भावातीत ध्यान आणि तुम्ही आम्ही

हा अगदी प्रामाणिक लेख वाटला.बऱ्याच गोष्टी पटल्या.निराकार पोकळीतल्या अध्यात्माला ग्राउंड रियालिटीवर आणले.

स्थळ काळाचे भान विसरून जाणे, याला सामान्यपणे आपण स्वरूपाशी एकरूप होणे म्हणतो.
हे केव्हा होते, तर मेंदू मध्ये काही रासायनिक अभिक्रिया होतात तेव्हा. (संभव असंभव वाचा, त्यात भावातीत ध्यानासाठी एक मोठा लेख आहे).

छानच. स्वरूप हा शब्द सोडला तर बाकी न पटण्यासारखं काहीच नाही. स्वरूप न पटण्यासारखा नाही, पण व्हेग आहे. अर्थ माहित नाही. पण देहाबाहेरचे अस्तित्व या संकल्पनेवर आजिबात जोर न देता केवळ "मेंदू शांत करणे" इत्यादी संज्ञा वापरल्यात, त्यामुळे आमच्यासारख्या नूबला काही तरी समजले. नाहीतर सिद्धी आणि विदेहत्व म्हणजे आत्तापर्यंत तरी अर्थहीन शब्दांची किंवा अर्थपूर्ण शब्दांची अर्थहीन भेळमिसळ वाटत होती.

हे सगळे आपण मन बुद्धी अहंकार वगैरेंच्या पातळीवर मोजत असलो तरी त्यात शेवटी असतात काही रासायनिक अभिक्रिया, ज्या मेंदूमध्ये होतात. भावातीत ध्यानात मेंदूचे काही विशिष्ट भाग बहुधा frontal लोब, शांत होतो असे वाचल्याचे स्मरते.. काही लोकांनी नाडी बंद करून दाखवल्याचे देखील वाचल्याचे आठवते.

हे मान्य करणारे बहुदा तुम्ही मिपावरील पहिलेच. नाहीतर "संक्षिच्या साधनेने येणारा अनुभव फक्त शारीरिक आहे" अशी टीका झाली, मग शारीरिक नसलेला अनुभव म्हणजे काय, असे वाटून गेलेले. पण विचारलं तर आणखी एक भेळेची डिश समोर येईल अशी शंका आली आणि विषय सोडून दिला. :)

कधीकधी वाटते , कशाला घालायची विज्ञान आणि अध्यात्माची सांगड?

एक्झाक्टली. आमचे आवडते वक्ते सॅम हॅरिस म्हणतातच, "When we are discussing God or spirituality, the other side shouldn't be mentioning quantum mechanics. These are two streams derived from completely different methodologies." प्रत्येक गोष्टीत विज्ञानाचा वरदहस्त असावाच असे आजिबात नाही. त्यामुळे जिथे होत नाही तिथे मारून मुटकून मेळ घालणे अयोग्य आहे. विज्ञान परिपूर्ण नसतेच, प्रत्येक ठिकाणी विज्ञानाशी सांगड घालणे तसे शक्यही नाही.त्यामुळे, "ग्रहणात खाल्लं तर आजार होतो, हि माझी श्रद्धा आहे त्यामुळे मी खाणार नाही" हे कशीही चांगलेच, "आधुनिक विज्ञानाने ग्रहणकाळात काही खाऊ नये हे सिद्ध केले आहे" यापेक्षा.

मी माझा एक अनुभव सांगतो.

सकाळची साडे अकराची वगैरे वेळ असेल. मी ऑफिसच्या बसने ऑफिसला जात होतो. घर ते ऑफिस हे तासाभराचे अंतर असल्याने मी बसमध्ये बसल्या बसल्या डोळे मिटून घेतो. थोड्याच वेळात झोप लागते ती अगदी ऑफिस येईपर्यंत. काही वेळा गाढ झोप लागते तर काही वेळा ना धड झोपेत ना धड जागे अशी अवस्था असते.

