुलांची फी तुम्ही खाऊन बसता आणि त्यांच्या स्वप्नांचा चुराडा करता. या २५००० मुलांपैकी अनेक मुले एक ग्रुप पास करून दोन तीन वर्षे आर्टिकल शिप करून सोडून देतात आणि शेवटी उरलेल्या १५-१६००० विद्यार्थ्यांपैकी ३-४००० मुले शेवटी सी ए होतात. हि २५००० मुले मग आय पी सी सी चा एक ग्रुप पास झाला तरी आर्टिकल शिप चालू करतो या आर्टिकल शिपच्या नावाखाली तीन वर्षे हि मुले विद्यावेतनाच्या नावाखाली ३-४००० रुपयावर १२ तास राबतात. हे विद्यावेतन त्याच कार्यालयात काम करणाऱ्या B COM कारकुनाच्या एक तृतीयांशा पेक्षाही कमी असते. या पैशात ती मुले दोन वेळेस धड आपले पोटहि भरू शकत नाहीत. DIGNITY OF LABOUR नावाची कोणतीही गोष्ट आपल्या संस्थेला मान्य नाही असेच दिसते. सर्वच्या सर्व सी ए कडे अशी मुलेच व्यावसायिकांचे आयकर भरण्याचे काम करीत असतात. त्यांनी आम्ही त्यांना काम करत असताना प्रशिक्षण देतो असे गुळमुळीत उत्तर देण्याचा प्रयत्न केला. मी त्यांच्या वर भडीमार चालूच ठेवला होता त्यांना "काम करत असताना शिक्षण" या नावाखाली अक्षरशः पिळून घेता आणि त्यांना शिकवतं कोण तर त्यांचेच वरिष्ठ विद्यार्थी. कोणत्याही सी ए कडे व्यवस्थित असे शिकवण्याचे वर्ग होत नाहीत. कोणतेही पुस्तकी शिक्षण त्यांना दिले जात नाही. म्हणून मग हि बिचारी मुले वेगवेगळ्या क्लासेस मध्ये IPCC किंवा FINAL मध्ये पैसे भरून शिकत राहतात. तेथे त्यांना केवळ परीक्षा कशी पास व्हायची याचे प्रशिक्षण दिले जाते. यातून मग बाहेर पडणारी मुले उद्योगधंद्यात सुरुवातीला फार दिशाहीन स्थितीत असतात. केवळ अंगच्या हुशारीने आणि मेहनतीने ती वर येतात. अर्थात हि स्थिती दर वर्षी पास होणाऱ्या ३-४००० विद्यार्थ्यांची आहे. बाकी सव्वा ते दीड लाख मुले स्वप्नांचा चुराडा होताना पाहून नाउमेद होऊन दुसऱ्या मार्गाला वळतात. ते म्हणाले कि जर आम्ही भारंभार मुले पास केली तर सी ए ची बाजारात किंमत कमी होईल. मी त्यांना म्हणालो आता बाजारात गरज आहे म्हणून तुम्ही ८% लोकांना पास करायचे मग जास्त सी ए झाले म्हणून पुढच्या वर्षी तेच प्रमाण २ % आणायचे हे पोरखेळ बंद करा. मागच्या वर्षी सब घोडे बारा टक्के म्हणून भरपूर सामान्य मुलांना पास केलं आणि आता अतिशय हुशार मुलेही नापास केलीत. तुमच्या संस्थेला कोणत्याही प्रकारचा विधिनिषेध नाही असेच दिसून येत आहे. मी त्यांना परत म्हणालो कि एवढ्या भारंभार मुलांना सी पी टी मध्ये पास करण्यापेक्षा जर मला १० % मुलांनाच पास केले तर इतकी तरुण मुले नाउमेद आणि स्वप्नभंग झालेली दिसणार नाहीत. परंतु तुमच्या संस्थेला पैसा पाहिजे.तुम्ही लोक चोर आहात. आणि म्हणून तुम्ही सी ए फायनल पास झाल्यावर आर्टिकलशिप करू देत नाही. जसे कंपनी सेक्रेटरीची संस्था करते. कारण मग तुमच्या सी ए लोकांना स्वस्तात मिळणारे २५-३०००० वेठबिगार कसे मिळतील? संस्थेने विद्यावेतन पण ४००० ठरवले आहे म्हणजे रोजचे १२५ रुपये हे किमान वेतन मिळणाऱ्या मजुरापेक्षाही कमी आहे.यात मुंबईत बहुसंख्य मुलांचा प्रवास खर्चही निघत नाही. हे विद्या वेतन तुम्ही कमीत कमी १०००० का करू शकत नाही कि ज्यात त्या मुलाचे दोन वेळचे जेवण तरी निघू शकेल.