माझे थिटा मेडीटेशनचे अनुभव...

ओके

पण त्यासाठी हे लोक आयुष्य खर्ची घालतात. आपणांस विज्ञानामुळे ही सुविधा काही मिनिटांत उपलब्ध होते आहे.

ज्यांना पचनाचे प्रॉब्लेमस आहेत, जे कायम हाय ब्लड प्रेशर रोगी आहेत, ज्यांची मानसीक आवस्था छोट्याश्या स्टीम्युलीने बिघडते अश्यांना सुध्दा केवळ संगीत ऐकल्याने डेल्टा ब्रेन वेव्हज मधे जाणे शक्य आहे ? शक्य असलेच तर किती काळ ?

मला शंका आहे.

हा शवासन आणि शांत करणार्‍या संगीताचा परिणाम असू शकेल. निव्वळ कुतुहलासाठी ही सगळी माहिती आवडली. पण खरं सांगायचं भावातीत ध्यान किंवा त्यावर आधारित सिद्ध समाधी योग यातून पुरेसे रिलॅक्सेशन आणि विचाररहित अवस्था येते. हे मी १९९३ पासून नियमित करते आणि दुसरे काही शिकावे असे कधी वाटले नाही.

ओक्के... !

तुम्ही मेडीटेशनमध्ये काय अनुभव आले ते लिहिलेले नाही. तसेच यामुळे काही फायदा झाला का , तुम्हाला दैनंदिन व्यवहारात किंवा मनस्थितीत काही फरक वाटला का ? ते ऐकण्याची जिज्ञासा आहे.
या क्लिप्स किती वेळाच्या असतात ? आणि भारतीय पद्धतीच्या ध्यानापेक्षा यातून काही अधिक फायदे आहेत का ?

माझ्या विनंतीमुळे आपण ह्या रंजक विषयावर धागा लिहलात याबद्दल मनःपुर्वक धन्यवाद.
युट्युबवर अनेक प्रकारचे Binaural beats उपलब्ध आहेत अगदी केस वाढावण्याचे वा वजन घटवण्याचे देखील.आपले त्याबद्दल काय मत आहे ?

रोचक..ध्वनी आणि आपण ...यातला फार गहिरा संबंध आणि एका अर्थाने रहस्यमय देखील...

पण मला एका प्रश्र्ण पडला आहे की ह्या संगीताचा वाजवणार्या वादकंवर कसा काय परिणाम होता नसावा?

म्हणजे जर ४५ मिनिटांचे संगीत ऐकताना विचार विरहित अवस्था प्राप्त होत असेल तर तशा प्रकारचे संगीत वाजवताना वादक त्या आवस्थेत कसे पोचत नसतील? आणि जर ते तसे पोचत असतील तर मग संगीत कसे सुरु रहाते?

पैजारबुवा

यासाठीचे असलेले अ‍ॅन्ड्रॉइड अ‍ॅप मी इथे दिले आहे.
मी प्रदिर्घ अनुभव घेतल्या शिवाय यावरच्या अनुभवावर अधिक भाष्य करणार नाही,परंतू आत्ता पर्यंतचा थिटा व्हेव्ह्जचा अनुभव चांगला वाटला आहे असे मात्र नमुद करु इच्छितो.
थिटा व्हेव्ह्जवर अधिक इकडे :- https://www.transparentcorp.com/research/theta-brain-waves.php
अगदी १५ मिनिटे तानपुरा ऐकला तरी उत्त्म अनुभव मिळतो,अर्थातच इतर कुठलाही आवाज / ध्वनी टाळुनच मेडिटेशनचा अभ्यास केला पाहिजे.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- डिबिरी डिबिरी डिबिरी डिबिरी डिबिरी डिबिरी डि... ;) :- Genius

