अध्यात्म-विज्ञान समन्वय ?

य
यनावाला यांनी
 ·  लेख
लेख
[नमस्कार ! इथले लेखन-विशेषत: प्रतिसाद-वाचून हे संस्थळ तरुणाईचे आहे हे प्रतीत होते. इथे माझ्यासारख्या ज्येष्ठ (वयाने) सदस्याने लिहिणे म्हणजे शिंगे मोडून वासरात शिरण्यासारखे आहे हेही कळते. पण एक पद्यलेख (ओवीरचना) दिला आहे. तरी क्षमध्वम् !यनावाला] विज्ञानाची विश्वासार्हता । जाणते सामान्य जनता । विज्ञानतत्त्वांची सत्यता । वादातीत सर्वत्र ॥१॥ बहुत क्षेत्रीं विज्ञानसत्ता । लोपली अध्यात्म महत्ता । आध्यात्मिक इच्छिती आता । विज्ञानाशीं समन्वय ॥२॥ अध्यात्मीं श्रद्धा आवश्यक । तर्क मानिती वैज्ञानिक । श्रद्धा न टिके जेथे तर्क । मूलभूत भेद हा ॥३॥ असत्य हे बुद्धीसी कळे । परी भावनेसी न वळे । ते सत्य मानणे भावबळे । सोपी व्याख्या श्रद्धेची॥४॥ विज्ञान समाज उपयोगी । अध्यात्म ते निरुपयोगी । बुद्धिमान जन यालागी । अध्यात्मासी धि:कारिती ॥५॥ विज्ञान नियम नैसर्गिक । अध्यात्म तत्त्वे अतार्किक । अध्यात्म विद्येचे साधक । भ्रामक तत्त्वे मानिती ॥६॥ वैज्ञानिकां हवे प्रयोग । आध्यात्मिक करिती योग । प्रयोगीं ज्ञान संयोग । जे नच लाभे योगाने ॥७ ॥ प्रयोगांसी साधने नाना । अध्यात्मीं अष्टांग साधना । तियेने काहींच साधेना । भ्रांतज्ञाना व्यतिरिक्त ॥८॥ अध्यात्म मानी परलोक । विज्ञान एक इहलोक । वास्तव केवळ ऐहिक । पारलौकिक भ्रामक ॥९॥ आध्यात्मिक शोधिती ब्रह्म । विज्ञान निसर्गनियम ।ब्रह्मवेत्ता न करी काम । जे समाजा उपयोगी ॥१०॥ वैज्ञानिकांचे संशोधन । त्या आधारे तंत्रज्ञान । करी दैनंदिन जीवन । समाजाचे सुखकर ॥११॥ समाज समस्या अनेक । विज्ञानाने सुटती देख । देवी-प्लेगादि सांसर्गिक । साथी मिटल्या विज्ञानें ॥१२॥ अध्यात्मासी देणे-घेणे । कांही न समाजाकारणे । "अहं ब्रह्मास्मि" मंत्र जपणे । भ्रांत कल्पना मोक्षाची ॥१३॥ असती मंडूक कूपात ।बाह्य जग तयां न ज्ञात । अध्यात्म तैसे संकुचित । विज्ञानक्षेत्र विशाल ॥१४ ॥ कोsहं ? कोsहं ? प्रश्न वृथा । उगाच शिणविती माथा । शतकानुशतके काथा । कुटती तोच तोच तो ॥१५॥ प्रश्नाचे उत्तर सुस्पष्ट । स्वनाम असे साधी गोष्ट । सारे विचार तर्कदुष्ट । व्यर्थ स्तोम माजविती ॥१६ ॥ अमावास्या काळी रजनी । गुडुप अंधार्‍या सदनी । शोधणे काळी माऊमनी । अस्तित्वात नसेच जी ॥१७॥ तैसा प्रकार अध्यात्माचा । अंतिम सत्य शोधनाचा । कधी काळीं न संपायाचा । धुंडिती जे न असे ते ॥१८॥ वैज्ञानिक तत्त्वे शोधिती । सुधारणा शक्य मानिती । यास्तव होतसे प्रगती । विज्ञान क्षेत्रीं सदैव॥१९॥ आध्यात्मिक घरी बैसोन ।सुखे करो धारणा-ध्यान । तयाने समाधी लागोन ।डुल्लत राहो स्वानंदीं ॥२०॥ वा रिघोनी गिरिकुहरीं । ध्यानमग्न जाहल्यावरी । लोंबत राहो अधांतरी । ब्रह्मानंदांत डुंबत ॥२१॥ आम्हां ना सुतक-सोयर । ज्याचा त्याचा तो अधिकार । परी "संसार हा असार "। नको ऐसा उपदेश ॥२२॥ "जीवनाची इतिकर्तव्यता । केवळ मोक्ष मिळविता । जन्म-मृत्यु फेरे अन्यथा ।" बरळणे हे टाळावे ॥२३॥ आत्मानुभव व्यक्तिगत । "ब्रह्म आकळले " समजुत । भ्रम म्हणणे क्रमप्राप्त । प्रमाणाच्या अभावी ॥२४॥ अध्यात्मीं महत्त्व मोक्षाला । विज्ञानीं न मान्यता त्याला । मग समन्वय कसला । ऐशा भिन्न विषयांचा ?॥२५॥ ******************************************************************************************************
वर्गीकरण
62433 वाचन
💬 प्रतिसाद (174)

प्रतिक्रिया

गामा पैलवान
Sun, 11/01/2015 - 03:26 नवीन
मारवा, डॉक्टर इयन स्टेव्हनसन यांच्यावर ब्रिटीश मेडिकल जर्नल मध्ये हा (लांबलचक) लेख सापडला : http://www.bmj.com/rapid-response/2011/11/01/professor-ian-stevenson-emperor-parapsychology ब्रिमेज हे नाणावलेले (रेप्युटेड) प्रकाशन आहे. तुम्ही उपस्थित केलेल्या शंकांची उत्तरं या लेखात मिळवीत. डॉक्टर स्टेव्हनसन यांनी कोणतेही प्रयोग केले नाहीत. त्यांनी पुनर्जन्मावर प्रचंड प्रमाणावर माहिती गोळा केली आणि तिची वर्गवारी करून विगतवार नोंदी केल्या. त्यांनी सादर केलेल्या पुराव्यांकडे दुर्लक्ष करण्यात आलं याचं त्यांना वैषम्य वाटंत असे. एकंदरीत विज्ञानाच्या मर्यादा विस्तारतील अशा संशोधनाकडे तथाकथित विज्ञानवादीच दुर्लक्ष करतात. विज्ञानातही बुवाबाजी चालते. घरोघरी मातीच्याच चुली. आ.न., -गा.पै.
↩ प्रतिसाद: मारवा

मारवा
Fri, 10/30/2015 - 07:12 नवीन
पण पाहावे तो ज्याचे त्याचे अध्यात्म वेगळे. Religious fanatics want people to switch off their own minds, ignore the evidence, and blindly follow a holy book based upon private 'revelation'. To an honest judge, the alleged marriage between religion and science is a shallow, empty, spin-doctored sham. Richard Dawkins
↩ प्रतिसाद: यनावाला

गामा पैलवान
Fri, 10/30/2015 - 23:21 नवीन
यनावाला, तुम्ही अध्यात्माची व्याख्या शोधायचा प्रयत्न केलात तशी विज्ञानाची व्याख्या शोधलीत का? काय सापडलं? यापुढचा प्रश्न म्हणजे विज्ञान (=सायन्स) आणि तंत्रज्ञान (=टेक्नोलॉज=) यांतला काही फरक आहे का? असल्यास कृपया उदाहरणे देऊन स्पष्ट कराल काय? आ.न., -गा.पै.
↩ प्रतिसाद: यनावाला

