✍ मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

प्राकृत ते मराठी

बॅटमॅन यांनी
 ·  लेख
लेख
मराठी आपली खूप जूनी. आता दोन हजारवर्षापूर्वीची म्हणू.
मराठीला क्लासिकल भाषा म्हणून घोषित करणारा तो पठारे अहवाल हेच म्हणतोय, पण माझ्यासारखा नॉन-स्पेशलिस्ट देखील सांगू शकेल सहज की हे असे नाहीय. महाराष्ट्री प्राकृतला मराठी म्हणायचे असेल तर मग प्रश्नच मिटला. :( *एक दक्खनी कविता - कुतुबमिनार या धाग्यावरील विषयांतर झालेल्या आणि हलवलेल्या प्रतिसादांचा हा चर्चेसाठी नवा धागा : संपादक मंडळ *
26671 वाचन
💬 प्रतिसाद (71)

प्रतिक्रिया

पैसा
Mon, 02/11/2013 - 19:57 नवीन
ब्याटम्यान गोथ्यामचा नागरिक.
↩ प्रतिसाद: मालोजीराव

मन१
Mon, 02/11/2013 - 17:38 नवीन
थुहि बहसा पउनि मन थ्रुफ्त जाले. . हे वरचं मराठित आहे काय रे? . प्रतिसाद आवडला. हे वे सां न ल
↩ प्रतिसाद: बॅटमॅन

अभ्या..
Mon, 02/11/2013 - 17:06 नवीन
छान रे बॅट्या. हा धागा वेगळा काढलास ते उत्तम. असेच काही वाचायला मिळू दे. अभिनंदन. उत्तम चर्चेच्या आणि निष्कर्षाच्या अपेक्षेत.
↩ प्रतिसाद: पैसा

राही
Mon, 02/11/2013 - 20:30 नवीन
प्रा.डॉ.दिलिप बिरुटे यांनी दिलेल्या दुव्यातले काही शब्द कोंकणीत आजही त्याच रूपात प्रचलित आहेत. उदा.वच्चल=जाणे [माकां वच्चेलें आसा-मला जायचे आहे,जाणे(भाग )आहे,उल्लाव=बोल,सांग,वचा=जा,पावणे=पोचणे,मिळणे (मराठीतले धाव पाव सावळे विठाई आणि पावती),वई=कुंपण,तवसी=काकडी(तवशें-तवसें) किंवा काकडीची वेल. कोंकणीची उत्पत्ती माहाराष्ट्री प्राकृतापासूनच झाली आहे असे सर्वसाधारणपणे मानले जाते. पण विकीपीडिया वरच्या कोंकणीतज्ज्ञांना मात्र कोंकणीचे मागधी,शौरसेनी,द्राविडी भाषांशी(खरे तर माय्क्रोस्कोपिक्)साधर्म्य आणि त्यांचा कोंकणीवरील(खरे तर अत्यल्प) प्रभावच वाधवून दाखवण्यात स्वारस्य आहे. http://en.wikipedia.org/wiki/Konkani_language माहाराष्ट्रीप्राकृतला पैशाची आणि प्राचीन कोंकणी म्हणायला त्यांना आवडते. या लेखाचा मोठा भाग हा कोंकणी ही गुजराती, कन्नड आणि इतर काही भाषा यांना कशी जवळची आणि मराठीहून कशी-किती भिन्न हे सिद्ध करण्याच्या आटापिट्यातच खर्ची पडला आहे.इतकेच नव्हे तर 'करवियले' हे रूप कोंकणीच आहे असाही दावा मूळ लेखात होता.त्यामुळे 'श्री चामुण्डरायें करवियलें' हे वाक्य विकीवर कोंकणी भाषेतले ठरले आहे. याचा प्रतिवाद काही जणांनी केला पण मूळ लेखात फारच थोडा बदल झाला आहे. एकंदरीत मराठी,माहाराष्ट्री यांच्या वार्‍यालाही उभे रहायला या तज्ज्ञांना आवडत नसावे असे हा लेख वाचल्यावर वाटते.

पैसा
Mon, 02/11/2013 - 20:51 नवीन
कोंकणीचे द्राविडी भाषांशी अजिबात साधर्म्य नाही. जो काही प्रभाव आहे तो कर्नाटकाशी असलेल्या संबंधांमुळे. म्हणजे शेजारच्या प्रदेशातील बोलीचा जितपत प्रभाव असतो तितपतच. तसे पाहिले तर मराठी आणि बांगला भाषेत कोणी साधर्म्य दाखवू शकेल. हे मुद्दाम का घडते? कोंकणीचे खंदे पुरस्कर्ते गोंयबाब शणै आयुष्यभर मुंबईत राहिले पण त्यांनी मराठीचा आत्यंतिक द्वेष केला. तेच बाकीबाब बोरकर काय किंवा इतर कवी लेखक काय यांना कोंकणी मराठी यात फारसे डावे उजवे वाटत नव्हते. गोव्यात असलेली कॅथॉलिक ख्रिश्चन जनता कोंकणीसाठी रोमी लिपी वापरते आणि कर्नाटकातील लोक कन्नड लिपी वापरतात. कोंकणीची चळवळ या कर्नाटकातल्या धनंतर अशा गौड सारस्वत ब्राह्मण समाजाने मुख्यतः चालवली. गोवा महाराष्ट्रापासून वेगळा कसा हे दाखवण्यासाठी कोंकणी ही स्वतंत्र भाषा आहे आणि मराठीची बोली नाही हे त्यांना कसेही सिद्ध करायचे होते. त्यातूनच हा अट्टाहास जन्माला आला. कारण गोव्यात त्यांचे अनेक प्रकारचे हितसंबंध होते. या सगळ्यामागे राजकारण आहे दुसरे काही नाही! या लोकांची मजल तर ज्ञानेश्वरी कोंकणी भाषेत आहे म्हणण्यापर्यंत गेली आहे! कोंकणी मला खूप आवडते. आता ती स्वतंत्र भाषा आहे तर तिचा स्वतंत्रपणे विकास व्हायला हवा. पण हे होताना दिसत नाही तेव्हा वाईट वाटते.
↩ प्रतिसाद: राही