असे करण्यासाठी तुमच्या संस्थेच्या खिशातून काहीही जात नाही. यावर त्यांचे काहीही उत्तर नव्हते. त्यांनी माझ्या वैद्यकीय व्यवसायात कुठे प्रशिक्षण असते म्हणून आडवे जाण्याचा प्रयत्न केला. मी त्यांना स्पष्टपणे म्हणालो वैद्यकीय महाविद्यालयात सकाळी आठ ते पाच असे प्रत्यक्ष वर्ग होतात जेथे रोज ३ तास प्रेताचे डिसेक्शन पासून ४ तास प्रत्यक्ष वर्गात तास असतात. कार्यशाळा प्रयोग शाळा, क्लिनिक अशा विविध ठिकाणी शिकवले जाते. वैद्यकीय प्रवेश परीक्षा कठीण आहे हे मान्य पण एकदा विद्यार्थी प्रवेश घेतला कि शेवटी पदवी मिळण्याची शक्यता ९० % पेक्षा जास्त असते नि नीट अभ्यास केला तर १००%. प्रवेश मिळालाच नाही तर विद्यार्थी सुरुवातीलाच वयाच्या १८ व्या वर्षीच दुसरा मार्ग निवडतो. तुमची संस्था यातील काय करते? उगाचच तुलना करायचा प्रयत्न करू नका. विद्यावेतन म्हणून साडे चार वर्षे शिक्षण झाल्यावर इंटर्नशिप मध्ये १६००० रुपये विद्यावेतन मिळते ज्यात तो विद्यार्थी वयाच्या २३ व्या वर्षी निदान स्वतःचे पोट भरू शकतो. तुम्ही तीन वर्षे ४००० रुपयावर राबवून घेता आणि जर तो शेवटी परीक्षा पास झाला नाही तर हातात काहीही राहत नाही. आणि हि स्थिती १० % नव्हे तर ९५ % टक्के विद्यार्थ्यांची आहे. तुम्ही एक पिढीच्या पिढी बरबाद करता आहात. तुमच्या कडे मुलगी २३ वर्षापर्यंत वाऱ्या करत राहते आणि मग शेवटी लग्नाचे वय झाल्यामुळे सी ए नापास असा शिक्का घेऊन आयुष्यभर राहते. वस्तुतः कॉमर्स कॉलेज मधील प्रत्येक मुलगी हि लग्न होईपर्यंत सी ए करत असते असा भीषण विनोद ही ऐकायला मिळतो. आणि तुमची संस्था काय करते आहे ते २०१७ च्या १ जुलै रोजी ICAI संस्थेच्या श्री मोदींच्या भाषणात स्पष्ट झालेले आहे. गेल्या ३० वर्षात फक्त १४ सी ए विरुद्ध कारवाई झालेली आहे. सी ए चे नियमन करणारी हि संस्था साफ अपयशी ठरली आहे. किंवा इतके सगळे घोटाळे झाले त्याबद्दल संस्था काहीही करू शकली नाही. राष्ट्रीयीकृत बँकांचे तिमाही लेखापरीक्षण होते त्यातून काहीही निष्पन्न झालेले नाही याउलट खाजगी बँका दोन वर्षात एकदा लेखा परीक्षण करतात पण त्यांची स्थिती राष्ट्रीयीकृत बँकांपेक्षा कितीतरी चांगली आहे असे रिझर्व्ह बँकेचा अहवाल सांगतो आणि त्यामुळे हे लेखा परीक्षण बंद करा असे रिझर्व्ह बँकेने सरकारला सुचवले तर आपल्या लोकांच्या पोटावर पाय येतो म्हणून तुमच्या संस्थेने सरकार दरबारी वजन वापरून ती शिफारस बासनात गुंडाळून ठेवली. एवढा भडीमार ऐकून हे गृहस्थ सर्द झाले आणि मला विचारू लागले कि मग तुमचं म्हणणं तरी काय आहे? मी त्यांना स्पष्टपणे म्हणालो कि सुरुवातीलाच जर तुम्ही भारंभार विद्यार्थ्यांना आशेला लावून सी पी टी मध्ये पास करता ते बंद करा. १०% विद्यार्थ्यांनाच पास करा म्हणजे मग एक किंवा दोन प्रयत्नांनी बहुसंख्य विद्यार्थी तो नाद सोडून दुसरीकडे जातील. निदान आयुष्यातील उमेदीची तीन चार वर्षे अक्षरशः पाण्यात जाणार नाही. म्हणजे मग उगाच आमचा दर्जा पातळ होतो हि हाकाटी करायची गरज राहणार नाही. एवढा भडीमार केल्यावर ते सर्द झाले आणि माझ्या गोष्टी त्यांना मान्य कराव्याच लागल्या. परंतु यामुळे संस्थेच्या कारभारात काही बदल होईल याची सुतराम शक्यता नाही किंवा मला तशी आशा पण नाही. एक अजून मुद्दा जो मि त्यांच्याशी बोललो नाही -- या सगळ्या व्यवहारात सी ए (सी पी टी, आय पी सी सी, फायनल) चे क्लास चालवणारे चालक यांचे मोठे हितसंबंध आहेत आणि त्यांचे ICAI बरोबर साटेलोटे आहेत हि उघड गोष्ट आहे आणि काही चालक हे या संस्थेचे मानद पदाधिकारी हि आहेत असे ऐकतो. लिहिण्यासारखे अजून बरेच काही आहे. परंतु येथेच थांबतो. जाता जाता -- माझी मुले सी ए च्या अभ्यासक्रमाकडे गेलेली नाहीत.