प्रसाद गोडबोले
गुरुवार, 10/29/2015 - 21:49 नवीन
यनावाला , तुम्हाला अध्यात्म म्हणजे काय माहीत नाही अन विज्ञान म्हणजे काय हेही माहीत नाही , तुमची सारी मते एकांगी स्वमतांधतेचे प्रदर्शन करणारी आहेत . आता तुमच्या प्रत्येक ओवीला उत्तर दिले असते पण सगळीच स्वमतांध दांभिक लोक कसे एकांगी मताला चिकटुन रहातात हे कैक वेळा पाहण्यात आलेले आहे म्हणुन उगाच वेळ वाया घालवण्यात अर्थ नाही . असो . अवांतर : यनावाला म्हणजे य.ना.वालावलकर का ? य.ना.वालावलकर नावाचे कोणीतरी प्रसिध्द गणितज्ञ की शास्त्रज्ञ पुण्यात होते त्यांच्याशी आपला काही संबंध ?

गुलाम
Fri, 10/30/2015 - 14:56 नवीन
तुम्हाला अध्यात्म म्हणजे काय माहीत नाही अन विज्ञान म्हणजे काय हेही माहीत नाही , तुमची सारी मते एकांगी स्वमतांधतेचे प्रदर्शन करणारी आहेत.
कुणावरही काहीही शिक्का मारण्याआधी थोडी त्यांच्याबद्द्ल माहिती घ्यायचे पण कष्ट घ्यायचे होते. त्यांची मतं मान्य नसतीलही पण त्यांच्याबद्द्ल काही माहित नसताना त्यांना विज्ञान पण माहित नाही असं कसं म्हणू शकता? यनावालाजी हे एक अभ्यासु व्यक्ती म्हणून प्रसिध्द आहेत. त्यांचं मिपा आणि उपक्रम वर बरंच लेखन प्रसिध्द आहे. अवांतर : यनावाला म्हणजेच य.ना.वालावलकर.
↩ प्रतिसाद: प्रसाद गोडबोले

मारवा
Fri, 10/30/2015 - 16:34 नवीन
कुणावरही काहीही शिक्का मारण्याआधी थोडी त्यांच्याबद्द्ल माहिती घ्यायचे पण कष्ट घ्यायचे होते. अत्यंत मार्मिक टीप्पणी मतभेद असण्यात काहीही गैर नाहीच नाही. मात्र केवळ भावनिकच प्रतिसाद मला हे पटत नाही मला हे पटत या प्रेरणेतुन. विचारवेधी प्रतिसाद न देता व्यक्तीवेधी प्रतिसाद देणं अशा ad hominem (of an argument or reaction) directed against a person rather than the position they are maintaining. अत्यंत अयोग्य आहे. तुमचं मत अधिकाधिक ससंदर्भ व भावनिकता टाळुन असेल शक्त तितकी ( सहज संवेदना सोडुन चा उर्वरीत भाग ) तितकी चर्चा वाद अधिकाधिक चांगल्या पातळीवर जातो. त्याने सहभागी प्रत्येक व्यक्तीला काही ना काही लाभच होतो. अ‍ॅग्री टु डिसअ‍ॅग्री चा ऑप्शन नेहमीच ओपन आहे. पण....
↩ प्रतिसाद: गुलाम

मारवा
Fri, 10/30/2015 - 16:42 नवीन
आपण सर्व भावनाशील आहोत कधी ना कधी रागावतो संयम हरवुन बसतो आपण सर्व स्खलनशील आहोत. भावनिक प्रतिसादाचा अनादर नाहीच. मात्र नेहमीच आपण आपल्या भावनांवर नियंत्रण न ठेवता प्रतिसाद देत असु तर त्यात अर्थ राहत नाही. नैसर्गिक भावभावनांच्या आहारी जाण्यात राग लोभा इ. प्रेरंणामधुन आलेल्या नैसर्गिक उत्स्फुर्त प्रतिक्रीयांचे एक आपले महत्व आहेच. मात्र अखेर विवेकी संयमी प्रतिसादाच योग्य आहे. त्यानेच एकुण संवाद प्रक्रियेला काही तरी अर्थ राहतो नाही तर त्यातुन काही अर्थपुर्ण मंथन होण्याची शक्यताच राहत नाही.
↩ प्रतिसाद: मारवा

कवितानागेश
Sat, 10/31/2015 - 04:41 नवीन
भावनाची व्याख्या काय? अनादराची व्याख्या काय? त्याशिवाय, अध्यात्माची व्याख्या कळत नसताना शिकके मारायला आधी कोण आले? समन्वय किंवा विरोध म्हणजे नक्की काय करायचय? तो काय लोकशाही विरुद्ध हुकुमाशाही, किंवा कल्याणकारी हुकुमशाही किंवा समाजवादी लोकशाही सारखा प्रकार आहे का? माझ्या मते ही तुलना ऍप ल्स वर्सेस ऑरेंज सुद्धा नाही.
↩ प्रतिसाद: मारवा

प्रकाश घाटपांडे
Sat, 10/31/2015 - 10:22 नवीन
प्रगो. तेच हे! सुप्रसिद्ध शब्दकोडीकार प्रा.य.ना.वालावालकर. अनेक श्रद्धांध व श्रद्धाळू लोकांना विचार करायला प्रवृत्त करणारे लेखन ते करतात.मते मान्य नसू द्यात पण विचार तर करायला लावतात की नाही? http://mr.upakram.org/user/78/track इथे त्यांचे लेखन वाचता येईल
↩ प्रतिसाद: प्रसाद गोडबोले

सतिश गावडे
Sat, 10/31/2015 - 10:43 नवीन
तुम्हाला अध्यात्म म्हणजे काय माहीत नाही अन विज्ञान म्हणजे काय हेही माहीत नाही , तुमची सारी मते एकांगी स्वमतांधतेचे प्रदर्शन करणारी आहेत .
अध्यात्माबाबत यनावाला यांची काही मते चुकली आहेत. काही ठिकाणी ते ज्याला अध्यात्म म्हणत आहेत ती खरे तर "धार्मिकता" आहे. विज्ञानाच्या बाबतीत मात्र मी तुमच्याशी असहमत आहे. यनावालांनी मांडलेल्या विज्ञानवादी मतांशी कुणीही विज्ञानवादी नि:संशय सहमत होईल.
आता तुमच्या प्रत्येक ओवीला उत्तर दिले असते पण सगळीच स्वमतांध दांभिक लोक कसे एकांगी मताला चिकटुन रहातात हे कैक वेळा पाहण्यात आलेले आहे म्हणुन उगाच वेळ वाया घालवण्यात अर्थ नाही .
तुमचे आवडते वाक्य आठवले, I don't hate in the plural. अध्यात्म आणि धार्मिकता या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. मात्र काही व्यक्ती धार्मिकतेलाच अध्यात्मिकता समजतात आणि अध्यात्म बदनाम होते. दुर्दैवाने यात स्वतःला अध्यात्मिक समजणारे अधिक आहेत. बाबा, महाराज, बुवा, बापू यांच्या नादी लागणारे, त्यांचे बिल्ले खिशाला अडकवणारे स्वतःला अध्यात्मिक मानतात. काय करू नये, काय करावे याबद्दल दोन हजार वर्षांपूर्वीचे लोक अडाणी नसतील इतका अडाणीपणा दाखवणारे स्वतःला अध्यात्मिक मानतात.
↩ प्रतिसाद: प्रसाद गोडबोले

