प्रचंड लिहीण्यासारखा विषय.. लगेच लिहीता येत नाहीये. कदाचित लिहीन वेळ मिळेल तसं. जवळ जवळ दरवर्षी तिकडे एक टूर असतेच.

तुम्ही यापूर्वी युरोपला गेला आहात का? अन्य आंतरराष्ट्रीय प्रवास केला आहे का? यावर बरंच काही अवलंबून आहे. बजेट हा महत्वाचा भाग आहे का? हेही सांगा. मग आणखी नीट सांगता येईल. शिवाय कोणत्या महिन्यात (सीझनमधे) जाण्याचा बेत आहे तेही कळलं तर बरं होईल.

तुम्हाला युरोप 'करायचंय' की 'बघायचंय' यावर हे सगळं अवलंबून आहे. म्हणजे, बेसिकली तुम्हाला त्यातून काय साध्य करायचं आहे त्यावर अवलंबून आहे. प्रत्येक कुटुंबाच्या आणि त्यातल्या घटक पदार्थांच्या आवडीनिवडी वेगळ्या असू शकतात / असतात. युरोप 'करवणार्‍या' टूर कंपन्यांमध्ये या आवडीनिवडींची सरासरी काढून जे येतं ते समाविष्ट केलेलं असतं. तुमच्या / तुमच्या कुटुंबाच्या आवडीनिवडी सरासरीच्या जवळ असतील तर बिन्धास्त टूर कंपनीकडे जा आणि युरोप 'करून टाका'. मला स्वतःला ही 'कराकरी' जमत नाही. एखाद्या गावाशहरात जावं आणि तिथे शक्य तितकं स्थानिक माणसासारखं राहावं ही कल्पना मला आकर्षित करते. हे 'चलाचलापळापळाहेबघाटुरिस्टॅट्रॅक्षन' सहलींत कसं साध्य होणार?

ग्रुप टूरसोबत जाण्यातले तोटे: १. अत्यंत वरवरची फारच घिसीपिटी आणि निवडक ठिकाणं. २. झापड बांधलेल्या घोड्याप्रमाणे "चलो चलो, पळा पळा" करत छाती फुटेस्तोवर टूर मॅनेजरच्या (टूर गाईडच्या) मागे गर्दीसकट धावत राहाणं. या प्रकारच्या स्थलदर्शनात प्रत्यक्ष समरस होऊन काहीही अनुभवणं अशक्य असतं. ३. कमीतकमी पैशात जास्तीत जास्त स्थलदर्शन या मध्यमवर्गाला आवश्यक वाटणार्‍या पॉलिसीनुसार केसरी, वीणावर्ल्ड वगैरे यांच्या पॉलिसीज ठरवलेल्या असतात. त्यामुळे रात्रभर आलोचन जागरण करुन फ्लाईट पकडून दहा पंधरा तासांनी पॅरिस किंवा म्युनिच किंवा झुरिचला वगैरे पोचल्यावर तिथेच एअरपोर्टवर मुखप्रक्षालन आणि प्रातर्विधी उरकून लगेच बसमधे चढणं आणि झोंबत्या डोळ्यांनी आणि आंबलेल्या अंगाने पूर्ण दिवस घपाघप परस्पर साईटसीईंग "मारुन" थेट रात्री डिनरनंतर हॉटेलात चेक इन करवणं असा प्रकार असतो. बिलीव्ह मी अशा स्थलदर्शनात अजिबात आनंद मिळत नाही. ग्रुप टूरसोबत जाण्याचे फायदे: १. पहिल्यांदाच परदेश प्रवास असेल तर एकूण मानसिक ताण कमी करण्यासाठी आणि निर्धास्त जाण्यासाठी सोबत टूर मॅनेजर असतो. तो एअरपोर्टवर पूर्ण गाईड करुन चेक इन, इमिग्रेशन वगैरे प्रोसेस करुन देतो. परदेशात पोहोचल्यावरही आपल्याला नेमकं कुठे जायचंय, कोण घ्यायला येणार, ते दिसलेच नाहीत तर? गेट नंबर चुकला तर? आपली फसवणूक तर होणार नाही ना? नेमकी कोणाला किती टिप द्यायची? प्युअर व्हेज खाणं मिळेल का? समोर दिसतंय त्या पदार्थात बीफ तर नसेल ना? इथला कायदा किंवा पद्धत आपल्याकडून मोडली जाणार नाही ना? असे सर्व प्रश्न मागे पडून निवांत फिरता येतं. २. सर्व दिवशी सर्व ठिकाणी वेळेवर पोचणं आणि परत येणं याची जबाबदारी सोबत असलेल्या टूर मॅनेजरवर असल्याने प्रथमच परदेश प्रवास करणार्‍यांचं दडपण कमी होतं. ३. सोबत आपल्यासारखेच फॅमिलीवाले लोक (एक ग्रुप म्हणून एकमेकांना कंपनी, खेळ, करमणूक, सह अनुभव इत्यादि), ग्रुपमधल्या कुटुंबांची लहान मुलं (आपल्या पोरांना कंपनी) असा माहोल अगदी दोघांनी / तिघांनीच परमुलखात पहिल्यांदा जाण्यापेक्षा जास्त कंफर्टेबल वाटतो. आता... या टूर ऑपरेटर कंपन्यांमधेही प्रत्येकाचा आपापला स्वभाव आहे. अगदी पुणे ते पुणे, मुंबई ते मुंबई बोट हाती धरुन नेऊन आणणारे काही. हे अगदी बांधून घालून पळवतात आणि तिथेही सर्व जेवणं, तीही शुद्ध भारतीय वगैरे अरेंज करतात.) (हे अर्थात खूप जास्त महाग असतात) आणि प्रवास आपला आपण करुन युरोपात पोचल्यावर एअरपोर्टवर आपल्याला भेटणारा टूर मॅनेजर अशी व्यवस्था असलेल्या काही कंपन्या (या स्वस्त असतात आणि काही प्रमाणात आपल्याला तिथे फिरताना स्वातंत्र्यही मिळू शकतं. उदा. लंच आपलं आपण करायचं, त्यासाठी तिथली लोकल रेस्टोरण्ट्स भटकून आजमावून पाहणे वगैरे) (टु बी कंटिन्यूड)