https://earthvision.info/meditatingbrain.html
सर्व तर्हेच्या प्रार्थना/ उपासना आणि मेंदूच्या लहरी आणि त्याचे फायदे याबद्दल एक शास्त्रीय लेख आहे.जिज्ञासूनी वाचून पाहावा.
बाकी या अशा तर्हेच्या "उपासनेचे" फायदे अवकाश/ अंतराळवीर जेथे दिवस आणि रात्र एकच असतात( एकीकडे सूर्य तळपत असतो आणि बाकी सगळीकडे तारे चमकत असतात) आणि अणु पाणबुडीतील नौसैनिक महिनोन्महिने पाण्याखाली असतात ( जेथे पूर्ण वेळ २४ तास अंधारच असतो) तेथे मेंदूला दिवस रात्र हे दिनचक्रच( circadian rythm) बिघडलेलं असते. येथे २४ तास jet lag ची अवस्था असते. या लोकांना मनः शांती आणि तणावरहित अवस्था आणण्यासाठी वापरले जातात. एरो स्पेस आणि मरीन मेडिसिनच्या प्रारंभिक अभ्यासात या विषयाला स्पर्श केला होता. त्यावर आधारित अतिशय तोकड्या ज्ञानावर मी हे लिहित आहे. लोकांनी पुढे जाण्या आधी तज्ञ व्यक्तींचाच सल्ला घ्यावा.
वैयक्तिक रित्या मला असे वाटते कि फक्त थिटा लहरीचे संगीत ऐकणे हे आपल्या ताणतणावाला दूर करण्यासाठी फास्ट फूड सारखे आहे त्या ऐवजी मुळापासून ध्यान, धारणा,विपश्शना किंवा उपासना यांचा उपयोग केला तर ते जास्त फायदेशीर ठरेल. अर्थात यात माझी माहितीपुर्णपणे ऐकीव आहे म्हणून ती खात्रीलायक असेल याची मी खात्री देत नाही.

हं मघाशी घाईत होतो त्यामुळे वरवर वाचला होता लेख ... आता रोचक वाटतोय. काही प्रश्न आहेत.
१)

आपण कोणतीही कृती करण्यापूर्वी तज्ञ डॉक्टरांचे मत व मार्गदर्शन नक्कीच घ्यावे.
डॉक्टरांचे मत घेऊन(च) करण्याऐवढा सिरीएस प्रकार आहे का हा ? डॉक्टर नेमकं काय तपासून उत्तर देऊ शकतील ?

२)

या सर्व प्रक्रियेत शरीर अजिबात हलवायचे नाही. थोड्या देखील हालचालीने ध्यान भंग होऊ शकते. त्या दृष्टीने आधीच तयारी करावी. घरातील व्यक्तींना देखील कल्पना द्यावी. सर्व टी.व्ही., मोबाईल, रेडिओ बंद करावेत. या अवस्थेत छोटेसे जरी आवाज आले तरी फार धसका बसल्यासारखा होतो. म्हणून विशेष काळजी घ्यावी. माशा, मच्छर असतील तर त्यांचा बंदोबस्त अगोदरच करावा लागेल.

एवढी १००% परिस्थिती निर्माण करणे साहजिकच अवघड आहे. पण तरीही ८०-९०% परिस्थिती अनुकूल असेल तर करावे का ? (उदा रात्री केवळ पंख्याचा आवाज असल्यास ?)
३) माझी झोप अगदी सावध आहे. कुणी जराही धक्का लावला तरी जाग येते. झोप लागण्यास बराच कालावधी लागतो. मला या प्रकाराचा फायदा होईल काय?
४)extreme conditions मधे माणूस उठलाच नाही वगैरे काही गोष्टी घडल्याचा इतिहास आहे का ?
५) खबरदारी म्हणून अमुक अमुक वेळानंतर मला उठव असं कुणाला सांगून ठेवावं का ?
बाकी करण्याचा विचार आहे. आवडल्यास माझे अनुभव नक्की शेअर करीन .

हे एक नवीनच कळले. लेखातील दुव्यांमधील संगीत अद्याप ऐकले नाही, पण नक्की ऐकणार.
हल्लीच्या बहुतेक व्यावसायिक डॉक्टरांना औषध देणे यापलिकडे कश्यात रस आणि वेळ नसतो. त्यामुळे याविषयी 'तज्ञ' असा डॉक्टर हुडकणे दुरापास्तच.

एक विचित्र शंका आहे, एका कानाने बहिर्‍या माणसाला याचा लाभ घेता येणार नाही का?

यानंतर १०-१२ दिवसांत माझी उत्सुकता कमी होऊन मी पारंपारिक जपपद्धतीकडे वळलो.

नमस्कार पुरोहित साहेब,
हे सर्व अनुभव जपाने येऊ शकतात.

या अवस्थेत छोटेसे जरी आवाज आले तरी फार धसका बसल्यासारखा होतो.