सतिश गावडे
Sat, 10/31/2015 - 11:09 नवीन
बरं :)
↩ प्रतिसाद: अर्धवटराव

कवितानागेश
Sun, 11/01/2015 - 06:53 नवीन
खिक्क्!
↩ प्रतिसाद: अर्धवटराव

प्रसाद गोडबोले
Sun, 11/01/2015 - 00:48 नवीन
धन्यवाद सर :) आपण चर्चेत सहभाग नोंदवल्याने छान वाटले :) स्वमतांध दांभिक लोकांशी चर्चा करण्याचा खरच कंटाळा आलाय , पण आता आपण चर्चा करीत आहात तर काही तरी मजा येईल :) काही मोजक्या ओव्यांची जरा चिकित्सा करुया :
विज्ञानाची विश्वासार्हता । जाणते सामान्य जनता । विज्ञानतत्त्वांची सत्यता । वादातीत सर्वत्र ॥१॥
जगातील बहुसंख्य जनता आजही धार्मिकच ( नॉट अध्यात्मिक) आहे , ख्रिश्चन मुस्लिम ज्यु लोक डार्विनचा सिधांत जाणतात ? चायनिज लोक आजही वाघ अन अन्य प्राण्यांच्या हाडांचा औशदात सर्रस वापर करतात , ते विज्ञानाची विश्वासार्हता जाणत्तात ? सामान्यजनता विज्ञानाची विश्वासार्हता जाणते हा क्लेम अपुर्‍या आणि बायसड सँम्पल वरुन काढला आहे ! सामान्यभारतीय लोअकं आणि विज्ञानाची विश्वासार्हता जाणणे ... हा तर विषयच सोडुन द्या . तसेच विज्ञान तत्वांची सत्यता वादातीत हा ही क्लेम चुकीचा आहे कारण सत्यता हे टाईम रीलेटेड वेरीयेबल आहे ज्याला आपण विज्ञानवादी आज सत्य मानतो ते उद्या सत्य असेलच असे नाही उद्या ते १००% वादग्रस्त ठरणार ! ( आपल्या चर्चेत आधी एकदा आलेला विषय : सिगंद फ्रॉईड ची मते आज सर्वत्र वादातीत आहेत का ? किंव्वा त्याच्या काळात तरी सर्वत्र वादातीत होती का ? )
अध्यात्मीं श्रद्धा आवश्यक । तर्क मानिती वैज्ञानिक । श्रद्धा न टिके जेथे तर्क । मूलभूत भेद हा ॥३॥
कोण म्हणते की विज्ञानात श्रध्दा नसतात . गणिताच्या भाषेत ज्याला ज्याला अ‍ॅक्झियम्स म्हणतो ते श्रध्दा नसते तर काय ? मी नेहमी विचारतो तो प्रश्ण की जे अ‍ॅटम चे मॉडेल आज जवळपास सर्व विज्ञानजगताने मान्य केले आहे तसा अ‍ॅटम कोणी तरी पाहिला आहे का हो ? पाहणे शक्य आहे का हो ? श्रधा विज्ञान आणि अध्यात्म दोहोंत लागते ! श्रध्दा न टिके जिथे तर तर्क हा ही बर्‍याच अंशी संशयास्पद क्लेम आहे मागे ब्यॅटमॅन ने सुचवलेली ही लिन्क पहा : सार्‍याच सत्य असलेल्या गो ष्टी पुराव्याने सत्य आहेत असे सिध्द करणे शक्य नाही !!!! https://en.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6del%27s_incompleteness_theorems
विज्ञान समाज उपयोगी । अध्यात्म ते निरुपयोगी ।
आता अध्यात्मते निरुपयोगी असे म्हणणे स्वमतांधता नाही काय ? मला एखादी गोष्ट उपयेगी वाटत नसेल तर ती सर्वांसाठी निरुपयोगी ठरते का ? अध्यात्म माझ्या साठी निरुपयोगी असे यनावाला म्हणाले असते तर ते योग्य ठरले असते ना ! शिवाय विज्ञानही कायमच समाज उपयोगी असते हा क्लेमही चुकीचा आहे , विज्ञानही काही वेळा उपयोगी आणि काही वेळा समाजघातक असते . वरील ओवी हे जे २ युनीव्हर्सॅलिस्ट क्लेम करीत आहेत ते तर्काच्या कसोटीवर टिकणारे आहेत का ?
विज्ञान नियम नैसर्गिक । अध्यात्म तत्त्वे अतार्किक ।
अध्यात्म तत्त्वे अतार्किक हे पहा परत तसाच क्लेम स्वतःला तर्क समजला नाही म्हणुन तो सार्वजनीन रित्या अतार्किक ठरतो का ?
ब्रह्मवेत्ता न करी काम । जे समाजा उपयोगी ॥१०॥
आँ ? http://belurmath.org/ http://ssy.org/ http://www.artofliving.org/in-en http://www.tm.org/enlightenment http://www.chinmayamission.com/ http://www.kriya.org/ http://www.osho.com/ http://www.divyayoga.com/ आणि अशा अनेक हजारो संस्था कार्यरत आहेत आजही ! ह्यांचे कार्यजर अजिबातच समाज उपयोगी नसते तर ह्या चालु राहिला असत्या का ?
वैज्ञानिकांचे संशोधन । त्या आधारे तंत्रज्ञान । करी दैनंदिन जीवन । समाजाचे सुखकर ॥११॥
बरं . नाशिकच्या कुंभमेळ्याला किमान अर्धा एक कोटी असे लोक आले होते की अध्यात्माच्या ( भले मग त्यांच्या लेखी त्याचा काहीही अर्थ असो ) आधारे सुखकर जीवन जगत आहेत , त्यांना का बरे विसरलात ? अध्यात्माच्या आधारेही अत्यंत सुखकर जीवन जगता येते. पहा thoreauvian simple living . शिवाय आपला आवडता मार्कस ऑरेलियसही काय सांगतो : Very little is needed to make a happy life; it is all within yourself, in your way of thinking. http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/m/marcusaure386395
अध्यात्मासी देणे-घेणे । कांही न समाजाकारणे । "अहं ब्रह्मास्मि" मंत्र जपणे । भ्रांत कल्पना मोक्षाची ॥१३॥
ही परत स्वमतांधता ! हे पहा समर्थांनी स्पष्ट सांगितले आहे : माहावाक्य उपदेशसार । परी घेतला पाहिजे विचार । त्याच्या जपें, अंधकार- । न फिटे भ्रांतीचा ॥ १२॥ http://satsangdhara.net/db/D05.htm कोणीही सच्चा अध्यात्मिक माणुस आपल्याला अहंब्रह्मास्मि ह्या मंत्राचा जप करताना सापडणार नाही ! शिवाय अज्ञात्मासि समाजकारणासी देणे घेणे नसते असे म्हणणे म्हणणे म्हणजे महाराष्ट्रातील पाचही महान संतांच्या समुळ जीवनकार्याकडे दुर्लक्ष करण्या सारखे आहे ! जास्त काही नको फक्त ... भर वाळवंटात महाराच्या पोराला कडेवर उचलुन घेणारे एकनाथ महाराज आठवा फक्त !!
परी "संसार हा असार "। नको ऐसा उपदेश ॥२२॥
ही परत स्वमतांधता ! संसार हा असार असे कोण म्हणाले ? उगाचच काही तरी . नुकतीच मी ईशावास्योपनिषदातील पहिले दोन श्लोक एकेठिकाणी क्वोट केले ते पहा : ईशावास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत्। तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा:मा गृध: कस्यस्विद्धनम्।। => या जगातील यःकिंचित अशा प्रत्येक गोष्टीत ईश्वराचे वास्तव्य आहे म्हणुनच ह्या भौतिक जगाचा त्यागपुर्वक भोग घ्या कशातही गुंतुन पडु नका कारण ह्या आसक्तीने आजवर धन संपत्ती पैसा कोणाचा झालाय ?( अर्थात कोणाचाच नाही ) आता हे आचरणात आणायचे तर कसे , तर हे पहा : कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतँ समाः. एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ।। अशा प्रकारे अनासक्तीने १०० वर्षे जगण्याची इछ्छा मनात धरुन कर्मे करत रहा , ह्या शिवाय मोक्षाचा दुसरा कोणताच उपाय नाही , पण काळजी करु नका कारण अशा प्रकारे कर्मे केल्याने तुम्हाला कर्मफल लागणार नाही ! हे वाचुन तुम्हाला वाटते की अद्यात्म हे संसार असार आहे असा उपदेश करते ???
"जीवनाची इतिकर्तव्यता । केवळ मोक्ष मिळविता । जन्म-मृत्यु फेरे अन्यथा ।" बरळणे हे टाळावे ॥२३॥
परत स्वमतांधता ! कंटाळा अला राव किती उदाहरणे शोधुन द्यायची ... हे घ्या अजुन : ॐ सहना भवतु, सहनो भुनक्तु सहवीर्यं करवावहै । तेजस्वीनावधीतामस्तु माविद्विषावहै ॥ किंवा हे घ्या ॐ भद्रं कर्णेभि शृणुयाम देवा:। भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्रा:।। स्थिरै रंगै स्तुष्टुवां सहस्तनुभि::। व्यशेम देवहितं यदायु:।1। हे वैदिक शांति मंत्र आहेत अगदी दैनंदिन आयुष्यात वापरले जाणारे ! ह्यात कोठे बरे आहे मोक्षाचा उल्लेख ... हे श्लोक तर सरळ सरळ ऐहिक भौतिक सुखांकडेच निर्देश करणारे आहेत ना ! समस्त भगवद्गीतेत भगवंताने कर्मत्यागा(सन्यासापेक्षा) पेक्षा कर्मफलत्याग ( अर्थात कर्मयोग) श्रेष्ठ असल्याचे कित्येक वेळा सांगितले आहे ... पण वाचलेच नाही तर कळणार कसे ?
अध्यात्मीं महत्त्व मोक्षाला । विज्ञानीं न मान्यता त्याला । मग समन्वय कसला । ऐशा भिन्न विषयांचा ?॥२५॥
जाउं दे आता अजुन काय बोलणार ... त्यांनी एकदा मनाचा पुर्वग्रह करुनच घेतला आहे तर कितीही समजावुन सांगितले तरी त्यांना पटणार नाही . शिवाय वया बरोबर माणसांच्या धारणा दृढ होत जातात पुढे पुढे त्या बदलणे अवघड असते हेही मला कळुन चुकले आहे ! त्या मुळे आधीच्या प्रतिसादात जास्त काही वोललो नव्हतो , असो. इति शम अवांतर : पहिल्या प्रतिसादातही यनावाला ह्यांचा अपमान करण्याचा कोठेही उद्देश नव्हता , माझ्या प्रतिसादात योजलेले शब्द आणि मते ही केवळ त्यांच्या ओव्यांवरुन त्यांचया विषयी बांधलेल्या अंदाजाने व्यक्त केलेली होती . कोणत्याही प्रकारे व्यक्तिगत टिपण्णी आणि चिखलफेक करायचा उद्देश नव्हता . कोणाला तसे वाटले असल्यास ह्या दीर्घ प्रतिसादाच्या निमित्ताने गैरसमज दुर करु इच्छितो :)
↩ प्रतिसाद: सतिश गावडे

