मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

ठार मेला. ग्रंथ आटोपला..आहे का अजून काही?

गवि · · काथ्याकूट
सहज म्हणून एकदा एक पोस्ट लिहिली आणि मोठी लांबडी यादी झाली. म्हणजे कोकणच्या भाषेत बारीक घोण निघेल म्हणून बिळातली शेपटी धरायला जावी आणि चार हात लांबडं जनावर निघावं तसं झालं. इथे त्याविषयी लिहितोय. ... मरणं ही फार म्हणजे फारच कंपल्सरी चीज आहे..प्रत्येकाला बाकी काही जमलं नाही तरी किमान एकदा मेलंच पाहिजे.. मरणाची बातमी सर्व संबंधित पार्ट्यांना कळवणं आणि उत्साहाने पुढची सर्व सोय करणं हा तर काही जणांचा छंद.. मेलेल्या लोकांचे आकडे देताना महिलांचा आकडा वेगळा सांगतातच.. (मृतांत १८ महिलांचा 'समावेश' आहे..) तीन अतिरेकी ठार..दोन सैनिक शहीद.. एकाच छोट्या वाक्यात आपल्या सैनिकांचा आदर आणि अतिरेक्यांविषयी तिरस्कार.. 'मरणं' या एक गोष्टीसाठी मराठीत आपण किती शब्द करून ठेवलेत?? काही सहानुभूतीवाले..काही मेल्याचाच आनंद दाखवणारे..तिरस्काराने भरलेले..(मरणानंतरही..).. वाटतात त्यापेक्षा जास्त शब्द आहेत.. खूप जास्त.. यात काही लोकल (म्हणजे स्थानिक!!..मुंबईच्या लोकलचा मरणाशी घनिष्ठ संबंध असला तरी तो विषय इथे नाही.) संदर्भ असलेले शब्दही मी घेतले आहेत. (उदा. पुण्यात : ओंकारेश्वरावर जाणे..) १) मेला २) गेला ३) वारला ४) ठार ५) देवाज्ञा ६) कैलासवासी ७) गचकला ८) ग्रंथ आटोपला ९) चचला १०) उडाला ११) संपला १२) खपला १३) टपकला १४) ढगात गेला. १५) स्वर्गवासी झाला १६) वीरगती प्राप्त झाली १७) धारातीर्थी पडला १८) देह ठेवला १९) खर्ची पडला. २०) निजधामास गेला २१) निवर्तला २२) सोनं झालं २३) डाव बास (कुठेतरी ऐकलंय..पण Citation needed हां..!!) २४) म्युन्सिपाल्टीचा पास मिळाला २५) सद्गती २६) अमर झाला २७) कै. झाला २८) काळ आला २९) आटोपला /ली ३०) उत्थान ३१) उत्तमगति ३२) कालग्रस्त ३३) काळझोंप ३४) काळनिद्रा ३५) देवगत किंवा देवगति ३६)देह ठेवणे आता नंबर टाकून थकवा आला.. नुसतेच टाकतो शब्द.. समाधी घेणे वध खून पैगंबरवासी ख्रिस्तवासी बुद्धवासी पंचतत्वात विलीन मोक्ष पावला डोळे मिटले स्वर्गारोहण दम तोडला, मान टाकली, गोव-या स्मशानात जाणे (मला वाटते हा अजून जिवंत असलेल्या "वेटिंग लिस्ट" लोकांसाठी वापरतात..) भोईवाड्याला पोचणे सरणावर ठेवणे नाकाला सूत लावणे निष्प्राण होणे गेम होणे पाताळात धाडणे कंठस्नान घालणे खांदा देणे राम म्हणणे बॅटरी संपणे फोटो लागणे निजधामास जाणे कूंकू पुसणे बांगडी फुटणे मसणात जाणे सोने होणे चंदन होणे शटडाउन करणे (!!!!) लॉग ऑफ होणे exit घेणे अखेरचा निरोप घेणे दिवस भरणे प्राणपक्षी उडून जाणे गार पडणे ढोल वाजणे बॅण्ड वाजणे मसाला संपणे प्राणज्योत विझणे उताणा पडणे डोळे फिरणे नाडी बंद विकेट पडणे दम तुटणे घाला घालणे हाय खाणे (याविषयी मला शंका आहे बरीच..) मातीत मिळणे नामशेष होणे देवाघरी जाणे कामी येणे हाराकिरी पेन्शन बंद पडणे खाते बंद होणे जाणे संपणे न उरणे उरकणे (उरकला..!!) मार्गस्थ होणे निजधामास जाणे आकाशातील तारा होणे पडदा पडणे भैरवी होणे निरोप घेणे देह सोडणे देह टाकणे देह ठेवणे समाधी घेणे मूठमाती देणे शाई संपणे, नेटवर्क तुटणे ! (हे काहीतरी नवीन!) वरचा कॉल येणे यमाचे दूत येणे यमपाश आवळणे रंभा उर्वशी सोबत मजा करायला जाणे. हाकेला ओ देण्या पलीकडे जाणे ! चिरशांती मिळणे थडग्यात जाणे, कलेवर होणे पार्थिव होणे मढे पडणे सेंड ऑफ होणे बरेचसे विचित्र काही बाही शब्द: ६नंबर चा फ़ॊर्म भरणे. ओंकारेश्वरावर जाणे आहे का कोणाकडे याखेरीज शब्द.. ????