नामस्मरणाच्या मार्गात ध्यानाच्या अगोदर तंद्रा नावाची अवस्था असते. (आपण तंद्री म्हणतो तशाच प्रकारची थोडीशी)
ही तंद्रा अवस्था येण्याची सुरवात झालीय पण आली नाहीय्ये अशा स्थितीत असेच होते. अगदी सूक्ष्मसा आवाज अथवा अगदी हलकासा स्पर्श पण त्रासदायक वाटतो. मला वाटते तुम्हाला 'दचकणे' असे म्हणावयाचे असावे.

@विजय पुरोहित

पण अजून एक सांगतो की हेडफोन न वापरता देखील ऐकण्याचे असले ट्रॅक्स उपलब्ध आहेत व ते ही तितकेच परीणामकारक आहेत.
तुम्ही ज्या बद्धल म्हणत आहात ते isochronic tones आहेत ज्यात पल्सेटिंग टोन्सचा वापर होतो. { पण हेडफोन्स वापरल्यास अधिक उत्तम }
binaural beats मध्ये मेंदुच्या फ्रिक्वेन्सी रिसपॉन्स प्रोसेसचा वापर होतो, हा दोन टोन्स मधला मुख्य फरक आहे.

काहींना नुसती फ्रिक्वेन्सी ऐकणे रुचत नाही तर काहींना नुसते संगीत ट्रॅक्स ऐकणे पसंत नसते. मी माझ्यासाठी वेगळी पद्धत वापरतो त्याची रेसेपी खाली देत आहे. ;)

साहित्य :- १} उत्त्म हेडफोन्स / इयरफोन्स
२ } Brain Waves - Binaural Beats
याच्या मी बनवलेल्या माझ्यासाठीचे कस्टम प्रिसेट्स :-
अल्फा :-
प्युअर अल्फा
L = 55 Hz ; R = 65 Hz
अल्फा १०.५
L = 100 Hz ; R = 110.5Hz

थिटा :-
प्युअर थिटा
L = 55 Hz ; R = 50 Hz
थिटा ५.५
L = 65 Hz ; R = 59.5 Hz

डेल्टा :-
प्युअर डेल्टा
L = 56 Hz ; R = 55.5 Hz
डेल्टा ड्राईव्ह
L = 72.5 Hz ; R = 75.0 Hz

गामा ४०
L = 315.0 Hz ; R = 355.0 Hz

३} Gnaural for Android FREE
यात काही डिफॉल्ट प्रिसेट्स आहेत त्यातले मी Babbling brook सिलेक्ट करतो आणि व्हॉइस टॅब मधला फक्त Water: Clear हा पर्याय सिलेक्टेड ठेवुन इतर २ अनचेक करतो. लुप १५ / २० / ३० / ४५ / ६० { हवा तसा } ठेवतो.
४} Noise Wall - Block Noise
यात व्हाईट / पिंक / ब्राउन / रेड असे नॉइस ऑप्शन आहेत. { मी शक्यतो पिंक किंवा ब्राउन वापरतो.}

कॄती :-
सकाळी ऐकणार असाल तर Brain Waves - Binaural Beats थिटा १५ मिनीटे + अल्फा ३० मिनीटे + Gnaural { वरती दिलेल्या सेटींग्स सकट } + ब्राउन किंवा पिंक नॉइस आवडी नुसार हव्या त्या प्रमाणात निवडावा.
संध्याकाळी / रात्री कणार असाल तर Brain Waves - Binaural Beats अल्फा १५ मिनीटे + थिटा १५ मिनीटे + डेल्टा ३० मिनिटे + Gnaural { वरती दिलेल्या सेटींग्स सकट } + ब्राउन किंवा पिंक नॉइस आवडी नुसार हव्या त्या प्रमाणात निवडावा.
वरील दोन्ही पद्धतीत दरवेळी Brain Waves - Binaural Beats वेळेनुसार अल्फा थिटा आणि डेल्टा फ्रिक्वेन्सी मॅन्युअली सेट कराव्या लागतील.

कॄती पद्धत दुसरी :-

Brain Waves - Binaural Beats अल्फा ४५ मिनीटे + Gnaural { वरती दिलेल्या सेटींग्स सकट } + ब्राउन किंवा पिंक नॉइस आवडी नुसार हव्या त्या प्रमाणात निवडावा.