याॅर्कर
Sun, 11/01/2015 - 16:42 नवीन
हा धागा प्रतिसादात कोणी लिहला?
↩ प्रतिसाद: प्रसाद गोडबोले

बॅटमॅन
Mon, 11/02/2015 - 12:25 नवीन
बाकी प्रतिसादाबद्दल काही मत नाही, फक्त ते अ‍ॅटम दिसण्याबद्दल लिहितो. काही नॅनोमीटर साईझचे मोलेक्यूल्स दिसतात मायक्रोस्कोपमधून. लहान ऑब्जेक्ट्स पाहण्यातला प्राब्ळम म्हणजे तेवढ्या कमी वेवलेंग्थचा अर्थात जास्त पावरचा फोटॉन सोडावा लागतो आणि तितक्या पावरच्या फोटॉनमुळे अ‍ॅटम वगैरेला एनर्जी जास्त मिळते आणि तो जास्ती डिस्टर्ब होतो, सबब पोझिशन नक्की ठरवता येत नाही. अनसर्टण्टी प्रिन्सिपल अठवा. तरी किमान तिथपर्यंत तरी गेलेत. इन्शागणपती पुढेही जातील अजून.
↩ प्रतिसाद: प्रसाद गोडबोले

गामा पैलवान
Tue, 11/03/2015 - 13:44 नवीन
बॅटमॅन, अनिश्चिततेचं तत्त्व आधुनिक पुंजवादाचं मूलभूत अंग आहे. सृष्टीच्या व्यापारांत अनिश्चितता असायलाच हवी हा पुंजवादाचा आग्रह आहे. कितीही प्रयोग केले तरी संपूर्णपणे अचूक मोजमापे काढता येत नसतात. हे यनावाला यांना माहीत नाही. प्रस्तुत ओव्यांत कळकळ आहे, पण समज नाही. तशी विकसित झालेली पाहायला आवडेल. आ.न., -गा.पै.
↩ प्रतिसाद: बॅटमॅन

भाऊंचे भाऊ
Fri, 10/30/2015 - 20:58 नवीन
अध्यात्मीं महत्त्व मोक्षाला । विज्ञानीं न मान्यता त्याला । मग समन्वय कसला । ऐशा भिन्न विषयांचा ?
अध्यात्मी महत्व मोक्षाला | शब्द जरी मोक्ष योजला || भ्रमीत वैज्ञानीक झाला | विज्ञान आगळेची राहिले || वैज्ञानीकाला भ्रम झाला | प्रगतीच्या मागे धावला || समाधान अंती असे फक्त चित्ताला | सुधरेचना त्याला || विज्ञानही शोधती मोक्ष | मान्य न करे परी थकीत || मोहुन भौतीक प्रगतीच्या त्या बलाला | भ्रमला यानावाला यानावाला ||

