हे लोक कॉलेजात का गेले ?

जेव्हा व्यवसायाचे नाव म्हणून 'भंगी', 'लोहार', 'चांभार', 'गवळी', हे शब्द येतात तेव्हा ते जातीवाचक नसतात. हे सर्वशब्द तसेच इतर तत्सम सर्वच शब्द आधी व्यवसायाशी निगडीत आहेत आणि नंतर त्याचे गैरवापर झाले आहेत. पेशांवरून अचूक निरिक्षण करून मराठीत काही चपखल म्हणी देखील पूर्वापार चालत आल्या आहेत. त्याचा देखील विचार केला तरी असेच लक्षात येते की त्यात "जात" म्हणून हिणावणे नसते... असो. पण एखादा भंगी जातीचा इंजिनिअर मनुष्य माझा बॉस असताना मी जर "मी भंग्याच्या हाताखाली काम करतो" असे म्हटले तर तो जातीवाचक (पक्षी: डिरॉगेटरी) उल्लेख आहे. नक्कीच डिरॉगेटरी आहे. पुलंच्या त्या वाक्यात "भंगी पण जाऊन येतात" हा उल्लेख जातीवाचक आहे असे मला वाटते. म्हणूनच त्यांनी तो बदलला असावा. शक्य आहे. पण जर अधुनिक मराठी साहीत्य शोधले तर त्यात असे अजूनही प्रयोग मिळू शकतील असे वाटते. पुलंना कोणी तरी नंतर "पॉलीटीकली करेक्ट" होण्यास सांगितले असावे. तात्पर्यः मिभोंनी जातीवाचक उल्लेख केला असे अजिबातच वाटले नाही. वरच्या उदाहरणात जर मिभोंनी ५०० भंग्यांना पिएचडी पदवी आहे असे म्हणायच्या ऐवजी ५०० बस कंडक्टर्सना/पोस्टातील कारकुनाला/थिएटरमधील तिकीटाच्य खिडकीतल्याला पिएचडी आहे असे म्हणले असते तर चालले असते का? वास्तवीक अशांची तर हल्ली अनेकदा थट्टा होते पण त्यात जात नसल्याने चालून जाते. थोडक्यात आपण इतरांबद्दल नक्की सेन्सेटीव्ह आहोत का नुसतेच पॉलीटकली करेक्ट हा विचार करायला हवा.