पाढेपुराण

आमच्या ओळखीतले एक देवधर आजोबा होते. आता वारले ते बिचारे. आयुष्यभर पोष्टात कारकुनी केली; पुढे पेन्शनीत निघाले आणि काही वर्ष पेन्शन खाऊन एके दिवशी वैकुंठाला गेले. म्हणजे तसं पाहायला गेलं तर देवधर हा एक सामान्य मध्यमवर्गीय गृहस्थ. ओढाताण असली तरी तसा खाऊनपिऊन सुखी. दोन मुलांचा संसार केला. पण एक गोष्ट मात्र विशेष होती देवधर आजोबांच्यात, आणि ती म्हणजे देवधर आजोबांना पाढे पाठ होते. केवळ १ ते ३० नव्हे, तर चांगले १ ते ५००..! विश्वास नाही ना बसत? पण ती वस्तुस्थिती होती. आम्ही पोरंबाळं मग गंमतीने देवधर आजोबांची परिक्षा घ्यायचो. "आजोबा, सांगा पाहू ३५३ त्रिक किती? २५५ अठ्ठे किती? ४६८ चोक किती?" देवधर आजोबांना असे कुठलेही, कितीही प्रश्न विचारा. आजोबा अक्षरश: क्षणात उत्तर सांगत! मग आम्ही मुलं खरोखरंच ३५३ ला तिनाने गुणून पाहायचो, २५५ ला आठाने गुणून पाहायचो! :) "तपासा, तपासा, नीट तपासून पाहा लेको. हा देवधर १ ते ५०० च्या पाढ्यात कधी चुकायचा नाही बरं!" आजोबा मिश्किलीने म्हणत! परवाच आमच्या कार्ट्याचे पाढे पाठ करून घेत होतो आणि देवधर आजोबांची आठवण झाली! पण तरीही आमच्या लहानपणापासूनच पाढ्यांबद्दल आमच्या मनात काही प्रश्न आहेत, विलक्षण तेढ आहे. खास करून १९ च्या आणि २९ च्या पाढ्याबाबत! :) मुळात पाढे एक ते तीसपर्यंतच असतात. आणि असतात तर फक्त तीसापर्यंतच का असतात? तिसाच्या पलिकडे पाढेच नसतात का? मग अलिकडे वीसापर्यंतच का नकोत? पाढ्यांबाबत पाठांतराकरता नेमका तीस हा आकडा का, कसा, कधी ठरला? कुणी ठरवला?! १९ आणि २९ या दोन पाढ्यांमुळे आमचे गाल अनेकदा रंगले आहेत. या दोन पाढ्यांचं आणि बालमनाचं नेमकं मानसशास्त्र काय आहे?! :) "हां, सांग रे शिंच्या, सोळीन् नव्वं किती?" बाप गुरगुरायचा. मग लगेच रामनाम घेतल्यासारखं आमचा १६ एके १६, १६ दुणे बत्तीस... असा सोळीन नव्वं पर्यंतचा प्रवास सुरू व्हायचा. साट्कन मांडी रंगायची! "असं नाही, सोळीन नव्वं किती ते डायरेक्ट सांग. त्याकरता सबंध पाढा कशाला म्हणून पाहायला पाहिजे?!" -- पुन्हा एक जोराचा फटका! पाढ्यांवरून मुलांना अत्यंत वाईट वागणूक देणं हे भारतीय घटनेनं नेमून दिलेलं काम बाप अगदी चोख बजावत होता! :) "पण १६ चा पाढा म्हणून उत्तर सांगितलं तर कुठे बिघडलं?" -- अपमानाने पुटपुटत रंगलेलं तोंड घेऊन आम्ही आईकडे दयायाचना करायचो. "मला काही सांगू नकोस, अन् काही विचारू नकोस. तुला बहुतेक पिठाची गिरण काढून द्यावी लागणार! -- इति आई! एकंदरीतच आमच्या लहानपणी पाढे हा प्रकार घरादारात केवळ अन् केवळ अशांतता निर्माण करणारा होता! :) "पाढे पाठ कर रे बाबा! मोठ्ठेपणी चांगलं डॉक्टर-इन्जिनियर व्हायचंय ना?" आता आज्जी संभाषणात एन्ट्री घ्यायची.. 'पाढे पाठ करून डॉक्टर-इंजिनियर होता येतं? मग १ ते ५०० पाढे पाठ असणारे देवधर आजोबा पोष्टात कसे?' - आमच्या बालमनाला पडणारा प्रश्न! :) पाढ्यांची भाषाही मोठी विलक्षण. दुणे, त्रिक, चव्वे, पंचे, सक, सत्ते, अठ्ठे, नव्वे या शब्दांचं उगमस्थान काय? मूळ भाषा फारसी का? २४ नव्वं दोनशे सोळा असं का नाही म्हणायचं? 'सोळीन दोन' असंच का म्हणायचं? एक बन्याकाका तेवढा होता, ज्याला पाढ्यांच्या बाबतीत आमची करुणा यायची. "काळजी कशाला करतो रे? २ ते ९ पाढे पाठ असले म्हणजे सगळे पाढे येतात. समजा तुला अठ्ठावीस अठ्ठे हवे आहेत. सोप्पं आहे. आठाचा पाढा पाठ असल्याशी कारण! म्हणजे बघ - आठी आठी ६४, ६४ शी ४, हातचे आले ६ आणि आठ दुणी सोळा, सोळान् सहा २२. म्हणजे उत्तर २२४. अठठावीस अठ्ठे च्चव्वीस दोन! हाय काय अन् नाय काय..!" असं म्हणून बन्याकाका छानशी टपलीत मारायचा! बन्याकाकादेखील २२४ ऐवजी 'च्चव्वीस दोन' असं का म्हणायचा हाही एक प्रश्नच होता! :) "बन्या, तू मध्ये पडू नकोस आणि पोरांना भलते शॉर्टकट शिकवू नकोस. नाहीतर तुलाही हाणीन!" बाप बन्यालाही हाग्या दम द्यायचा! बापाने असा दम भरल्यावर बन्याकाका गंमतीने आमच्याकडे पाहात पट्टदिशी गच्चीत विडी शिलगावायला निघून जायचा! :) असं हे छोटेखानी पाढेपुराण. आज मात्र पाढ्यांचा विषय निघाला आणि आम्ही लहानपणात रमलो. २९चा पाढा चुकल्यावर फाडदिशी कान रंगवणारा बाप आठवला, मिश्किल बन्याकाका आठवला आणि २१९ चा पुरा पाढा न म्हणता २१९ सक १३१४ असं पट्टदिशी सांगणारे देवधर आजोबाही आठवले आणि मन एवढुस्सं झालं..! :) काय विचारलंत, २९ नव्वे किती? थांबा हां, सांगतो.. सोप्पं आहे २९ नव्वं २६१. नव्हे नव्हे, २९ नव्वं एकसष्ट दोन! :) -- कॉमॅ.