यनावाला
Sat, 10/31/2015 - 14:28 नवीन
"विज्ञानीं न मान्यता त्याला (मोक्षाला)। " या विधानावर श्री.भाऊंचे भाऊ लिहितात," विज्ञानही शोधती मोक्ष।"... असे नाही हो भाऊसाहेब. आत्मा-पुनर्जन्म-मोक्ष या संकल्पनांना विज्ञानात मुळीच स्थान नाही. शाळेत आपण भौतिकी, रसायन असे विषय शिकलो. त्या कुठ्ल्या क्रमिक पुस्तकात आत्मा,मोक्ष हे शब्द तरी कधी होते का ? शाळा-कॉलेजात जे ज्ञानविषय शिकवितात त्यांतील ज्ञान हे मानवाच्या अधिकृत ज्ञान भांडारातील असते. या ज्ञानभांडारात आत्मा-पुनर्जन्म-मोक्ष असल्या विषयांचा समावेश नाही. मेडिकलचे विद्यार्थी शरीरशास्त्राचा अभ्यास करतात त्याविषयीं:- शरीरशास्त्राच्या ग्रंथीं देख । आत्मयाचा न नामोल्लेख । इंद्रियांचे कार्य हृदयादिक । संपूर्ण वर्णन तयाचे॥ शरीर अंतर्बाह्य अभ्यासिती । शल्यकर्म यशस्वी करिती । आत्मयाचे ना नाम धेती ।कधीही देही न आढळे ॥ यापरी आत्मा नाही नाही । कोणाच्याही हृदयीं देहीं । तैं पुनर्जन्म कोण घेई ?। भ्रांत कल्पना आत्म्याची ॥ कठोपनिषदांत .."अंगुष्ठमात्रो पुरुषोSन्तरात्मा । सदा जनानां हृदये संनिविष्ठ: ।" असे म्हटले आहे. नखाएवढा आत्मा असता तरी वैद्यकशास्त्रज्ञांना तो सापडलाच असता. पण नाहीच. म्हणून विनंती की स्वबुद्धीने विचार करावा. आपला अनुभव-विवेक (कॉमनसेन्स) वापरावा. शब्दप्रामाण्य मानू नये. अज्ञानाच्या अवगुंठनात राहू नये

दत्ता जोशी
Sat, 10/31/2015 - 17:34 नवीन
<<<<<<<<<<<नखाएवढा आत्मा असता तरी वैद्यकशास्त्रज्ञांना तो सापडलाच असता. पण नाहीच.>>>>>>>>> धन्यवाद.नक्कीच अंतर्मुख होवून विचार करायला लावणारी गोष्ट. एक छोटीशी शंका शक्य असल्यास निरसन करा. मनाविषयी काय? ते असते का? कुठे असते? बुद्धी म्हणजे काय? ती नक्की कशी दिसते? मानवाच्या भावनया खर्या कि खोट्या? आईचे ममत्व, प्रेम, राग लोभ, द्वेष, आनंद इ. भावना कशा दिसतात? कुठे असतात ? त्यांना वस्तुमान, रंग, चव, गंध असतो का? विज्ञानाच्या कसोटीवर यातल्या कोण कोणत्या गोष्टींचे गणिती सादरीकरण ( mathamatical representation ) करता येते किवा केले जावू शकते? मन बुद्धी, भावना इ.चे विज्ञान प्रामाण्य काय?

दत्ता जोशी
Sat, 10/31/2015 - 17:40 नवीन
<<<<<<< नखाएवढा आत्मा असता तरी वैद्यकशास्त्रज्ञांना तो सापडलाच असता. पण नाहीच. म्हणून विनंती की स्वबुद्धीने विचार करावा. आपला अनुभव-विवेक (कॉमनसेन्स) वापरावा. शब्दप्रामाण्य मानू नये. अज्ञानाच्या अवगुंठनात राहू नये.>>>>>> धन्यवाद.नक्कीच अंतर्मुख होवून विचार करायला लावणारी गोष्ट. एक छोटीशी शंका शक्य असल्यास निरसन करा. मनाविषयी काय? ते असते का? कुठे असते? बुद्धी म्हणजे काय? ती नक्की कशी दिसते? मानवाच्या भावनया खर्या कि खोट्या? आईचे ममत्व, प्रेम, राग लोभ, द्वेष, आनंद इ. भावना कशा दिसतात? कुठे असतात ? त्यांना वस्तुमान, रंग, चव, गंध असतो का? विज्ञानाच्या कसोटीवर यातल्या कोण कोणत्या गोष्टींचे गणिती सादरीकरण ( mathamatical representation ) करता येते किवा केले जावू शकते? मन बुद्धी, भावना इ.चे विज्ञान प्रामाण्य काय?
↩ प्रतिसाद: दत्ता जोशी

अत्रुप्त आत्मा
Sat, 10/31/2015 - 17:54 नवीन
@
मनाविषयी काय? ते असते का? कुठे असते? बुद्धी म्हणजे काय? ती नक्की कशी दिसते? मानवाच्या भावनया खर्या कि खोट्या? आईचे ममत्व, प्रेम, राग लोभ, द्वेष, आनंद इ. भावना कशा दिसतात? कुठे असतात ? त्यांना वस्तुमान, रंग, चव, गंध असतो का? विज्ञानाच्या कसोटीवर यातल्या कोण कोणत्या गोष्टींचे गणिती सादरीकरण ( mathamatical representation ) करता येते किवा केले जावू शकते? मन बुद्धी, भावना इ.चे विज्ञान प्रामाण्य काय?
>>> तुमच्या सर्व शंकाचे निरसन खालील पुस्तकात सांगोपांग रित्या केलेले आहे.. जरूर वाचा. लेखकः-डॉ.प्रदिप पाटील. Image removed.
↩ प्रतिसाद: दत्ता जोशी

सतिश गावडे
Sat, 10/31/2015 - 19:14 नवीन
मनाविषयी काय? ते असते का? कुठे असते?
कोणत्याही शरीरबाह्य अथवा शरीरांतर्गत संवेदनेला मेंदूने दिलेला प्रतिसाद म्हणजे मन.
बुद्धी म्हणजे काय? ती नक्की कशी दिसते?
मेंदूची ज्ञान मिळवण्याची आणि त्या ज्ञानाचा योग्य तो वापर करण्याची क्षमता म्हणजे बुद्धी.
मानवाच्या भावनया खर्या कि खोट्या?
खर्‍या. शरीरबाह्य अथवा शरीरांतर्गत परिस्थितीनुसार मेंदूमध्ये चेताप्रक्षेपक स्त्रवू लागतात आणि त्यांनुसार ज्या तीव्र संवेदना जाणवू लागतात त्या संवेदना म्हणजे भावना.
आईचे ममत्व, प्रेम, राग लोभ, द्वेष, आनंद इ. भावना कशा दिसतात? कुठे असतात ?
या सार्‍या भावनांशी संबंधित मेंदूमध्ये विशिष्ट प्रकारची चेताप्रक्षेपके स्त्रवतात. उदा. आईचे ममत्व. आई जेव्हा ममतेने बाळाला जवळ घेते तेव्हा तिच्या मेंदूमध्ये ऑक्सिटोसीन स्त्रवत असते.
विज्ञानाच्या कसोटीवर यातल्या कोण कोणत्या गोष्टींचे गणिती सादरीकरण ( mathamatical representation ) करता येते किवा केले जावू शकते?
मेंदूची संरचना तसेच मेंदूमध्ये स्त्रवणार्‍या चेताप्रक्षेपकांची पातळी मोजण्यासाठी विविध प्रकारची अत्याधुनिक उपकरणे आणि चाचण्या उपलब्ध आहेत. उदा. fMRI (Functional magnetic resonance imaging) या तंत्राने मेंदूतील उलाढालींचे आणि त्यायोगे मानवी भावनांचे आलेख स्वरुपात आरेखन करता येते.
मन बुद्धी, भावना इ.चे विज्ञान प्रामाण्य काय?
चेताविज्ञान (Neuroscience) या शाखेत या बाबींचा वैज्ञानिक दृष्टीकोनातून अभ्यास केला जातो. जर तुम्हाला पडलेल्या प्रश्नांची अधिक सविस्तर उत्तरे मिळवण्याची ईच्छा असेल तर Cognitive Psychology या विषयावर एखादे पुस्तक वाचा. लहानपणी गावाकडील कुणीतरी एक अभंग हमखास म्हणत असे, "मन इंद्रियांचा राजा, त्याची सर्वभावे पुजा". बहूधा तुकारामांचा असावा हा अभंग. आता नक्की आठवत नाही. मात्र अभंगकर्ता ज्याला मन म्हणत आहे ते खरे तर मेंदू आहे. ज्या काळात हा अभंग लिहिला गेला त्या काळात अर्थातच शरीरविज्ञान प्रगत नव्हते. अन्यथा अभंगकर्त्याने नक्कीच "मेंदू इंद्रियांचा राजा, त्याची सर्वभावे पुजा" असे म्हटले असते.
↩ प्रतिसाद: दत्ता जोशी