असेच एकदा बसमध्ये अर्धवट झोपेत असताना एक विचित्र अनुभव आला. मी माझ्या देहाच्या बाहेर असून माझ्याच देहाकडे त्रयस्थ म्हणून पाहतोय असे वाटले. अर्थात ही अवस्था काही क्षणच टिकली. या अवस्थेतून भानावर आल्यावर मला जोरात रडायला येत आहे असे वाटू लागले. असा अनुभव फक्त एकदाच आला.

मी अशा पद्धतीचा अनुभव लोकांना येतात का हे इंटरनेटवर शोधले. तसे अनुभव सापडले पण ते सारे मृत्यूसमीप अनुभव प्रकारचे Near Death Experience (NDE) होते. म्हणजे व्यक्तीने मृत्यू अगदी जवळून अनुभवून मुत्यूला हुलकावणी देऊन परत आलेल्यांचे होते.

मी मात्र हा अनुभव बसमध्ये पेंगत असताना घेतला होता. :)

कुणा मिपाकराला असा अनुभव आला आहे का?
धाग्याच्या अनुषंगाने हा अनुभव कदाचित अवांतर असेल. मात्र बरेच दिवस कुणाला तरी सांगावे/विचारावे असे वाटत होते म्हणून या धाग्यावर लिहीले.

मी माझ्या देहाच्या बाहेर असून माझ्याच देहाकडे त्रयस्थ म्हणून पाहतोय >

येस्स्.....सेम पि॑च..

कोणतीही थिअरी न मांडता केलेले प्रंजळ लेखन आवडले.

बटण दाबले की टिव्ही सुरु आणि परत दाबले की बंद इतके हे सोपे नाही. तसेच पोहोण्याच्या कलेवरचे एखादे सुंदरसे पुस्तक वाचून कोणाला पोहता येणे अशक्य आहे.

मला सगा सरांसारखा कोणताही अतिंद्रिय अनुभव आलेला नाही, पण तरी सुध्दा एक वेगळ्या प्रकारचा आनंद मिळतो म्हणून मी नियमित साधना करत असतो. ज्याचे काही शारीरीक फायदे मला नक्कीच जाणवले आहेत. (बाकी मला ते कुंभक, मेंदु मधला केमिकल लोचा, विदेहत्व, समाधी वगेरे काही समजत नाही, जेव्हा मित्र मंडळी अशा विषयांवर हमरी तुमरीने बोलत असतात तेव्हा मी प्रेक्षकाची भुमिका घेणेच पसंत करतो)

इथे मिपावरच दोन तिन ठिकाणी चर्चा वाचनात आल्यामूळे आता ते "संभव असंभव" हे पुस्तक विकत घेणे आता जरुरीचे झाले आहे.

पैजारबुवा,

कारण त्यात सब्जेक्टिव्हेटी फार आहे.
पण मी ज्या काहि थोड्याफार ध्यानपद्धती एक्स्प्लोर केल्या, त्यात एक गोष्ट कॉमन दिसली... कि ध्यानाने एक 'डेल्टा' निश्चित निर्माण होतो. आणि तो काल्पनीक नसतो. हा डेल्टा निर्माण व्हायला एकच माध्यम उपलब्ध असतं... ते म्हणजे आपलं शरीर. त्यामुळे हे सगळे अनुभव शारीरीक, आणि म्हणुन मानसीक असतात, हे एक कन्क्लुजन नक्की निघतं.
आता या 'पलिकडे' देखील हा डेल्टा एक्झीक्युट होत असेल तर त्याचं माध्यम काय, हा एक सहाजीक प्रश्न पडतो. तुम्हाला शांत वाटेल, आनंद वाटेल, मोकळं वाटेल..असं कितीही म्हटलं तरी ते परिणामाचं डिस्क्रिप्शन झालं... ते ही मानसीक परिणामाचं. त्याबद्दल तर काहि वाद नसतोच. त्या 'पलिकडल्या' गोष्टीला 'मी', 'आपण', 'चेतना', 'जाणीव' वगैरे काहिही नावं दिली तरी प्रश्न तोच असतो... शरीराप्रमाणे 'आपल्यातही' डेल्टा निर्माण होतो का? याचं उत्तर 'हो' म्हणावं तर मग ते 'पलिकडलं' देखील एकप्रकारे शरीरच झालं, 'नाहि' म्हणावं तर परत प्रश्न उरतो... डेल्टा निर्माण व्हायला माध्यम काय?