वाचने 23798 वाचनखूण प्रतिक्रिया 75

नगरीनिरंजन Tue, 11/16/2010 - 12:09
यमसदनी जाणे/पाठवणे होत्याचे नव्हते होणे डोळे पांढरे करणे (बायकोचे) कपाळ पांढरे होणे बांगडी फुटणे (पाहा: पानिपताची बखर) खुर्दा होणे

गवि Tue, 11/16/2010 - 12:11
इथेच डबल होणार बहुतेक शब्दसंख्या..

In reply to by परिकथेतील राजकुमार

गवि Tue, 11/16/2010 - 12:24
"लेखनाचा उत्साह आणि वेग"" हे माझ्याविषयी नसावे.. पण असलेच तर.. सध्या नवीन लिहायला ब्याड पॅच आहे. कॉमेंटबद्दल धन्स.

In reply to by परिकथेतील राजकुमार

Nile Tue, 11/16/2010 - 12:28
परा आणि नाना ह्या प्रस्थापितांचे असे प्रतिसाद पाहुन एक मिपाकर म्हणुन शरम वाटली. (नवखा प्रस्थापित)

कवितानागेश Tue, 11/16/2010 - 13:51
गतप्राण झाला. देवाघरी गेला. 'तिकिट' काढले. हिन्दी (मला अजिबात न आवडणारा) भगवानको 'प्यारे' हुए! (...आम्ही काय आवडत नाही का देवाला?!) 'अमक्या'कडे गेला! ( रेफेरन्स टू: आधी गचकलेला 'अमका'!)

सुहास.. Tue, 11/16/2010 - 13:57
१) चपला भेटणे. पंख लाभणे.(मिपावरील सुप्रसिध्द !!) २) शेवटची वंदना घेणे. ३) (स्वर्गात) ठेका धरायला जाणे. ४) पुढच्या योनीत जाणे.(कॉलेजात लई फेमस होता. काय रे पुढच्या योनीत जायची लई घाई झाली का फेम !) वरिल यादीत " (वरच) तिकीट मिळणे " हा कॉमनली वापरला जाणारा शब्द कसा नाही ?

गवि Tue, 11/16/2010 - 13:59
चपला भेटणे. पंख लाभणे.(मिपावरील सुप्रसिध्द !!) मि पा म्हणजे नवनव्या शब्दांची खाणच आहे की..

kamalakant samant Tue, 11/16/2010 - 15:55
काही आठवलेले शब्द.कदाचित पुन्हा आलेले असतील तरी क्षमस्व. सौभाग्य गमाविणे,ग॑गा भागिरथी हणे,विधुर होणे,विधवा होणे,कुडी त्यागणे,आत्महत्या,शेवटचा श्वास घेणे, देहावसान्,काळ येणे,काळाने झडप घालणे,देवाला प्रिय होणे,देहा॑त,कायमचा आडवा करणे, छत्र हरपणे, ऐहिक कार्य स॑पविणे, मरण येणे, जड देहाचा त्याग करणे, देवज्ञा, शिरछेद, फाशी,कालवश्,दिव॑गत इत्यदि.

धमाल मुलगा Tue, 11/16/2010 - 16:13
१.इथला व्हिसा संपणे. >>गोव-या स्मशानात जाणे (मला वाटते हा अजून जिवंत असलेल्या "वेटिंग लिस्ट" लोकांसाठी वापरतात..) २.ह्याचं दुसरं व्हर्जन : लाकडं पुढे जाणे. (वापरः एखादा गाडीवर जोरात गेला की, 'ह्याची लाकडं पुढं गेलेली दिसतायत.) शब्दसौजन्यः परीकथेतील राजकुमार. ३.खेळ खलास होणे.

चिगो Tue, 11/16/2010 - 16:48
>>गोव-या स्मशानात जाणे (मला वाटते हा अजून जिवंत असलेल्या "वेटिंग लिस्ट" लोकांसाठी वापरतात..) असाच "समाधीत पाय लटकणे" "व्हॅलिडीटी संपणे"

तिमा Tue, 11/16/2010 - 19:03
वर लिहिलेले सर्व शब्द हे एकदाच मरण्याच्या क्रियेला आहेत. पण रोज मरणार्‍यांसाठी केवळ एकच शब्द आहे. 'मध्यमवर्ग' (आणि तो सुध्दा भारतातला)

रेवती Tue, 11/16/2010 - 23:54
हिंदीमध्ये 'खटिया खडी होना' म्हणतात तसे काहीसे खाट उभी होणे वगैरे मराठीत म्हणतात काय हे माहित नाही. बाकी ही जी शब्दसंपदा आहे ती जिवंत माणसांनी वापरण्यासाठी!;) गेलेल्यांसाठी सगळे शब्द सारखेच!