संदीप डांगे
Sun, 11/01/2015 - 02:14 नवीन
गावडे सर, काही म्हणा पण तुमचा अभ्यास एक नंबर. एकच खटकणारी गोष्ट की वरच्या सर्व विधानांमधे जाम अतिआत्मविश्वास दिसतो. म्हणजे आपण म्हणतो तेच सत्य आहे, याशिवाय दुसरे सत्य असूच शकत नाही. आम्ही म्हटले, मनाची अमुक एक व्याख्या केली म्हणजे ते तसेच असते असा दंभ दिसतो. हे जे मला जाणवले ते खरे नसेलही कदाचित. पण जाणवले मात्र खरे. आपले असे मत आहे बुवा की विज्ञानवाद्यांना कधीच असला ठाम विश्वास असू नये. असे असेल तर धर्मांध आणि विज्ञानवादी यांच्या फरक राहत नाही असे वाटते.
↩ प्रतिसाद: सतिश गावडे

कवितानागेश
Sun, 11/01/2015 - 06:57 नवीन
इट इज विज्ञानधर्म! ;-) डॉकिन्स बाबा वाक्यम् प्रमाणं!
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

सतिश गावडे
Sun, 11/01/2015 - 16:30 नवीन
एकच खटकणारी गोष्ट की वरच्या सर्व विधानांमधे जाम अतिआत्मविश्वास दिसतो. म्हणजे आपण म्हणतो तेच सत्य आहे, याशिवाय दुसरे सत्य असूच शकत नाही. आम्ही म्हटले, मनाची अमुक एक व्याख्या केली म्हणजे ते तसेच असते असा दंभ दिसतो. हे जे मला जाणवले ते खरे नसेलही कदाचित. पण जाणवले मात्र खरे.
तुम्हाला असे वाटले ही माझ्या लेखनशैलीची न्युनता समजा. मी जे लिहिले आहे ती माझी मते नसून आजच्या घडीला मनोविज्ञानाला जे ज्ञात आहे ते माझ्या परीने सोप्या शब्दांत लिहिण्याचा प्रयत्न केला आहे.
आपले असे मत आहे बुवा की विज्ञानवाद्यांना कधीच असला ठाम विश्वास असू नये. असे असेल तर धर्मांध आणि विज्ञानवादी यांच्या फरक राहत नाही असे वाटते.
असे नसतेही. जी गोष्ट आज स्विकारली आहे त्याविरोधात उद्या नविन काही हाती आले तर ते स्विकारले जाते.
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

दत्ता जोशी
Sat, 10/31/2015 - 18:29 नवीन
धन्यवाद अतृप्त जी, वेळ मिअल्ल कि नक्की वाचतो. पण माझा प्रश्न मेंदुविषयी नाही तर मनाविषयी आहे. मन आणि मानसिक भावना इत्यादी. मनाचे विज्ञान प्रामाण्य सिद्ध करता येते काय? गणिती सादरीकरण करता येते काय? बुद्धी म्हणजे मेंदू नव्हे ना? विचार कोठून येतात? इ. प्रश्न होते.

अत्रुप्त आत्मा
Sat, 10/31/2015 - 22:13 नवीन
दत्ता जोशी, कृपया वर सतिश गावडे यांनी सदर विषयातील केलेलं इत्थम्भूत डिटेलींग अतिशय शांतपणे आणी एकाग्रतेनी वाचा..
↩ प्रतिसाद: दत्ता जोशी

मूकवाचक
Sat, 10/31/2015 - 20:32 नवीन
Ramana Maharshi's Philosophy of Existence and Modern Science: The Convergence in Their Vision of Reality (J. Sithamparanathan) पुस्तकाचे मूल्यः रू. ३९५ आंतरजालावरून मागवण्यासाठीचा दुवा: Ramana Maharshi's Philosophy of Existence and Modern Science

चतुरंग
Sat, 10/31/2015 - 21:17 नवीन
अशा वादात पडण्याआधी एक विडिओ बघा असे सुचवेन. डॉ. ब्रूस लिप्टन या डॉक्टर शास्त्रज्ञाने पेशींवरती केलेले संशोधन त्याचे सद्य वैद्यकीय ज्ञानापेक्षा अतिशय निराळेच निष्कर्ष यावरती हा विडीओ आहे. मानवी पेशीसंबंधाने होणारे अभ्यास, मुळात माणसाचे उत्क्रांत होणे यावरतीच एका वेगळ्या कोनातून हा बघतो. अत्यंत सोप्या पद्धतीने, स्लाईड्स दाखवून सर्व शास्त्रीय परिभाषा अवलंबून तो अनेक गोष्टी स्पष्ट करतो. वैद्यकीय क्षेत्राशी दूरान्वयाने संबंधित नसूनही समजायला मला अतिशय सोपा वाटला विडिओ. आपल्या पंचेंद्रियांना जाणवणार्‍या गोष्टींबाहेर आणि सद्यस्थितीत ज्ञात ज्ञानाच्या कक्षेबाहेर अनेक गोष्टी अशा आहेत की ज्यांचा विचार आपल्याला करणे भाग पडावे इतपत विचार मी तरी त्यातून घेतला. हाच विचार इतर विज्ञानशाखांना लावता यायला हरकत नसावी असे वाटते.

चंद्रनील मुल्हेरकर
Sat, 10/31/2015 - 21:38 नवीन
मध्यंतरी, what the bleep do we know नावाची डॉक्युमेंट्री प्रचंड गाजत होती,आधुनिक विज्ञानाचे संदर्भ अत्यंत बेमालुमपणे अध्यात्माशी कसे जोडता येतात याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे ही फिल्म,यात उपरोक्त लिप्टन वगैरे मंडळीही होती,सामान्य माणसाला अतिक्लिष्ट वैज्ञानिक गोश्टी कळत नाहीत याचा फायदा काही पाश्च्यात्य व भारतीय स्युडोसायंटीस्ट घेत असतात, ब्रुस लिप्टन, दिपक चोप्रा वगैरे मंडळी यांच्यापैकीच आहेत.सॅम हॅरीस, मायकेल शर्मर,व स्वत रिचर्ड डॉकीन्स यांचा वेळोवेळी समाचार घेत असतात,तस्मात अध्यात्म नावाच्या थोतांडाकडे फारसे लक्श देऊ नये.