मी जेंव्हा युरोप हा प्राधान्याने पहायाचा ठरवला त्यावेळी अनेक लेख वाचले.१४ रात्री १५ दिवस असा इटाली ,स्विस व पेरिस असा प्रवास पत्नीसह करून आलो. आमच्याच गाढवापणामुळे एक दोन अडचणी जरुर आल्या पण यात्रा कंपनी पेक्षा सहल मस्त व ४५ टक्के खर्चात झाली . स्विस ला माझ्या मते मी एक दिवस आणखी द्यायला हवा होता. मी ५ दिवस दिवस दिले . एअर बी एन बी बेस्ट ! स्विस पास बेस्ट. प्यारीसात दोन दिवसाचे कुठेही फिरा चे तिकीट मिळते. युरोपियन लोकांमध्ये मिसळण्याचा आनंद मिळतो.गल्ली बोळातून फिरता येते. रम्य ठिकाणी रहाता येते. मुलाना नेणार असाल तर यात्रा कंपनी तून बिलाकूल जाऊ नका ! नीट शोध घेतला तर प्यारिस माथेरान पेक्षा रहायाला स्वस्त आहे. खरे तर इटाली हा देश पहायला महिना अपुराच आहे . नुसते युरोप खंड गुगल अर्थ मध्ये पाहिले तरी डोळे तृप्त होतात . मी मुंबई - अबुधाबी मार्गे रोम- फ्लोरेन्स -व्हेनिस -मिलान -तीरानो -लुसरन-इंटरा लाकेन - झेरमाट- जिनेवा - मान्त्रू - शामोनि - प्यारीस - मुंबई असा प्रवास केला पैकी खराब वातावरणामुळे शामोनि शिखर रद्द करावे लागले . प्रत्येकी विसा -विमा -प्रवास -निवास -खाणेपिणे ई धरून प्रत्येकी १ लाख ५ हजार खर्च आला. याच १४ दिवस १५ रात्री साठी प्रत्येकी कमीतकमी २ लाख ४५ हजार खर्च ग्रुप सहलीत येतो.