'सूक्ष्म शरीर' नावाची एक लांबलचक थेअरी एका ध्यानयोग्याकडुन ऐकली होती. माणुस सच्चा होता. पण त्यातल्या टर्मीनॉलॉजी पारंपारीक ध्यानमार्गतल्या होत्या, त्यामुळे त्याचा भावार्थ खरच किती कळला हि शंकाच आहे. नव्हे, तो कळला अस म्हणणं हि स्वतःचीच फसवणुक आहे. त्यांच्या मार्गाने साधना करुन ते अनुभव प्रत्यक्ष घेणे हाच एक मार्ग उरला होता, पण त्याकरता आवष्यक तेव्हढा वेळ आणि कमिटमेण्ट माझ्याकडे नव्हतं. एक मात्र कळलं... इच्छा असेल तर हा विषय अभ्यासाला उपलब्ध आहे.
बघु कधि जमतय ते.

आता मूळ प्रश्न...

पहिले ध्यान म्हणजे काय याची व्याख्या करू मग पुढे जाऊ.. कसे?

ध्यानाची व्याख्या माहित नाहि. पण ति (किमान) मनाची एक अवस्था आहे हे नक्की. शरीर, मन, बुद्धी वगैरे ज्या काहि माहित असलेल्या/नसलेल्या फॅकल्टी आहेत त्यांचं सिंक्रोनायझेशन म्हणजे ध्यान.

समाधी म्हणजे समबुद्धी . सुख दुःख यश अपयश संपत्ती वित्पत्ती अशा कोणत्याही स्थितीत समान राहणे म्हणजे समाधी. परिस्थितीचे तडाखे बसल्यावर चित्त चंचल होणारच, पण हळूहळू त्यावर कंट्रोल मिळवणे आणि अनुकूल प्रतिकूल असे जे आहे ते परिस्थिती आहे, आपण नाही, हे जाणणे हेच खरे समाधीसुख ! मुळातच सुख आणि दुःख ह्या द्वंद्वाच्या आपण परे आहोत हे लक्षात आल्यावर जी निवांतपणाची स्थिती आहे ती म्हणजे समाधी !

तैसें सुखा आतोनि निघणें । तें सुखीयें सुखी तेणें ।
हें सुखमात्रचि मा कोणें । अनुभवावें ? ॥ ५-३५ ॥

म्हणजे दुःख तर नाहीच नाही पण सुखही नाही ! अशी प्युअर ब्लिसफुल स्टेट ! आणि ही निखळ सुखाची अवस्था आहे हे अनुभवायला तरी कुठे कोण आहे ! फक्त सुख आहे सुख बस्स बाकी काही नाही :)

हे इतकं स्पष्ट आणि सोप्प सांगून ठेवले आहे माउलींनी . उगाच हठयोग अन परलौकीक की काय अनुभव असल्या द्राविडीप्राणायामाचे लोकांना का कौतुक आहे हे मला समजत नाही.

बाकी अतींद्रिय बितींद्रिय असं काही नसतं हो. ( हां, ते पॉर्न मधील म्हणत असाल तर ती गोष्ट वेगळी. ;) )

"संभव असंभव" ह्य पुस्तकाची अजुन माहीती मिळेल का ?

मला एक बेसिक प्रशन पडलाय.
माझ्या मनात जे विचार येतात ते मराठीतच येतात.
जर एखाद्याला कुठलीही भाषाच येत नसेल तर त्याला विचार करता येईल का?

मनात जे विचार येतात ते मराठीतच येतात.

विचार येतात ते विद्युत प्रवाहाच्या(impulse) स्वरूपात असतात. म्हणजे इलेक्ट्रॉन इकडून तिकडे जातात. इलेक्ट्रॉनला भाषा नसते.