दत्ता जोशी
Sun, 11/01/2015 - 13:17 नवीन
ईश्वरावर परमेश्वरावर विश्वास नसणे हा मला तरी गुन्हा वाटत नाही. किमान ते विज्ञानावर पुर्ण ( अंध म्हटले तर चालेल का?) विश्वास ठेवून चालत असतात. ज्याप्रमाणे ते मला बदलू शकत नाहीत अगदी त्याच प्रमाणे मेही त्यांना बदलू शकत नाही. ईश्वर आहे/ नाही, ईश्वर जगत्नियंता आहे / नाही हा वाद फार जुना आणि जगभरचा आहे. तेव्हा त्यात फारसे गुंतू नये. बायबल म्हणते स्वर्गाचे द्वार अतिशय अरुंद असते. प्रत्येक जण सुखाच्या ( स्वर्गाच्या) शोधात आहे म्हणून तर पंच ज्ञानेंद्रियांनी ते सुख ओरबाडून घेण्याचाच प्रत्येकाचा प्रयत्न आहे. पण त्यात यश येत नाही. कारण इंद्रियांतून मिळणारे सुख हे क्षणभंगुर असते. . भारतीय तत्वज्ञान शाश्वत( अमर) सुखाचा मार्ग दाखवते. विविध विषयांतून मिळणारे सुख हे तात्पुरता आनंद देते. सुख हे विषयांशी निगडीत असते पण आनंद हि त्यातून येणारी अनुभूती आहे. म्हणून तर या शाश्वत सुखाला सत चित आनंद ( सच्चिदानंद) असे म्हटले आहे सत चित सुख नाही. पण सर्वांनाच ते पटेल असे नाही. कारण विशायोलोलूप मन इंद्रियांच्या मार्फत जे पाहते तय्लाच सत्य समजते.आणि त्यातून बाहेर पडावयास तयार नसते. यालाच बुद्धांनी माया असे म्हटले आहे. १००% विज्ञानवादी लोकांचा मी आदरच करतो. फक्त ज्या प्रमाणे श्रध्लौ लोकांकडून त्यनचिउ जी अपेक्षा असते, माझीहि त्यांच्या कडून तीच अपेक्षा- त्यांनी त्यांचे तत्वज्ञान उगीचच लोकांच्या गळी उतरवण्याचा प्रयत्न करू नये. अवांतर ; विज्ञानावर अंध विश्वास ठेव्नारांनी उत्क्रांती आणि बिग बँग या केवळ वैज्ञानिक कल्पना आहेत त्या खर्या असू शकतीलही आणि अगदी खरे आहे असे गृहीत धरले तरी एक पेशीय अमिबा पासून इतक्या क्लिष्ट रचनेच्या कोट्यावधी जीव जंतूंच्या उत्क्रांती मागे कोणता intelligence आहे हे समजत नाही. किंवा सांगण्याची त्यांची ( शास्त्रज्ञांची) तयारी नसते. उत्क्रांतीसाठी उत्क्रांती झाली म्हणणे कितपत सयुक्तिक आहे? याचा विचार करावा आणि उत्तर शोधण्याचा जरूर प्रयत्न करावा.
↩ प्रतिसाद: मांत्रिक

प्यारे१
Sun, 11/01/2015 - 13:25 नवीन
हे सगळं शंभर टक्के मान्य केलं तरी आयुष्यातले प्रॉब्लेम ना डार्विन सोडवणारे ना डॉकिन्स ना प्रसरण पावणारं विश्व. आयुष्यात आवश्यक स्पर्धा, चिड़चिड़, कटकट , त्रागा इ इ साठी उपाय? 1. कोण्याही जीवाचा न घड़ो मत्सर 2. अहंकाराचा वारा न लागो 3. जे जे देखिजे भूत ते ते मानिजे भगवंत 4. जगी निंद्य ते सर्व सोडोनि द्यावे अशी अनेकानेक वाक्ये हेच आहेत.
↩ प्रतिसाद: दत्ता जोशी

चतुरंग
Sat, 10/31/2015 - 23:53 नवीन
गल्लत होते आहे. मी म्हणतो आहे त्या विडिओमध्ये शास्त्रीय परिभाषेत ब्रूसने काही गोष्टी सांगितल्या आहेत त्या मला तरी तर्काच्या कसोटीवर व्यवस्थित पटल्या. वैद्यकीय क्षेत्रातले तज्ञ जसे इथे डॉ. सुबोध खरे, डॉ. सुहास म्हात्रे आहेत. मला वाटते बहुगुणी देखील याविषयाशी संबंधित आहेत. यांनी हा विडिओ बघावा त्याचे इतरही विडिओ बघावेत त्यात त्यांना काही अतार्किक वाटले तर जरुर ते मुद्दे समोर येऊदेत. मी देखील सॅम हॅरिसचे विडिओ, पुस्तके मिळेल ते जरुर बघेनच. ध्यान, धारणा, प्राणायाम, योग या सर्वांना निश्चित बैठक आहे. प्रयोग करुन बघा. काय काय अनुभव येतात त्यंची छाननी करा विचार मोकळे ठेवा. प्रत्येकवेळी प्रयोगशाळेतच गोष्टी सिद्ध करता येतात असे नसते. शरीर हीच मोठी प्रयोगशाळा आहे त्यातल्या अनुभवांना नाकारणे म्हणजे "शास्त्रीय" असं वाटत अस्सेल तर पुढे काही चर्चा घडणे नाही! कोणतीही बाजू अभ्यासाखेरीज थोतांड वगैरे मानणे हे कितपत शास्त्रीय आहे?
↩ प्रतिसाद: चंद्रनील मुल्हेरकर

दत्ता जोशी
Sun, 11/01/2015 - 12:48 नवीन
सॅम हॅरीसच्या भाषणांचा आणि त्याच्या विचार करण्याच्या पद्धतीचा मी भोक्ता आहे पण त्याच्या तत्वज्ञानाचा नाही. अशा चर्चा आणि (सु) वाद कायम होत असतात. त्यात कोणी कोम्नाचा समाचार घेते असे म्हणण्यात अर्थ नाही कारण ज्याला जे पटले तो र्याचाला फॉलो करतो आणि मला जे पटते तीच मते फोलोवर मंडळी डोक्यावर घेतात. म्हणजे अशा चर्चा तून तसे निष्पन्न काहीच होत नाही ( तोच न्याय इथेही लागू). तुम्हाला "त्यांची" मते आवडतात आणि त्यामुळे "ते" "यांचा" समाचार घेतात असे तुम्हाला वाटते आणि vice versa .
↩ प्रतिसाद: चंद्रनील मुल्हेरकर

संदीप डांगे
Sun, 11/01/2015 - 02:08 नवीन
दुधाला मोजू मीटरमधे अन् अंतर मोजू लिटरमधे, मीटर समजे ना लीटर, दूध कळे ना अंतर, वस्तू अन् मापे घेऊन गर्जत फिरतो दारोदार. वैज्ञानिका... बुद्धी असून आंधळा तू ठार.

प्यारे१
Sun, 11/01/2015 - 05:35 नवीन
यानंतर उगाच 'विठ्ठला, तू वेडा कुंभार' असं ऐकू आलं. कंडीशनिंग यु सी!
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

कवितानागेश
Sun, 11/01/2015 - 07:06 नवीन
कशाला हो वैद्नानिकान्ना यात खेचता? खरे वैज्ञानिक निवांतपणे आपले काम करतात. कारण त्यांना पूर्णपणे माहीत असते की आपल्याला निसर्गाबद्दल फार कमी कळते आहे..... आपला अभ्यास पूर्ण झालेला नाही. ते कुठलाच दरवाजा बंद करत नाहीत. ते प्रत्येक गोष्ट मूळातून जानूं घ्यायला बघतात. वरावरची उत्तरे त्यांना खपत नाहीत. पण कुठलाही विषय असो.. एकदा का आपल्याला लई कळतय असे वाटायला लागले की झाले कल्याण!
↩ प्रतिसाद: संदीप डांगे