अविनाश कदम Wed, 11/17/2010 - 00:47
वा ! किती समृद्ध मराठी भाषा. मरणे याला येवढे शब्द दुसर्‍्या कुठल्या भाषेत असतील काय याची शंका आहे. याचा अर्थ मराठी भाषा लवकर मरणार नाही. चांगलीच जिवंत राहील.

सुनील Wed, 11/17/2010 - 02:23
पैगंबरवासी ख्रिस्तवासी बुद्धवासी हे वरील शब्द हिंदूंमध्ये प्रचलीत असलेल्या कैलासवासी / वैकुंठवासी ह्या शब्दांना (अन्यधर्मियांसाठी) समानार्थी म्हणून घडवले गेले असले तरी, तसे निरर्थक वाटतात. कारण, कैलास वा वैकुंठ ही स्थानांची नावे असून, हिंदू व्यक्ती मृत्यूनंतर तिथे वास्तव्यास जाते, असे मानले जाते. परंतु, पैगंबर, ख्रिस्त वा बुद्ध ही व्यक्तींची नावे असल्यामुळे, सदर धर्मातील व्यक्ती मृत्यूनंतर "तिथे" जाते, म्हणजे नेमके कुठे जाते ते कळ्त नाही!! शिवाय ह्या धर्मात पुनर्जन्म मानत नाहीत, हे वेगळेच!! बाकी, ही सुचीची कल्पना छान!

विजुभाऊ Wed, 11/17/2010 - 10:24
आणखी एक शब्द हल्लीच्या युगातला घ्या " त्याचा आयडी डिलीट झाला " समानार्थी शब्द " त्याचा आयडी उडाला " अवांतरः एखदयाचा गेम वाजला तर " आयडी उडवला " असे म्हणता येईल का ? ;)

In reply to by गवि

धमाल मुलगा Wed, 11/17/2010 - 16:30
जन्माची चाहूल लागली असताना : जीवात जीव येणे. डबलसीट असणे (वाक्यात उपयोगः येडायस का? तुझी बायको सध्या डबलसीट आहे ना? ट्रेकला कशाला नेतोस तीला?) पुढचं व्हर्जन रिलीज होणे.

मेघवेडा Wed, 11/17/2010 - 20:10
उत्तरपूजा झाली.. विसर्जन झालं. वड्यांचं पीठ मळायला घेतलं. (याचा कॉपीराईट आमच्या ग्रुपच्या सर्व सदस्यांच्या वतीने मिपाकर श्री. प्रभो यांच्याकडे सुरक्षित आहे.) ;)

In reply to by प्रभो

मेघवेडा Wed, 11/17/2010 - 20:40
च्यायला.. हे मी "भिंत खचली, चूल विझली" च्या चालीत वाचलं! वास्तविक हेही वेगवेगळे वापरता येऊ शकतात!

बद्दु Tue, 11/23/2010 - 17:20
१.राम नाम सत्य होणे २. शेवटची घरघर लागणे व इतर काही शब्द वाक्प्रचार म्हणुन सुद्धा वापरल्या जातात. क।ही सत्य सांगण्यासाठी तर काही सांकेतिक अर्थाने.. असो.

हरिप्रिया_ गुरुवार, 02/17/2011 - 14:15
पुण्यात : ओंकारेश्वरावर जाणे.. तस साताऱ्यात माहुलीला जाणे म्हणतात. (अशी अनेक गावात वेगवेगळी नाव असतील...) खरच खूप मोठी यादी झाली...

आदूबाळ गुरुवार, 03/17/2016 - 19:20
खपटी होणे फोटोत जाणे ढगात जाणे ऑफ होणे (का कोण जाणे, हा शब्दप्रयोग फक्त मुंबईत ऐकला आहे.) चचणे

नूतन सावंत गुरुवार, 03/17/2016 - 20:02
मराठीच्या समृद्धीचा अजून काय पुरावा हवा.एका क्रियेला इतके समानार्थी शब्द माझेही दोन पैसे. निधन झाले.सरणावर जाणे.गोवर्या मसणात जाणे.लाकडे स्मशानात जाणे.

In reply to by प्रसाद गोडबोले

चौकस२१२ Fri, 08/11/2023 - 07:22
सत्कार करणे ( खुन करणे ह्या अर्थाने ) सरकारनामा ( दिलीप प्रभावळकर + यशवंत दत्त ) यात याचाच मस्त वापर केला आहे लेखकाने

सर टोबी गुरुवार, 08/10/2023 - 09:17
म्हणजे हाता पायातली शक्ती जाणे. इंग्रजीत ज्याला feeling divastated म्हणतात ते.

Trump गुरुवार, 08/10/2023 - 11:37
प्राणज्योत विझणे
प्राणज्योत मालवणे असा अजुन एक शब्द प्रयोग. --- देवआज्ञा झाली देवाने बोलावले देवाघरी बोलावले चितेवर पोचला असेही काही शब्दप्रयोग आहेत. हाय खाणे = आत्महत्या करणे.