सडेतोड प्रतिसाद, अजुन येऊ द्या.

डॉक्टर साहेब जबरदस्त प्रतिसाद, CA Institute चे कपडे उतरवले.

बोटीच्या नेविगेशनच्या (वरच्या ग्रेडच्या) तोंडी परीक्षेत चुकीचं उत्तर दिल्यास " पुढच्या वेळी तयारी करून या सांगतात." ती मुलं खलाशी म्हणून नोकरी करत असतात त्या कामाचा त्याला पूर्ण पगार मिळत असतो. मुलांनी बी कॅाम होऊन सरळ नोकरी धरावी आणि फावल्या वेळेत घरीच सीएचा अभ्यास करावा. अशा सीए करू इच्छिणाऱ्या मुलांना सीए फर्मने नोकरीला ठेवावे. बाबा रे तू सीए झालास तर उत्तमच अन्यथा तुला अकाउंटंट - असिस्टंट पगार+ नोकरी चालूच आहे. २०१६ ला एक रोटरी साहित्य संमेलन होतं त्यात एकदा दृष्टिहीनांचे कवितावाचन होते. चिंचवडहून आलेला पंचवीस वयाचा भूषण तोष्णीवाल सीए होता. मी त्याला विचारलं अभ्यास कसा केलास. " काही नाना, आईबाबा रोज पुस्तकं वाचून दाखवायचे, परीक्षेत राइटरला उत्तरे सांगायचो."

डॉ खरे यांचा प्रतिसाद आवडला.

कंपनी लॅा, निरनिराळे अकाउंटिंग नियम वगैरे क्लासला जाऊन शिकतात पण नंतर त्यांना स्वत:चे स्वत:च वाचून अर्थ काढायचा असतो. इंम्पॅार्ट, एक्सपॅार्ट, टॅक्सेशन इथले आणि मल्टिनॅशनल संस्थांचेही कितीतरी आर्थिक गुंतागुंतीचे नवीन पास झालेले नियम वाचून समजण्याची क्षमता नसलेल्यांनी एकूण सिएरचनेला दोष देणे पटण्यासारखे नाही. सिएफर्ममध्ये वीस वर्षे खर्डेघाशी केली म्हणजे झाला का सिए? अप्रामाणिकपणे दोनचार सिएंनी काम केले म्हणजे सर्व संस्थाच भंगारात कशी काढता? माझे विरोधी मत नोंदवत आहे. जे विद्यार्थी पहिल्या दुसऱ्या प्रयत्नात सिए पास होत नाहीत त्यांनी तो अभ्यासक्रम सोडून दुसरा धरावा. उगाच वेळ अन पैसा वाया दवडू नये. उगाच मला तीनचार हजारात साताठ वर्षं राबता कशाला?

तोंडी परीक्षेला दोनतीन अकाउंटन्सी संबंधी नसेलेले लोक बाजुला बसवा म्हणजे नक्की कळेल की त्या मुलांना त्यात गती आहे की नाही. मग उगाचच साताठ अटेम्प्ट करणे हे त्यांनी ठरवावं. कित्येक मुलं साइडबाइसाइड बी कॅाम,एम कॅाम करत पहिल्या फटक्यात पास होतात आणि मोठ्या कंपनीत लगेच घेतलेही जातात. त्या कंपन्या कशाला देतील साताठ लाखाचे प्याकेज? तिथेही उगाचच फेल करत असतील? किती मुले चांगली दर्जेदार अकाउंटन्सीची पुस्तके, त्यातले चाप्टर्स इन्ट्रडक्टरी पेजिजसह ( वीसपंचवीस पाने) वाचतात? किती एक्स्ट्रा रीडिंग करतात?

मला ca प्रकरण झेपतच नाही.. एक जरी पेपर राहिला तरी परत सगळा ग्रुप द्यावा लागतो, का?? त्यातही पास होणारे लोक 1%. क्लासेस पण हेक्टिक. फिस पुष्कळ. इतकं करून समजा नाहीच झालात CA तर पर्याय काय असतात? इतर काही कोर्स करता येतो का? माझ्या चुलत भावाने 2 दा cpt ट्राय केली. नापास झाला. आम्ही त्याला उगाच नसत्या गोष्टीमागे लागू नको म्हणून पटवलं. त्यालाही नशिबानी पटलं की इतक्यात आपली दमछाक झाली तर पुढे काय? नाद सोडून इतर चांगल्या गोष्टी शोधल्या.

एकदोन झटक्यात पास होता येत नाहीातर द्या सोडून. हेच म्हणतो. नुसते पास नव्हे तर स्पर्धात्मक ठेवून थोडेच वरचे पास केलेल्यांत नंबर लागत नसेल तर तीनचार हजार रुपये महिना घेऊन आयुष्याची आठदहा वर्षे वाया घालवू नका हेच म्हणतो. आणखी काही मुद्दा सांगण्यासारखा माझ्याकडे नाही.