आपण त्या प्रवाहाच्या विशिष्ट समूहाला एक नाव दिलेलं असतं.

उदा. चेष्टा हा शब्द घ्या तुम्ही मराठीत विचार करता तेंव्हा जो इलेक्ट्रॉनचा संच(impulse) इकडून तिकडे जातो त्याचा अर्थ मेंदूला थट्टा असा अभिप्रेत असतो पण तोच संच एखाद्या हिंदी भाषिकाच्या मेंदूला प्रयत्न म्हणून अभिप्रेत असतो.

एक गम्मत म्हणून सांगतो- भारतीय वैमानिक रशियाच्या गुप्त विमानाच्या (कदाचित सुखोई ५७ च्या) प्रकल्पात सहभागी होणार होते तेंव्हा त्यात हेल्मेट मध्ये संवेदक लावलेले होते. त्यात तुमच्या विचाराच्या विद्युत प्रवाहाचा उपयोग करून रडार क्षेपणास्त्रे इत्यादी ला वेध घेण्यासाठी तयार करण्याचे प्रयोग करत होते त्यात भारतीय वैमानिक विचहर करत ते संवेदकाना समजत नव्हते. याचे कारण भारतीय वैमानिकी प्रथम भारतीय भाषात विचार करून मग मेंदूत त्याचे रशियन भाषांतर करत. त्या संवेदकाना भारतीय भाषांचे विदयुत प्रवाह समजत नसत

मार्कस आणि आनंदा छान प्रतिसाद. चर्चेशी सहमत.
मुक्ती (किंवा कायमचे विदेहत्व म्हणा) जरी एका क्षणाला होत असली तरी तो क्षण येण्यासाठी तपश्चर्या ही लागतेच. ती कोणी ध्यानाच्या मार्गाने करेल तर कोणी भक्तीच्या, कर्माच्या किंवा ज्ञानाच्या. आणि ते सोप्पे नक्कीच नाही.
संक्षी सांगतात त्याप्रमाणे काही क्षणासाठी एखादे ध्यान करून क्षणात विदेहत्व मिळाले असे शक्य नाही. ते काही क्षणासाठी असेल पण तो क्षण अत्यंत छोटा असेल आणि त्या क्षणाचा आवाका वाढवायचा असेल तर साधना कठोर हवीच. त्याशिवाय गत्यंतर नाही.
एका क्षणात विदेहत्व किंवा मुक्ती मिळवणे खूप सोप्पे आहे असे म्हणणे म्हणजे १०० घावानंतर दगड फुटत असेल तर मी डायरेक्ट १००वाच घाव मारतो म्हणण्यासारखे आहे. १०० वा घाव निमित्त झाले आणि निर्णायक ठरला म्हणून ९९ घावांचे महत्व कमी होत नाही. ९९ घाव घालण्याचे कष्ट केल्याशिवाय मुक्ती नाही.

बाकी ध्यानपद्धतींबद्दल बोलायचे झाल्यास ज्यांचा अध्यात्माचा अभ्यास आहे त्यांना संक्षींनी सांगितले त्यात काहीच विशेष वाटणार नाही. अश्या हजारो पद्धती सापडतील ज्या २-४ क्षणापुरत्या विदेहत्वचा अनुभव देतील.
काश्मिरी शैवीजम पंथामध्ये शिवाने पार्वतीला अश्या १०८ ध्यानपद्धती सांगितल्या आहेत. त्यातली कोणतीही एक अवलंबली तरी काही क्षणापुरता का होईना विचार थांबायचा अनुभव येईल.

लोकेषणा आणि वित्तेषणा - अध्यात्मिक वाटचालीतील दोन मोठे अडसर. नेहमीप्रमाणे संक्षींच्या मीच सर्वज्ञ, बरोबर आणि बाकी सगळे चुकीचे हा गर्विष्ठपणा या लेखातही दिसला. जोपर्यंत हे अडसर दूर होत नाहीत तोपर्यंत संक्षी बद्धच आहेत, मुक्त नाहीत हे सांगणे फार कठीण नाही.