मांत्रिक
Sun, 11/01/2015 - 08:22 नवीन
Albert Einstein's religious views have been studied extensively. He said he believed in the "pantheistic" God of Baruch Spinoza, but not in a personal god, a belief he criticized. He also called himself an agnostic, while disassociating himself from the label atheist, preferring, he said, "an attitude of humility corresponding to the weakness of our intellectual understanding of nature and of our own being" .https://www.google.co.in/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Religious_views_of_Albert_Einstein&ved=0CBoQFjAAahUKEwiGmc7am-7IAhXBraYKHe8PB7k&usg=AFQjCNH0gr2z9MVf3ynSpUAqnUDBN3JHFw हे पहा, स्वतः आईनस्टाईनने पण हेच मत मांडलेय.
↩ प्रतिसाद: कवितानागेश

मारवा
Sun, 11/01/2015 - 07:54 नवीन
वरील धागा दोन्ही अध्यात्म आणि विज्ञान यातील फरक स्पष्ट करणारा आहे. म्हणून धाग्याच्या मुळ विषयाच्या दिशेने आर्ग्युमेंट मांडण्याचा प्रयत्न करतो. फरकाचा मुद्दा क्रमांक १ अध्यात्मिक सत्याचा अनुभव घेण्यासाठी कायम श्रद्धेची विश्वासाची फेथ ची मागणी केली जाते. ती असल्याशिवाय संबंधित क्लेम केलेल्या आध्यात्मिक सत्याचा :अनुभव: घेता येत नाही. संशय असेल तर तुम्हाला कधीच ते अनुभवता येणार नाही असे प्रतिपादन आध्यात्मिक बाजुने नेहमीच केले जात असते. वैज्ञानिक सत्याचा अनुभव घेण्यासाठी कुठल्याही श्रद्धेची विश्वासाची फेथ ची पुर्वअट नसते. प्रयोग समोर असतो निष्कर्ष समोर असतो एक व्यक्ती पुर्ण शंका मनात बाळगुन पुर्णपणे श्रद्धाहीनतेने एखाद्या वैज्ञानिक सत्याकडे बघुन तपासुन प्रयोग करुन पाहु शकतो व तर्काच्या साहाय्याने निष्कर्षापर्यंत जाउ शकतो. प्रत्येक वैज्ञानिक पुर्वसुरींनी केलेल्या प्रयोगांकडे संशयानेच पाहत असतो क्रिटीकल एन्क्वायरी करतो व प्रत्येक वेळी तार्कीकतेने अंतिम निष्कर्षांपर्यंत पोहोचत असतो. फरकाचा मुद्दा क्रमांक २ अध्यात्मिक सत्ये आर्बीटरीली मांडलेली असतात ती सनातन व अंतिम या स्वरुपात असतात. त्यात बदल सुधारणा विकास या प्रक्रियेचा समावेशच नसतो. धर्मग्रंथात या रीतीने मांडलेली कीतीतरी सनातन सत्ये वैज्ञानिक कसोटीवर टीकलेली नाहीत. उदा. पृथ्वी चा आकार वैज्ञानिक सत्ये आजपर्यंतचा निष्कर्ष या भुमिकेतुन मांडलेली असतात. ती सनातन या व्याख्येने संचालित न होता नित्यनुतन या अर्थाने असतात. त्यात सुधारणा विकास बदल या सर्व बाबी गृहीतच असतात. कुठलाही वैज्ञानिक माझ्या पुस्तकात जे सांगितलेलं आहे ते अंतिम विधान आहे यापुढे काहीही सत्य संभवतच नाही. तसे वाटत असेल तर तो तुमचा एक भ्रम आहे अशी भाषा नसते. एक विनम्रता असते.

मांत्रिक
Sun, 11/01/2015 - 08:13 नवीन
वैज्ञानिक सत्याचा अनुभव घेण्यासाठी कुठल्याही श्रद्धेची विश्वासाची फेथ ची पुर्वअट नसते hypothesis, simple enumeration हे फेथ नाहीत तर काय आहेत मग? अनेक शास्त्रज्ञ या पद्धतींचा वापर करतच आले आहेत ना? अध्यात्मिक सत्ये आर्बीटरीली मांडलेली असतात ती सनातन व अंतिम या स्वरुपात असतात. जगभरातील अनेक साधुसंतांनी याबाबत आपले विचार मांडलेले आहेत. त्यात बाह्यांगाने फरक तर अंतरंगाने समानताच आढळते. बुद्ध, येशू, कृष्ण, महावीर या सर्वांच्या शिकवणुकीबाबत असेच आहे. हे महात्मे स्वार्थी होते असे त्यांचे कट्टर विरोधकही म्हणणार नाही. मग त्यांनी आध्यात्मिकतेबाबत जे विचार मांडले आहेत ते स्वार्थी, दिशाभूल करणारे आहेत का? ख्रिस्ताला सुळावर मृत्यू पत्करण्याचं काय कारण होतं? मस्त आपलं निवांत जगता आलं नसतं का त्याला?
↩ प्रतिसाद: मारवा

प्यारे१
Sun, 11/01/2015 - 11:55 नवीन
जनाब, हम बार बार लगातार उसी चौराहे से गुजर रहे है| आप के 'मिपा क्लासिक सिरीज' में आपको कुछ ऐसे क्लासिक बेशक ऐसे मिलेंगे जिसमे आपके ऊपरी सारे सवालोंके जवाब मिल जायेगे| अब आपने उत्खनन शुरू किया है ही तो थोड़े कष्ट अवश्य करे| आपला मुद्दा विज्ञान काही साधनांद्वारे व्यक्तीनिरपेक्ष निकाल देतं आणि त्यात श्रद्धा वगैरे काही लागत नाही. बरोबर आहे. आध्यात्मिक शब्दाची व्याख्याच 'माझ्या शरीराआड़ दडलेलं तत्त्व' किंवा 'आत्म्याला धरून असलेलं शरीर' अशी आहे. जेव्हा स्वत:ला काही अनुभाव घ्यायचा असतो तेव्हा पहिलं पाऊल म्हणजे ती गोष्ट अमुक आहे अशी श्रद्धा च हवी. पूर्वानुभवावरून, इतरांच्या सांगन्यावरून किंवा आणखी काही वाचनातून, बघण्यातून वगैरे अमुक एक गोष्ट अशी झाली तर ते अमुक एक होईल ही प्रोसीजर प्रक्रिया साखळी घडते. ती तशी वापरून अमुक एक अनुभव आलेली अनेक उदाहरणे आहेत म्हणून ती वापरायची. वापरायची नसल्यास चर्चा शून्य निष्कर्षापर्यंत नेऊन पोचवते. नेहमीप्रमाणं.
↩ प्रतिसाद: मारवा

दत्ता जोशी
Sun, 11/01/2015 - 12:49 नवीन
<<<<कीतीतरी सनातन सत्ये वैज्ञानिक कसोटीवर टीकलेली नाहीत. उदा. पृथ्वी चा आकार >>>> प्रचंड असहमत.
↩ प्रतिसाद: मारवा

दत्ता जोशी
Sun, 11/01/2015 - 12:51 नवीन
माझी असहमती मारवांच्या प्रतीक्रीयेतल्या काही विधानांशी आहे.
↩ प्रतिसाद: दत्ता जोशी

मांत्रिक
Sun, 11/01/2015 - 08:20 नवीन
आईनस्टाईन यांचे याविषयी मतः Albert Einstein's religious views have been studied extensively. He said he believed in the "pantheistic" God of Baruch Spinoza, but not in a personal god, a belief he criticized. He also called himself an agnostic, while disassociating himself from the label atheist, preferring, he said, "an attitude of humility corresponding to the weakness of our intellectual understanding of nature and of our own being". शेवटच्या परिच्छेदाचा अर्थ समजून घेतला तर वर प्रगोसाहेब, लीमाऊजेट यांना काय म्हणायचंय ते समजून येईल.