वात्रट मोड ऑन> इंजिनिअरिंग डिप्लोमा केलेली मुले अनेक वर्षे मी ए एम आय ई करतोय असे सांगतात. बी कॉम झालेली मुले मी सीए/सीडब्ल्यूए करतोय असं सांगतात. आणि बी ए झालेली मुले मी एल एल बी करतोय असे सांगतात. बहुतांश मुले हे पूर्ण करत नाहीत. वात्रट मोड ऑफ>

नमस्कार अत्रन्गी पाऊस. तुमचा (आणि डॉ खर्‍यांचा) आयसीएआय आणि सीए कम्युनिटीवर काही वैयक्तिक राग असावा. तरी तुमच्या शक्य तितक्या प्रश्नांची शांतपणे उत्तरं द्यायचा प्रयत्न करतो.

सी ए आर्टिकल शिप करणारे बहुतेक तरुण मुळे मुली त्यांच्या सिए फर्म्स कडून अत्यंत अल्प दरात पिळून घेतले जात आहेत आणि ह्यावर कुणाचेहि अपील नाही ..

आर्टिकलशिप ही नोकरी नसून विद्याभ्यास आहे. आणि या सांगोवांगीच्या गोष्टी नसून तसं खरंच आहे. माझ्या आर्टिकलशिपमध्ये मिळवलेले कित्येक अनुभव, कौशल्यं मी आजही रोज वापरतो. (आर्टिकलशिप संपवून जवळजवळ तप झालं.) भावी चार्टर्ड अकाऊंटंटला प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळावा यासाठी असते. पैसे मिळवणे हे आर्टिकलशिपचं ध्येय नाही. माझ्या नशिबाने मला पैसे कमवून आणण्याचं बंधन त्या काळी नव्हतं. (तरी मला लायकीपेक्षा जास्तच विद्यावेतन मिळत असे असं माझं मत होतं.) पण माझ्या एका मित्राला घरातल्या काही अजब कारणांमुळे तसं होतं, आणि त्याला त्याचे 'मास्तर' महिना सात हजार रुपये पगार देत. (इन्स्टिट्यूटची तत्कालीन नियमावली बाराशे रुपयांची होती.)

भारतीय सिए लोकांच्या सही ला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर "फक्त सिए" म्हणून कितपत किंमत आहे ?

मी भारतीय सीए आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर काम करतो. पण मी 'फक्त सीए' नाही, अन्यही काही शिकलेला आहे. मी ज्या कंपनीच्या इमारतीत काम करतो तिथे किमान २० तरी भारतीय सीए आहेत, ते मात्र 'फक्त सीए' आहेत. हा थोडा 'सिलेक्शन बायस'चा प्रकार असला, तरी मुद्दा असा आहे, की भारतीय सीएंना जगभरात खूप किंमत आहे. इतकी, की अनेक देशांच्या सीए इन्स्टिट्यूट्सनी भारतीय सीएंसाठी 'एक पेपर द्या आणि आमचे सीए व्हा' ही स्कीम काढली आहे.

माकेंझी सारख्या लोकांनी सिए ह्या क़्वलिफ़िकेश्न्ल मान्यता देणे बंद केले आहे हे खरे का ??

हा इसम कोण आहे मला माहीत नाही. तुम्ही 'मॅकेंझी अ‍ॅण्ड कंपनी' हे कन्सल्टंट म्हणत असाल तर तसं काही नाही हे खात्रीपूर्वक सांगू शकतो. डॉ खर्‍यांच्या प्रतिसादातून

यांनी माझ्या वडिलांविषयी अतिशय अनुदार उद्गार काढले. त्यावेळेस मी रागाने सर्वांसमोर त्यांची सगळी अंडी पिल्ली बाहेर काढली

यावर फारसं काही बोलण्यासारखं नाही. प्रोव्होकेशन, राग, त्यावरची आपली रिअ‍ॅक्शन कशी असावी हे डॉ खर्‍यांसारख्या सिनियर माणसाला मी सांगणं योग्य नाही.