बाकी अध्यात्मात खरीच प्रगती करायची असेल तर उगाच अमक्या तमक्याने सांगितलेल्या नवीन मार्गाचा वापर करण्याऐवजी अध्यात्मिक ग्रंथ आणि मुक्त ज्ञानी गुरु (महाराष्टरातील संत तसेच योगानंद, विवेकानंद, रामकृष्ण परमहंस, आदी शंकराचार्य, रमण महर्षी वगैरे) यांनी सांगितलेल्या मार्गावर चालणे पुरेसे आहे.

आधीच्या धाग्यापेक्षा या धाग्यात स्पष्टता आहे. एकंदरीत दर्जेदार चर्चा.

अतिंद्रीय अनुभवांबद्दलची ही दोन पुस्तके खूप वेगळी ठरतात. दोन्ही पुस्तके रीईन्कार्नेशन बद्दल बोलतात.

१. मेनी मँशन्स - द एडगर केसी स्टोरी ऑफ रीईन्कार्नेशन
२. मेनी लाईव्ज मेनी मास्टर्स

यातले दुसरे पुस्तक एका मानसोपचारतज्ञाने स्वतःचे अनुभव मांडताना लिहिलेले आहे.
दोन्ही पुस्तके मुळातून वाचण्यासारखी आहेत.

आणि एकवेळ हे रीईन्कार्नेशन वगैरे पण जाऊं देऊ, पण त्या पुस्तकांतला मतितार्थ ध्यानात घेतला तर - ते शेवटी एक माणूस म्हणून आपल्या चित्त-वृत्तीच्या उन्नती बद्दलच आहे. आपल्या संतांनीही या आत्मोन्नती बद्दलच सांगितलेले आहे.
अतिंद्रीय अनुभव खरे की खोटे हे बघण्यापेक्षा आत्मोन्नतीचं महत्त्व अधिक!
म्हणजे जसं पेन ५ रुपयांचा असो वा ५० लाखांचा, लिहिलं जाणं जास्त महत्त्वाचं असायला हवं! :-)

माझे एक तमिळ सहकारी कधीकाळी टि आय फ र मध्ये गणित विभागात कामाला होते, ते बहुतेक पोस्टडॉक करत होते. तिथे एकदा कँटिनमध्ये एकदा रामानुजन ह्यांच्यावर चर्चा झाली. रामानुजन ह्यांना त्यांच्या कुळदेवतेचे ध्यान करताना नवीन सुत्रांचा शोध लागते असे ( त्यांना आपोआप ती सुचत कि देवी त्याना ती सांगे ह्या वादात नको पडायला, कारण विषय भरकटेल). ह्या विषयावार बराच वाद झाला, पुरोगामींनी आणि नास्तिकवाद्यांनी " हा काही तरी कल्पनाविलास आहे, आणि हे असनं शक्यच नाही" असा त्यांचा नेहमीचा युक्तीवाद मांडला आणि त्यांची नेहमीची मागणी समोर ठेवली- " पुरावा द्या नाहि तर माफी मागा" हे ब्रह्मास्त्र ते सगळीकडे वापरतात. पण कधी कधी ब्रम्हास्त्र विफल होत.
तिथल्या एका धार्मिक असनार्या गणिततज्ञाने युक्तीवाद मांडला- "एखादी गोष्ट खरी असण्याचा पुरावा नसने ही ते गोष्ट खोटी आहे असे वैज्ञानिक द्रूष्टीने म्हणन्यास पुरेशी नाही, ती खोटी ठरवायला , ती खोटी असल्याचा पुरावा द्यावा लागेल. तुमच्याकडे तसा पुरावा असेल तर द्या, मग आम्ही माफी मागु. जोपर्यंत तुम्ही तसा पूरावा देत नाही तोपर्यंत लोकांना त्यांना आवडेल त्या बाजुवर विश्वास ठेवायचा अधिकार आहे"
पुरोगामी - "पुराव्याची काय गरज आहे इथे. सगळी़कडे जस संशोधन होत , पद्धत्शीरपणे तसेच रामानुजान ह्यांनी ही केलं असनार."
धार्मिक- " जर खरच तस असेल आणि भारतातील ह्या अग्रगण्य संशोधन संस्थेत काम करनारे सर्वजन तुम्ही सर्व संशोधक नक्कीच सर्वात उत्तम पद्धात नक्कीच काटेकोरपणे पाळत असनार."
पुरोगामी - " हो तर"
धार्मिक- " मग इथले इतके सर्व गणिततज्ञ मिळून रामानुजच्या हजारो सुत्रांमधल्या एका तरी सुत्राच्या जवळपास जान्याच्या लायकीचा शोध का नाही लावु शकलात? विज्ञानात पुनरावृतीला खुप जास्त महत्व आहे, जर तुमची आणि रामानुजन ची संशोधनाची पद्धत एकच असेल तर सर्वांना रामानुजन च्या तोडीचे संशोधन करता आले पाहिजे"