Brain Waves - Binaural Beats थिटा ४५ मिनीटे + Gnaural { वरती दिलेल्या सेटींग्स सकट } + ब्राउन किंवा पिंक नॉइस आवडी नुसार हव्या त्या प्रमाणात निवडावा.

किंवा
Brain Waves - Binaural Beats डेल्टा ४५ मिनीटे + Gnaural { वरती दिलेल्या सेटींग्स सकट } + ब्राउन किंवा पिंक नॉइस आवडी नुसार हव्या त्या प्रमाणात निवडावा.

गामा रेसेपी :- Brain Waves - Binaural Beats गामा ४५ मिनीटे + Gnaural { वरती दिलेल्या सेटींग्स सकट } + ब्राउन किंवा पिंक नॉइस आवडी नुसार हव्या त्या प्रमाणात निवडावा.
वरती गामा ४० दिली आहे, ती ४० का ? यासाठी जालावर खोदकाम करावे.

वरील पाकॄ आपल्या तब्येतीला झेपेल तेव्हढीच करुन पहावी ! ;) कानाचे १२ वाजतील एव्हढा आवाज ठेवु नये,शक्यतो सौम्य आणि ऐकायला येइल इतपतच ठेवावा. ड्रायव्हिंग करताना, महत्वाची कामे करताना ही पाकॄ चाखु नये ! ;)

वरती डॉकनी मेडिटेशना सल्ला आणि दुवा दिला आहे तो अनमोल आहे हे वेगळे न सांगावे. परंतु त्यांच्या फास्ट फुडला मात्र मी फास्ट ट्रॅक म्हणण्याचे धारिष्ट्य करत आहे, त्या बद्धल आधीच माफी मागतो. :)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- कुकुरुकुकुरुकुकुरुकु कुक... ;) :- Kick 2

मस्त लेख

चांगली माहिती देणारा लेख!

म्हणजे इअरफोन कानातुन काढायचा आणि तसच झोपी जायचं.
कि मेडीटेशननंतर काहि काळ जागं राहाणं आवष्यक असतं ?

@मराठी कथालेखक
गॅमा ऐकताना डोळे मिटणे गरजेचे आहे का ?
कुठ्ल्याही मेडेटेशन प्रोसेस मध्ये असे केल्यास उत्तमच !
गॅमाचा आपणास नेमका कसा उपयोग झाला/होतो ?
मी अजुन जास्त गामा चा वापर केलेला नाहीये,त्यामुळे माझा यावर अधिक अनुभव नाही.
तुमच्यासाठी काही संदर्भ देतो :-
The proposed answer lies in a wave that, originating in the thalamus, sweeps the brain from front to back, 40 times per second, drawing different neuronal circuits into synch with the precept, and thereby bringing the precept into the attentional foreground.
Gamma wave
The Benefits of Gamma Brainwaves
https://www.40hz.net/sitename.html

@अर्धवटराव
रात्री अगदी झोपण्यापुर्वी हे मेडीटेशन करता येतं का?
हो,सध्या मी जे माझ्यावरच प्रयोग करतो आहे त्यात असे देखील करतो.

म्हणजे इअरफोन कानातुन काढायचा आणि तसच झोपी जायचं.
कि मेडीटेशननंतर काहि काळ जागं राहाणं आवष्यक असतं ?
ह्म्म्,कुठलेही मेडिटेशन नैसर्गिक झोपेला रिप्ल्सेस करु शकत नाही,नैसर्गिक झोप हवीच.गाढ झोपेने मेंदुला सगळ्यात जास्त फायदा मिळतो. { गाढ झोप म्हणजे रोज झोपतो ती नसुन, जी झोप लागल्यावर आणि नंतर उठल्यावर आपण सगळ्यात जास्त फ्रेश फिल करतो ती. }
मला तर इअरफोन लावुन झोप देखील लागते,अगदी मधेच उठलो तर ते मग काढुन टाकतो.
एक दुवा :- गाढ झोपेमुळे मानवी स्मृतीत वाढ

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- कदी ते हस बोल वे , न ज़िन्द साड्डी रोल वे... :- Love Aaj Kal

छान लेख प्रयोग करून पाहतो

@ निमो
अहंकार { इगो } आणि मेंदू यांचे एक वेगळे कनेक्शन आणि एक झेन साधुच्या अहंकाराचा परिणाम वरिल इडियोय ऐकावयास मिळेल तेव्हा जमल्यास पहाणे.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- बारिश... :- Yaariyan