यशोधरा
Mon, 02/11/2013 - 21:08 नवीन
वच्चल=जाणे [माकां वच्चेलें आसा-मला जायचे आहे,जाणे(भाग )आहे - माकां वचचें आसा/ वचच्याक जाय - कारवारी को़कणी आणि वचपाचें जाय/ वचपाक जाय - गोव्याकडे. वच्चल हे कधी ऐकलेले/ बोललेले पाहिले नाही. उल्लाव=बोल,सांग,>> उलय - कारवारी, उलवपांक - गोव्याकडची. उल्लाव कधी ऐकलेले वा बोललेले पाहिले नाही. वचा=जा, वच. वचा नव्हे. पावणे=पोचणे,मिळणे - हे बरोबर.
↩ प्रतिसाद: राही

राही
Mon, 02/11/2013 - 21:35 नवीन
इथे बरोबर चूकचा प्रश्न नाही. गाथा सप्तशतीतील उपरोल्लेखित माहाराष्ट्री प्राकृत शब्द हे सध्याच्या मराठीत नाहीत पण कोंकणीत मात्र किंचितचश्या रूपबदलाने अजूनही आहेत हे दाखवण्याचा तो एक प्रयत्न होता. कोंकणीची निर्मिती ही ठामपणे माहाराष्ट्री प्राकृतापासूनच झालेली आहे, मग कोंकणीतज्ज्ञ तिला प्राचीन कोंकणी म्हणोत अथवा पैशाची. मराठी,माहाराष्ट्री या शब्दांचे या तज्ज्ञांना वावडे आहे हे मुख्यतः सांगायचे होते. जा.जा.- 'वच'चे अनेकवचन काय होते? 'वचा' होत नाही का? आणि वच्चेलें हा शब्द वयस्क लोकांच्या बोलण्यात ऐकलेला आहेच आहे. उल्लाव हा शब्द कोंकणीत जसाच्या तसा वापरात नसला तरी त्याला जवळचा उलय मात्र प्रचलित आणि रूढ आहे.
↩ प्रतिसाद: यशोधरा

यशोधरा
Mon, 02/11/2013 - 21:43 नवीन
तुमचे बरोबर वा चूक हे सांगत नाहीये. तुम्ही जे शब्द सांगत आहात ते कसे वापरतात वा वापरताना ऐकले/ पाहिले आहे ते सांगायचा प्रयत्न होता. असो.
↩ प्रतिसाद: राही

पैसा
Mon, 02/11/2013 - 22:05 नवीन
हे शब्द जवळचे आहेत हे खरे. पण आताच्या बोलीभाषेत त्यांची रूपे यशोधराने सांगितल्यासारखी येतात. याशिवाय आणखी काही रूपे म्हणजे "वचू जाय" "वचूक जाय" (गोवा) "वचका" (मंगलोर) असे जवळचे वाटणारे शब्द हिंदी-मराठी बंगाली-मराठी यातही दाखवता येतील कारण शेवट या सर्व भाषांचे कूळ एकच आहे.
↩ प्रतिसाद: यशोधरा

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे
Tue, 02/12/2013 - 20:46 नवीन
प्रा.हरी नरके यांचा अभिजात मराठी लेखाचा दुवा इथे डकवून ठेवतो. मराठी अभिजात कशी मी मराठीवरची मला आवडलेली चर्चाही डकवतो. काही असेच दुवे मिपाकरांना सापडले तर डकवून ठेवा. आपल्यालाच कधीतरी माहिती वाचायला बरे राहील. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे
Wed, 01/15/2025 - 17:02 नवीन
मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळाला आणि ह्या धाग्याची आठवण झाली. सध्या महाराष्ट्रभर विद्यापीठात, महाविद्यालयात मराठी भाषा संवर्धन पंधरवडा साजरा होत आहे, त्यानिमित्ताने राज्य मराठी विकास संस्थेने महाराष्ट्री प्राकृत भाषाविषयक परिचयपर व्याख्यानमाला आयोजित केली आहे. आज डॉ.नलिनी जोशी यांचं अतिशय अभ्यासपूर्ण व्याख्यान विषय - प्राकृत-अपभ्रंष मराठी संबंध नक्की अभ्यासकांना आवडेल. टाकून ठेवतो. दुवा -दिलीप बिरुटे