स्विससाठी www.myswitzerland.com या संस्थळावर चौकशी करा आणि तुमचे सर्व पर्याय (उदा: वेळ, बजेट, पहायच्या आवाडी, इ सकट) बिनधास्तपणे सांगा आणि बेस्ट इटिनिररी विथ बेस्ट प्राईस मागवा. संस्थळ सरकारी आहे पण जगातल्या कोणत्याही उत्तम खाजगी टूर कंपनीच्या थोबाडीत मारेल अशी माहिती आणि सेवा (खोली/स्विसपास/इ बुकिंग) विनाशुल्क मिळेल.

स्वधर्म साहेब, जाहिरात नाही करत पण मी स्वतः १० वर्षांपासून याच फिल्ड मध्ये आहे आणि गेल्या दीड वर्षापासून आंतरराष्ट्रीय काम करण्याचा अनुभव आहे त्याआधारे सांगू इच्छितो. १) ग्रुप टूर वाल्यांच्या नदी लागू नका कारण .... वरकरणी पैसे कमी वाटतात पण अक्षरशः पळवतात ती लोक आणि सगळे वरवरचे दाखवतात. { सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे इटली मध्ये जर तुम्हाला कोणी वरण-भात आणि आळूवडी देणार असे म्हणत असाल तर त्याचा सारखा शहाणा तोच :) } तुम्हाला खरच युरोप explore करायचे असेल तर इथून फ़क़्त विसा / हॉटेल बुकिंग / ट्रान्स्फर्स आणि travel इन्शुरन्स करून जावा कारण स्विस मध्ये तुम्हाला इथून लोकल ट्रान्सपोर्ट चा पास काढता येतो जो लोकल बस/ रेल्वे दोन्हीला चालतो त्याच प्रमाणे पॅरिस मध्ये तुम्हाला हॉप on आणि होप ऑफ बस पास काढता येऊ शकतो जो जास्त परवडेबल तर आहे शिवाय खर्या अर्थाने तुम्हाला युरोप फिरण्याचा फील येऊ शकतो. इतके दिवस मी मुद्दाम माझ्या व्यवसायाबद्दल लिहायचे तालात होतो उगाच जाहिरात केल्या सारखे वाटते म्हणून पण आत्ता राहवले नाही म्हणून लिहिले. अजून काही लागले तर बिनधास्त व्यनी करा.

आपल्या लेखातच फाटा फोडतोय त्याबद्दल क्षमस्व. एप्रिल अखेर किंवा मे सुरुवातीला सात दिवस ऍमस्टरडॅमला जायचा बेत ठरवत आहे.मी आणि पत्नी फक्त. ( एका वेळेस एकच देश/ प्रांत शांतपणे पाहणे असल्यामुळे सहल कंपन्याच्या मार्गाला न जायचे ठरवले आहे. तेथे जाऊन आलेले कुणी मला मार्ग दाखवेल का? व्यनि केला तर उपकृत होईन.