आयसीएआय आणि सीए कम्युनिटीवर काही वैयक्तिक राग असावा. पहिलं बरोबर दुसरं नाही. माझ्या मित्रांची मुलं सी ए करत आहेत किंवा झाली आहेत. माझा पुतण्या पण सी ए झाला आहे. माझे कर सल्लागार जे शाळेपासून मला एक वर्ष मागे होते ते दोघे हि सी ए आहेत. त्यामुळे सी ए कम्युनिटी वर राग नाहीच. बाकी मी उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांवर आपले काय म्हणणे आहे? उदा १) १०,००० रुपये विद्यावेतन किंवा तत्सम सन्मान्य रक्कम ज्यात हि मुले आपले किमान खर्च भागवू शकतील? २) फक्त १० % (किंवा त्यासमान कमी टक्के) लोकांना सी पी टी मध्ये पास करणे ३) सी ए फायनल झाल्यावर आर्टिकलशिप करणे. ४) आर्टिकलशिप तीन वर्षापेक्षा दोन वर्षे इतकी करणे. आपली संस्था यातील एकही गोष्ट करणार नाही याची मला पूर्ण खात्री आहे. संस्थेबद्दल नक्कीच राग आहे कारण संस्थेने फक्त आपल्या पोळीवर तूप ओढण्याचे काम केले आहे यात शंका नाही आणि हा प्रतिसाद सुद्धा मी काही काळ थांबून शांत डोक्याने दिला आहे. अजून काही मुद्दे आहेत जे मी पिरा ताईंच्या प्रतिसादात मांडतो आहे हे मुद्दे पण त्या हुशार सी ए व्यक्तीला मी सर्वांसमोरच विचारले होते त्याच्यावर त्यांच्या कडे कोणतेही उत्तर नाही. हि व्यक्ती अतिशय हुशार आहे. परंतु आपल्या कडे सी ए ची आर्टिकल करणाऱ्या मुलांना अतिशय कस्पटासमान वागवते हे नंतर माझ्या मित्राच्या मुलीने सांगितले. त्या व्यक्तीचा मी जाहीरपणे उद्धार केला याचा मला राग नाहीच. परंतु ते धुणे मला इथे धुवायचे नाही त्यामुळे येथेच थांबतो. बाकी बहुसंख्य वरिष्ठ सी ए लोकांना मी मांडलेले मुद्दे खोडता आलेले नव्हते /नाहीत. (हि चर्चा मिपाच्या बाहेरची आहे)पण बऱ्याच जणांची एकच प्रतिक्रिया होती ती म्हणजे आमच्या काळात आम्ही कष्ट काढले होते तसेच आताच्या तरुण मुलांना काढू द्या. मी त्यांना शांत शब्दात म्हणालो तुम्ही आयुष्यभर बैलगाडीत गेलात म्हणून मुलाने पण बैलगाडीनेच जावे या तर्हेचा हा आग्रह आहे.

बाकी मी उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांवर आपले काय म्हणणे आहे?

मुद्दे बरोबर आहेत. लेबर इकॉनॉमिक्समध्ये 'गिल्ड्स' या विषयावर बरंच लेखन सापडेल.* एकंदर मुद्दा असा आहे, की कोणत्याही वस्तूची किंमत त्या वस्तूच्या स्केअर्सिटीवर अवलंबून असते. त्यात व्यावसायिक एम्प्लॉयमेंट स्किल्सही आली. गिल्ड्स म्हणजे त्या त्या विषयातल्या तज्ज्ञ व्यावसायिकांच्या संघटना. आपलं बाजारमूल्य कायम राखायचं असेल तर ही स्केअर्सिटी टिकवून ठेवणं (प्रसंगी अन्यायकारक मार्गांनी) हे त्यांना करावंसं वाटतं. ते करण्याचा मार्ग म्हणजे 'प्रवेश प्रतिबंध' करणे (एंट्री बॅरियर्स). आयसीएआय हे असं गिल्ड आहे. गिल्डचा एक महत्त्वाचा नियम म्हणजे त्या विशिष्ट भागापुरते नियमही त्यांनीच करायचे, ते अमलातही त्यांनीच आणायचे, नव्या गिल्ड मेंबर्सना प्रवेशही त्यांनीच द्यायचा आणि प्रसंगी कारवाईही त्यांनीच करायची. आयसीएआयने हे १९४९ पासून जमवलं आहे. तुम्ही म्हणताय ते मुद्दे : - अन्यायकारक आहेत का? हो. - निर्बुद्ध आहेत का? नाही. - नियम बदलायला हवेत का? हो. - बदलले जातील का? नाही. वेलकम टू कॅपिटलिझम. - अशा स्थितीत आपण काय करावं? व्यवस्थेचा शक्य तितका उपयोग आपल्या फायद्यासाठी करून घ्यावा. वेलकम अगेन टू कॅपिटलिझम. ________________ *या प्रकारात रस असणार्‍यांसाठी : केंब्रिज विद्यापिठातल्या इकॉनॉमिक हिस्ट्रीच्या प्राध्यापिका शीला ओगिल्वी यांचा हा पेपर चांगला आढावा घेणारा आहे : https://pubs.aeaweb.org/doi/pdfplus/10.1257/jep.28.4.169

>> तुमचा (आणि डॉ खर्‍यांचा) आयसीएआय आणि सीए कम्युनिटीवर काही वैयक्तिक राग असावा. नसावा.... पण सध्या मोदीशेटचा सीए कम्युनिटीवर राग आहे. त्यामुळे कदाचित असेल.