ही आठवण इथे नमुद करायचा उद्देश असा- माझा आत्तापर्यंतच्या आयुष्याचा बराच भाग विज्ञान शिकन्यात आणि पोटापान्यासाठी त्याच उपयोग करन्यात गेला, पण मुलभुत असं शोध काही लावता आला नाही, तुमच्या मधल्या बहुतांशी लोकांची अशीच परिस्थिती असेल. आता आपल्या संगळ्यांचा अनुभव पाहता , मुलभुत संशोधन होउच शकत नाही असा निष्कर्ष काढला तर हास्यास्पद होईल ना? कारण विज्ञान समजन्याच्या आणि ते हाताळण्याच्या अनेक पातळ्या असतील आणि त्यातला काही आपल्या कुवती बाहेरही असती, म्हणुन त्यांच अस्तीत्व अमान्य नाही करता येत आपल्याला.
अध्यात्माचं तसंच असु शकेल कदाचित, दुसर्याला आलेला एखादा अनुभव आपल्याला आला नाही म्हणुन तो सांगनारा माणुस चुकीचा ठरतं नाही. त्याच्या मताशी सहमत होने गरजेच नाही पण त्याला चुक ठरवायाचं असेल तर असं काही असुच शकत नाही हे सिद्ध करावं लागेल. दुसरी गोष्ट अध्यात्म ही आंतर्मुख करनारी गोष्ट आहे आणि त्यात येणारे अनुभव कदाचित शब्दातीत असतील त्यामुळे ते नीट समजावुन सांगता येने शक्य नसेल कदाचित, किंव तो अनुभव खुप वैयक्तीक असल्यामुळे दुसर्‍यालाही तसाच अनुभव येईल ह्याची खात्री नाही.
मुळात अध्यात्म हा सिध्द करायाचा विषय नाही आहे, त्यामुळे केमीकल किंवा क्वाँटम वगैरे पद्धती वापरून तो कसा वैज्ञानिक आहे हे खटाटोप म्हणजे विज्ञान आणि वेळ दोन्हीचा दुरुपयोग. तसचं विज्ञानामध्ये सगळंच सिद्ध करण्याची क्षमता आहे असं वाटणे सुद्धा एकप्रकारची अंधश्रद्धा आहे कारण विज्ञानाला अजुन एका पेशीचं पुर्णे विश्लेषण करता आलेल नाही आजतागायत.
गेल्या ५०० वर्षांत विज्ञाने सामाजिक जीवनात सगळीकडे शिरकाव केलाय , पण "टेक्नो युटोपिया " अजुन तरी काय आलेला नाही. उलटं विज्ञानाची वरदान वापरुन ग्लोबल वार्मिंग, लाईफस्टाईल डिसिजेस मिळाले. अनेक प्रजाती लुप्त होन्याच्या मार्गावर आहेत. तरीही विज्ञान हाच एक रामबान उपाय आहे सगळ्या समस्यांवर असं म्हणन आणि ते सगळ्यांवर थोपवनं किती योग्य आहे?
विज्ञान जीवन सोपं करु शकतं , पण आपल्या जगण्याला अर्थ देवु शकतं का ते? कदाचित नाही, म्हणुन ज्यांना तो शोधायचा आहे त्यांच्यासाठी अध्यात्म हा एक पर्याय उपलब्ध आहे.