फोरेन टूर बद्दल माहित नाही, पण डोमेस्टिक बद्दल नक्कीच सांगू शकतो. विना कटकट पुरेपुर आनंद घ्यायचा असेल अणि दिलेला सगळा पैसा वसूल करायचा असेल तर केसरी ग्रुप टूर ला पर्याय नाही. ( विणा बद्दल मला माहित नाही ) ग्रुप टूर मधे भरपूर पळवले जाते हे थोड्फार खरे आहे. त्याला कारण देखिल तसेच आहे. २५-३० लोकांच्या ग्रुपला संपूर्ण प्रोग्राम समजव्लेला असतो तरी देखिल ग्रुप मधील ३-४ जण हमखास निघायला उशीर करतातच ( भारतीय मानसिकता ). हा होणारा उशीर टाळन्यासाठीच सकाळी लवकर तुम्हाला बेड टी देण्यासाठी टूर म्यानेजर स्वतः दारात हजर असतो. कारण एकही व्यक्तीला जर सकाळी उठायला उशीर झाला तर निघायला उशीर अणि नंतर संपूर्ण दिवसाचे वेळापत्रक कोलमडते. अणि उशीर झालेल्या व्यक्तीला टाकुन जाता येत नाही. त्यात येणारी सर्व पर्यटक आम्हाला इतक्या रुपयात किती ठिकाणे दाखवणार ? ही अपेक्षा ठेउन आलेली असतात. त्यामुळ इतक्या पैशात तुम्हाला जास्तीत जास्त ठिकाण दाखवावेच लागतात. ग्रुपटूरला सगळ्या लोकांना सांभाळवे लागते जेवणाबद्दल म्हणाल तर स्थानिक जेवण हे सुरुवातीला २ दिवस छान वाटते नंतर मात्र घरच्या जेवणाची आठवण बेचैन करते. रोज ३ वेळ इडली डोसा किंवा पनीर अणि पराठे , कल्पना करुण बघा. अणि मराठी जेवण नसेल तर आम्हाला हे जेवण जात नाही, चपाती भाजी भात हवा असाही हट्ट करतात. आपल्याकडे उपवास करणारे बरेच लोक आहेत त्यांना जर शाबुदान्याची खिचड़ी दिली तर ते काही गैर नाही. त्यामुळ आपले मराठी जेवण रोज दिले जाते परंतु ते खावेच अशी सक्ती नसते. टूर म्यानेजरला विचारल्यास तो तुम्हाला जवळचे चांगले रेस्टोरंट सुचवतो त्यात तुम्ही स्थानिक पदार्थ चाखू शकता. अणि बाकी तर वरती गवि साहेबांनी सांगितलेच आहे. जबाबदार अणि अनुभवी टूर म्यानेजर सोबत असल्याने आपण निर्धास्त असतो, अणि बऱ्याच ठिकाणी होणारी फसवणूक बऱ्याच वेळेला टाळता येते. बऱ्याच स्पॉटला केसरीला स्थानिक लोक अणि प्रशासनाकडून प्रायोरिटी दिली जाते. होटलमधे केसरीने ठेवलेल धमाल प्रोग्राम एन्जॉय करताना स्वतंत्र आलेले पर्यटक आम्हालाही तुमच्यात घ्या ना म्हणून आर्जव करताना पाहिले आहेत. अगदी केसरी कडूनच FIT बुकिंग करुण आलेले सुद्धा. स्वतंत्र किंवा ग्रुपटूर, फायदे तोटे हे दोन्हीकडे आहेत, शेवटी निवड तुम्हाला करायची असते. ग्रुपटूर मधे चांगला अनुभव आला नाही तर तुम्ही ते खापर टूर कंपनीवर फोडून काही अंशी पैश्याचा परतावा मागू शकता अणि स्वतंत्र जाऊन जर धमाल आली नाही तर तो तुमच्यासाठी एक अनुभव ठरतो. ( हलकेच घ्या ) एक माजी केसरी डोमेस्टिक टूर म्यानेजर- अणि हो, ही जाहिरात न्हवे.

काहीतरी वेगळेच करा कारण जगात देश आणि स्थळे भरपूर आहेत आणि ते सर्व 'करणे' अजिबात शक्य नाही. हेच कुटुंबाला पटवा अन्यथा "एवढे छवळ गेलो अन हे पाहिलच नाही"कुरकुर सुरू राहिल.

मग भलेही त्यासाठी २७-२८ दिवस लागू देत.असे माझे मत. गेली ४० वर्षे महाराष्ट्रात राहून पण अद्याप वेरूळ बघता आलेले नाही. मग, माझ्याकडून तरी, १५ दिवसांत युरोप कसा काय बघून होणार? डॉ.सुहास म्हात्रे ह्यांचे लेख वाचा आणि मग त्यांना व्यनि करा.त्यांच्याबरोबर प्रत्यक्ष भेट झाली तर फार उत्तम.

खुप सुखद होते सहल स्वत: अरेंज केल्यावर.. आम्ही सप्टेंबर महिन्यात १० दिवसांची सहल(जर्मनी व स्वित्झर्लंड) माझ्या १० महीन्यांच्या मुलीला घेऊन केली होती. खुप मेमोरेबल अनुभव आले.. नविन लोक भेटली. ओळखी झाल्या. स्थानिक लोक मदत करायला अगदी तत्पर असतात तसेच होटेल च्या मदतीने साइट सीईंग साठी लोकल गाईड देखिल मिळू शकतो. आमच्या ट्रीप मधे माझ्या बाळाची कुठे ही हेळसांड न करता आम्ही पूर्ण मजा लुटली.