अरे व्वा, मज्जाच. लाजायचे काय परत परत पेपर द्यायला? येतेय ना ते? मग लिहायचे ना. ;) बाकी चेष्टा अपार्ट पण अ‍ॅप्लाईड आर्ट च्या चार वर्षाच्या एक्झाममध्ये पहिले तीन वर्ष भरपूर सब्जेक्ट असतात (पहिले आणि तिसरे वर्ष कॉलेज एक्झाम, दुसर्‍या आणि शेवटच्या वर्षी युनिव्हरसिटी एक्झाम.) शेवटच्या वर्षी एक थिअरी (अ‍ॅडव्हर्टायझिंग आर्ट अन आयडीयाज) आणि एक प्रॅक्टीकल पेपर असतो. सोबत डिझर्टेशन. ह्यामध्ये एकाही सब्जेक्टला फेल झालात तर (थिअरी अन डिझर्टेशन ला शक्यतो नापास करत नाहीत, मेन प्रॅक्टीकल हेच) परत सगळे पुढच्या वर्षी द्यावे लागते. त्यात काही वावगे वाटत नाही आम्हाला. इव्हन मला तर त्याचा फटका बसलेला. डिझर्टेशन हे शेवटी देताना (त्याला टोटल मार्काच्या १० टक्के मार्क्स असतात फक्त) त्यातील डीटीपी मटेरिअल अ‍ॅज ईट इज एका दुसर्‍या स्टुडन्टने कॉपी करुन फक्त पेस्टिंगचे आर्ट सॅम्पल्स वेगळे लावले, हे गुपचुप केले आणि सबमिट केला थिसिस. युनिव्हरसिटीने दोघांनाही डायरेक्ट मालप्रॅक्टीस इन डिझर्टेशन ठरवत परत पुढच्या वर्षी सगळे (म्हणजे दोन थिअरी आणि एक प्रॅक्टीकल) पेपर द्यायला लावले. ह्याला बरेच प्रयत्न करुन दाद तर मागता आलीच नाही फक्त एक वर्ष उशीरा रिझल्ट मिळाला. ;) मार्क्सही पहिल्या अटेम्प्टपेक्षा जास्त मिळाल्यासारखे वाटले हे माझ्यासाठी विशेष वाटले. त्यापुढे अन्यायकारक शिक्षणपध्दती, पेपर तपासणीतले दोष , स्टायपेंड, मार्कॅटातल्या डिमांडनुसार पास केला जाणारा लॉट वगैरे वगैरे गोष्टींचा विचार डोक्यातच येत नव्हता हो.

खरे यांचे मुद्दे पटतात. राजरोसपणे लुबाडणुक चालु आहे पण त्याविरुद्ध आवाज उठवणे तर सोडा पण त्याचे समर्थन करणारे पाहून धन्य वाटते.

ही सगळी चर्चा पाहून एक गोष्ट स्पष्ट होते आहे की... कॅपिटॅलिस्ट व्यवस्थेतही काही विशिष्ट व्यवसायांच्या बंदिष्ट (क्लोज्ड) संघांमध्ये (उदा : व्यावसायिकांचे गिल्ड्स, इन्स्टिट्युट्स, इ) एंट्री बॅरियरला कोणाचाही अजिबात विरोध नाही... तेव्हा तो प्रश्न चर्चेत नसावा असे मला वाटते. पण... १. कोणत्याही (कॅपिटॅलिस्ट किंवा इतर) व्यवस्थेत लावलेली निवड चाळणी (एंट्री बॅरियर), प्रवेशासाठी निवड करण्याच्या पहिल्या पायरीवर लावली जावी, हे जास्त न्याय्य आणि व्यावसयिक नीतिमत्तेत बसणारे आहे. सीए पेक्षा जास्त विद्यार्थी भाग घेणार्‍या आयआयटी, वैद्यकिय व मोठी स्पर्धा असलेल्या इतर अनेक परिक्षांत, भारतात व आंतरराष्ट्रिय संस्थांत जगभर, असे केले जाते. २. पहिली निवड चाळणी सोपी ठेवून त्यात उमेदवाराला पास करणे आणि एकदा जाळ्यात सापडल्यावर उमेदवाराला जास्तीत जास्त वेळ अडकवून ठेवता येईल अशी नंतरची परिक्षाप्रणाली बनवणे, त्यांच्याकडून भरपूर (शिक्षण व परिक्षा) फी वसूल करणे, परिक्षेसाठी पात्रता म्हणून अत्यंत कमी मुल्य देऊन काम करून घेणे आणि शेवटी फार मोजके उमेदवार पात्रता परिक्षेत पास होतील अशी व्यवस्था असणे, हे केवळ माणूसकीच्याच नव्हे तर व्यावसायिक नीतिमत्तेच्या आधुनिक मूलभूत तत्वांमध्ये बसत नाही. अश्या प्रणालीच्या जन्मदात्यांनी व पाठीराख्यांनी, आपली मुले, आपल्या मदतीविना, या प्रणालीतून जात आहेत, असा विचार करून पाहिल्यास तिच्यातील दोषांचे गांभिर्य त्यांच्याही लक्षात यायला हरकत नाही... पण, व्यावसायिकतेच्या शिखरावर असलेल्या त्या मंडळींना, आपल्या मुलांना विचारात न घेता, केवळ नीतिमत्ता विचारात घेऊनही, ते समजायला हरकत नसावी. ३. सर्व आधुनिक व्यावसायिक शिक्षणांत आणि कामकाजात, केवळ संबंधीत वैधानिक कायदेच नव्हे तर त्यापुढे एक पाऊल जाऊन पाळायची व्यावसायिक नीतिमत्ता (प्रोफेशनल एथिक्स अँड मोरॅलिटी), हा एक महत्वाचा विषय असतो व तो पास होणे आणि त्यातील तत्वे व्यवहारात पाळणे आवश्यक असते. हे बहुतेक बंदिष्ट संघांच्या (उदा : व्यावसायिकांचे गिल्ड्स, इन्स्टिट्युट्स, इ) बाबतीतही खरे आहे. मात्र, त्या विषयाच्या निकषांवर, "सीए परिक्षेची प्रणाली आणि तिचे व्यवहारातले स्वरूप", पास होणे शक्य दिसत नाही. टीप : "खूप काळ एखादी प्रणाली तशीच यशस्वीपणे चालू ठेवलेली आहे", हे कारण इथे (किंबहुना, इतर कुठेही) अयोग्य असते... कारण, हेच कारण वसाहतवाद शतकानुशतके चालू ठेवण्यासाठीही दिले जात होते !