मला अनुभव येत नाही म्हणजे खोटे असं म्हणता येणार नाही.

या धाग्याच्या विषयाशी संबंधीत एक ऑडिओ ऐकला.
हिंदीमधे आहे. १०-१२ दिवसांपूर्वीच आलााय.

भावातीत ध्यानात जाण्यात काहीही गैर नाही. पण तत्पूर्वी यामागे पलायनवाद असेल तर तो अगोदर तो टप्पा नीट पार पाडला पाहिजे.
भावाला भिडलं पाहिजे. सिद्धार्थ या हर्मन हेस च्या कादंबरीत जसे
तो म्हणतो

The reason why I do not know anything about myself, the reason why Siddhartha has remained alien and unknown to myself is due to one thing, to one single thing--I was afraid of myself, I was fleeing from myself.was seeking Atman, I was seeking Brahman, I was determined to dismember myself and tear away its layers of husk in order to find in its unknown innermost recess the kernel at the heart of those layers, the Atman, life, the divine principle, the ultimate. But in so doing, I was losing myself.

म्हणून स्पिरिचुअल बायपासिंग अगोदर समजून घेणे आवश्यक आहे. जे कृष्णमूर्ती हे या बाबतीत फार सुंदर मार्गदर्शन करतात.त्यांच्या साहित्यातून हा मुद्दा उत्तमरित्या मांडला जातो अर्थात या विवेचनात हा विशिष्ट शब्द जरी ते वापरत नसले तरी.

Spiritual bypassing ची ही व्याख्या

Spiritual bypassing, coined by John Welwood, is the tendency to use spiritual ideas, practices, or beliefs to avoid facing unresolved emotional issues, psychological wounds, or unfinished developmental tasks. It involves using spirituality to sidestep difficult emotions and experiences, rather than fully engaging with them.

धाग्याची मांडणी आनंदा यांनी अगदी नीटस केली आहे.
शाविकु, प्रगो, अर्धवटराव, कोहंसोहं आणि पॉइंट् ब्लॅंक यांचे प्रतिसादही वाचनीय !
याबाबतीत एक गोष्ट खरी आहे की ध्यान, समाधी आणि एकूणच अध्यात्म हा चर्चेचा विषय नसून अनुभूतीचा आहे. आता अनुभूती मिळावी कशी ? कारण श्रद्धेशिवाय अनुभूती नाही आणि अनुभूती शिवाय श्रद्धा नाही. कोंबडी आधी की अंडे आधी ?
यावर तूनळीवर ब्रम्हाकुमारी शिवानी यांचा एक व्हिडिओ आहे. त्या म्हणतात की आपण सायन्स/ गणित शिकताना कित्येकदा काही गृहितके मुळात समजून मग त्यावर आधारित प्रमेय मांडतो. Let A = B
Then .....
.....
Hence A = B. Proven.
तसेच एक दैवी अस्तित्व गृहित धरा आणि स्वत: त्यावर प्रयोग करा. प्रयत्न प्रामाणिक असतील तर अनुभूती येईलच येईल.
व्हिडिओ ची लिंक सापडली तर देईन इथे.
दुसरे म्हणजे विज्ञान आणि अध्यात्म यांची कुस्ती लावण्याचा प्रयत्न निरर्थक आहे. हे म्हणजे hardware versus software असे होईल. दोन्ही आपापल्या जागी पूर्णतया खरे आहेत पण दोन्हींची परिमिती वेगवेगळी आहे. हे म्हणजे CT SCAN वर मन बुद्धी चित्त विचार दाखवा असे म्हणण्यासारखे आहे.
ही माझी वैयक्तिक मते आहेत, काहीही सिद्ध करण्याचा ऊहापोह नाही.
स्नेहा