वर अनेकांनी लिहीले असल्याने नवीन लिहीण्यासारखे काही नाही पण शक्य असल्यास ट्रिप स्वतःच ठरवा. टूरवाले फक्त पळवतात, 'दाखवत' काहीच नाही. पश्चिम युरोपात फिरणे फारसे अवघड नाही, पूर्वाभ्यास मात्र गरजेचा आहे. (पूर्व युरोपाचा अनुभव नाही) स्विझर्लॅडसारखा travel friendly देश दुसरा नाही. तेथे राहणार असाल तेवढ्या दिवसांचा 'स्विस पास' घेतल्यावर संपूर्ण देशात कितीही फिरू शकता. तसेच पॅरीस, अॅमस्टरडॅम, बार्सलोना, इ. सारख्या मोठ्या शहरांत उत्तम सार्वजनीक वाहतूक व्यवस्था आहे. सगळे नकाशे ऑनलाइन उपलब्ध असल्याने तुम्हाला आधीच थोडा अंदाज घेता येईल. बर्याच वेळा रेल्वेपेक्षा बस किंवा विमान स्वस्त पडते, तसे बघून घ्या. सर्व पर्यटन ठिकाणी इंग्रजी बोलत असले तरी भाषेचा थोडासा त्रास होवू शकतो. त्या-त्या देशात hello आणि thank you ला काय म्हणतात हे बघून तेवढे शब्द स्थानिक भाषेत वापरले तरी पुढचे काम इंग्रजीत निभावले जावू शकते. शुद्ध शाकाहारी असाल तर युरोपात चीज-ब्रेड आणि सलाद खावून जगावे लागेल. मांसाहार चालत असेल आणि जीभेला पाश्चिमात्य चवींची सवय असेल तर काही विचारायलाच नको! राहण्यासाठी विश्वसनीय वेबसाईट्सवरूनच बूकिंग करा.

स्वधर्मजी, वरील प्रतिसादांत जवळपास सगळी माहिती कव्हर झाली आहेच. त्याशिवाय अधिक माहितीसाठी Rick Steves ह्या टूर ऑपरेटरचे विनामूल्य यूट्यूब व्हिडिओज वा पॉडकास्ट्स पहा/ऐका, असं सुचवेन. युरोपातली ट्रिप प्लॅन करताना बर्‍यापैकी मदत होते.

वाचतोय. -दिलीप बिरुटे

मी २०२० किवा २०२१ मधे १५ / २० दिवसाचा युरोप चा प्रवास करु इछितो. २ कुटु॑बे असतील. माझा १२ वर्षाचा मुलगा असेल. एकुण ६ जणा॑चा ग्रुप असेल. आम्हाल केवळ अशिच ठिकाणे पहायची आहेत जी ऑफ बीट असतील. तशी बरिच मोठी लिस्ट आहे. कारण लोकाना महित नसलेली परन्तु निसार्ग सौ॑दर्याने भरलेली अनेक ठिकाणे युरोपमधे आहेत. आम्हि कोणत्याही क॑पनीकडुन जणार नाहि आहोत. आम्हा सर्वा॑ची चालण्याची भरपूर तयारी आहे. व्हिसा , तिकिटे , प्लान , सर्व आम्हि करणार आहोत. जो होगा सो देखा जायेगा. महत्वाचे म्हणजे आम्हि सर्व याच पठडितले आहोत. आम्हि गार्दिची ठिकाणे टाळतो. छोटे ट्रेक करतो. त्यामुळे आम्हला थोडा ऑफ द ट्रअ‍ॅक प्रवास आवडेल. शक्यतो लोकल होस्टेल / होम स्टे / लोकल ट्रान्स्पोर्ट वापरुन हि ट्रिप करायाची आहे. कमीत कमी खर्च करुन. हि ट्रिप अरेन्ज करायला काहि सूचना / मदत हवी आहे. धन्यवाद.