मला वाटते एके काळी मॅट्रिकच्या परीक्षेत (एसएससी चं ठाऊक नाही) असेच सरासरी अमूक टक्के मार्क मिळाले पाहिजेत; एक विषय राहिला तरी सर्व विषयांना परत बसायचं असे नियम होते. साहजिकच त्या काळी मॅट्रिक होणार्‍यांची संख्या कमी होती. धाग्यात आणि प्रतिसादात असा सूर दिसतो आहे की निकाल कमी लागतो हा संस्थेचा दोष आहे. आपल्याला हे झेपतंय की नाही हे न कळणार्‍या विद्यार्थ्यांचा दोष नाही.

यूपीएससी बद्दल काय मत आहे?

परत सगळे पेपर देण्यामागे काय लॉजिक आहे ते नाही कळलं. मी गणितात नापास झाले तर तो पेपर पुन्हा द्यावा अभ्यास करून हे ठिके. पण सोबत इ.भु.ना आणि विज्ञान सुद्धा द्या असं म्हणल्यासारखं आहे. एक तर त्यात मी पास झालेय तर पुरेसा अभ्यास झालाय हे मी सिद्ध केलंय. परत त्यात वेळ घालवून गणितात त्याचा कसा फायदा होणार? मला सगळ्यात आवडणारी पद्धत म्हणजे ऑटोनोमस कॉलेज मध्ये लगेच परत पेपर देता येतो. पूर्ण सेमिस्टर जात नाही. इंजिनिअरिंगची विद्यार्थिनी म्हणून मला परत सगळे पेपर द्यायचे ह्या कल्पनेनीच अंगावर काटा येतोय!! म्हणजे चुकून मॅकेनिक्स सुटला असेल तर तो परत द्यायची रिस्क घ्यायची?? खरं तर निम्मे लोक मॅकेनिक्स पायी ती एक सेमिस्टर परत परत देत राहतील. हॉरर!!!

डॉक्टर लोकांना पण शिकत असताना वॉर्डस वगैरे असतात. त्यांना तर स्टायपेंडही मिळत नाही असे वाटते. आर्टिकलशिपमध्ये फार काही शिकायला मिळत नाही असं म्हणणं आहे का? ज्या कोर्सेसमध्ये असे नियम नाहीत त्या कोर्सेसमधून बाहेर पडणार्‍या विद्यार्थ्यांची क्वालिटी काय आहे (इंजिनिअरिंग धरून) ते आपण पाहतोच आहोत. अवांतर : सीए सीडब्ल्यूए सीएस हे कोर्सेस असे आहेत जिथे बहुधा प्रवेश घेताना आरक्षण लागू नाही.

ती आधीची परीक्षा चांगल्या मार्कांनी पास झाला म्हणून तो सीए च्या नादी लागतो असे असले तरी नंतर इन्स्टीट्यूट त्याला सीए चा नाद सोडण्यापासून "जबरदस्तीने" रोखते की काय? दहावीत ७५ - ८०% मिळाले म्हणून सायन्सला जाऊन पस्तावणार्‍यांचीही संख्या कमी नाही. या पस्तावणार्‍यांच्या पस्तावण्याला दहावीची परीक्षा घेणारे जबाबदार आहेत का?

ज्या दिवशी सुटी घेतली त्या दिवसाचा पगार नाही असे वेठबिगारी सारखे वागवतात ते आर्टिकलशीप करणाऱ्या उमेदवाराला. डॉ. खरे म्हणतात तसे जर खरे असेल तर परिस्थिती खरच खूप गंभीर आहे. बाकीच्या परिक्षे मध्ये जसे की व्हेरिफिकेशन / फोटोकॉपी करता येते तशी सोय नाही का सीए साठी? आता पर्यंत कोणीच कसे कोर्टात गेलें नाही त्या असोसिएशन विरुद्ध?(विचार करणारी बाहुली).

तीनचार हजार रु फार झाले. एकजण बाराशे - चौदाशे रु देतो. तीन वर्षांत विद्यार्थ्याने अभ्यास शिकून पास होणे अपेक्षित. नाही झाला तर एक कर्मचारी/अकाउंटंट म्हणून (जागा असल्यास) ठेवतो पगार देऊन. थोडक्यात सीए अभ्यासक्रम घोटुनघोटुन शास्त्रीय संगीत शिकणे नव्हे असे माझे मत झाले आहे.

१- सीए संस्थेने सुरुवातीच्या पहील्या पायरीवरच चाळणी लावणे , जे काय पर्सेंट मेंटेन करायचे ते करुन पुढच्या पायरीवर खेचुन अडकवण्याचा कार्यक्रम बंद करावा हा पर्याय अत्यंत योग्य आहे व्यवह्रार्य आहे असे मला वाटते. २- आर्टीकलशीप मध्ये कमी पैसे मिळतात पण जो उद्देश आहे तो मुळात पैसे नसुन कार्यानुभव घेणे हा आहे. आणि तो निश्चीतच यशस्वी होतो असे माझे मत आहे. ही मुलं प्रत्यक्ष व्यवहारीक जीवनाचा फार जवळून अनुभव फार योग्य अशा लवकर वयात घेतात. त्यात कामाच्या अनुभवात वेगवेगळ्या कंपनीत जाऊन ऑडिट करणे हा भाग ही आसतो. इतर फार कमी असे क्षेत्र आहे ज्यात इतक्या कमी वयात असे मार्केट प्रॅक्टीकल लाइफ चे एक्स्पोजर मिळते. ते एक्स्पोजर इटसेल्फ त्यांना त्यांच्या पुढील भावी आयुष्यात आपल्याला नेमके काय करता येइल काय नाही याचा निर्णय घ्यायला मदत करते. आर्टीकल मुले ही स्मार्ट- टफ असतात असे माझे व्य्क्तीगत निरीक्षण आहे. ते आपला सीए बॉस पासुन क्लाएंट पासुन विविध धंदे यांना अधिक जवळुन बघतात आर्टीकलशीप त्यांना तो अ‍ॅस्क्सेस देते. ३- सीए संस्थेचा सिलॅबस व्यावसायिकता कौशल्य पातळी भारतातल्या मोजक्या शैक्षणिक दर्जेदार पर्यायांपैकी एक आहे असे माझे मत आहे. यांचे पेपर कधी फुटले यांच्या डेट कधी बदलल्या असे कधीच ऐकले नाही. ४- जो मुलगा जरी सीए पुर्ण करु शकला नाही अर्धा रस्ता जरी चालुन गेला तरी ज्याने आर्टीकलशीप पुर्ण केली आहे , वा एखादा ग्रुप काढलेला आहे. तो एक उत्तम चार्टड जरी नसला तरी अकाऊंटंट नक्क्चीच बनु शकतो नव्हे बनतोच व आपला चरीतार्थ चालवतो असे अनेक आहेत. व ते काही फार वाइट परीस्थितीत नक्क्कीच नाहीत. हा जरी सीए इतका बेनेफिट जरी नाही तरी तो फार सहजतेने हा अनुभव आणि स्किल वापरुन व्यस्शित धक्क्याला लागु शकतो. इथे सीए झाला नाही तर आत्महत्या हा एकच पर्याय उरतो असा काहीसा गैरसमज मुबलक दिसतोय ५- या कोर्सचा जो एकुण आर्थिक खर्च आहे तो इतर अनेक इंजिनियरीग मेडिकल मॅनेजमेंट कोर्सेस पेक्षा तुलनेने नक्कीच कमी आहे. यात परीक्षेच्या तारखा सिस्टीम आखीवरेखीव आहे. अनेकजण रेग्युलर नोकरी धरुन ही या परीक्षा देत असतात. आषाढी कारतिकी फॉरमॅट असतो एक लंबा सफर है जो दम दम से तय करना है.. यात नोकरी चालु असते म्हणजे काम ही चालु असते व शिक्षण ही अर्थात हे फार हार्ड वर्कींग व चॅलेंजींग असते पण एक्सलन्स ला पर्याय नाहीतरी काय ? अजुन मुद्दे आहेत नंतर लिहीतो

मुद्दा क्र ४- अमच्या इथे एका ट्याक्स रिटन फाइलिंग इत्यादि कामे करणाऱ्याने "बी ए , सी ए अपिअर्ड " अशी पितळी पाटीच दारावर लावली आहे. ( याचे वडील सीएस होते आणि ही कामे करत.) मुलगा इतका शिकला नाही परंतू कामे करतो.

अकरावी - बारावीत सिपिटी दिल्यावर आइपिसिसी आणि एकदम दहा हजार रु कोण देणार?

इंटर्नशिप करणाऱ्या डॉक्टरला जर ...... डॉक्टर इंटर्नशिप कधी करतो? शिकून एमबीबीएस झाल्यावर का अगोदर?

आर्टिकलशिप करत असताना पहिल्या/दुसऱ्या /तिसऱ्या वर्षात विद्यार्थ्यास स्वतंत्रपणे कंपन्यांचे हिशेब आणि सेक्रटेअरिअल कामकाज तपासून शेरा मारण्याइतकं ज्ञान प्राप्त झालेलंच असतं असं म्हटता येईल का?

तसं गिल्डला वाटत नसावं बहुतेक.