कारचे सेफ्टी फीचर्स कसे मोजतात ?

कार क्रॅश टेस्ट विषयी सवडीनी लिहिन. प्रत्येक देशाच्या नियमावलीप्रमाणे सुरक्षाचाचणीची यादी कमी जास्तं होतं जाते. पॅरामीटर्स गाडीच्या प्रकाराप्रमाणे बदलत जातात. अपघाताचेचं जवळजवळ १२ ते १५ वेगवेगळे सिनारिओज असतात. प्रत्येक सिनारिओप्रमाणे टेस्ट पॅरामीटर्स बदलत असतात. ह्याविषयी विटेकर काका अधिक चांगल्या पद्धतीने सांगु शकतील असं वाटतं.

श्री खेडूत यांचा खालील लेख वाचून काही प्रश्नांची उत्तरे मिळतील. चलती का नाम गाडी- ६: वाहन सुरक्षितता.

भारतात जीवाला फार किंमत नाही म्हणून एयर बॅग्स,अ‍ॅन्टीलॉक ब्रेकिंग सिस्टिम बंधन्कारक नाहीत असे हे म्हणतात. लोकप्रिय मारुती गाडीच्या पातळ पत्र्याबद्दल न बोललेले बरे.

माझ्या मागील लेखात मी त्या तपशिलात गेलो नाही, कारण मालिकेचे उद्दिष्ट जास्त तांत्रिक माहिती न देता फक्त सर्वांसाठी रंजक तेवढीच माहिती देणे हा आहे. सुरक्षितता मोजायाचीच म्हटली तर एसिल रेटिंग ने मोजतात. एसिल 'अ' ते 'ड, मधील ' एसिल ड' दर्जाच्या गाड्या सर्वात सुरक्षित मानल्या जातात पण त्यामुळे विकसन, तपासण्या आणि पर्यायाने गाडीची किंमत वाढत जाते. तुम्ही वर म्हटलेली बातमी बरीच जुनी आहे. त्यानंतर काही उत्पादकांनी सुरक्षितता वाढवली आहे. युरो एन्क्याप च्या पुढील चाचण्या कधी करणार आहेत ते पहावे लागेल. बाकी सुझुकी, टाटा, महिंद्र हे नेहमीच या यादीत खाली रहाणार कारण त्यांचा मार्केट सेगमेंट वेगळा आहे. सुरक्षित गाडी हवी म्हणायचे आणि या तीन कंपन्यांच्या शोधायच्या यात विरोधाभास आहे ! येत्या दहा वर्षांत तेही या मानांकनात येतील- कारण वाढलेल्या व्हॉल्यूममुळे कमी किमतीला ते इलेक्ट्रोनिक भाग भारतातही मिळतील.

एकुणात चर्चा कार कंपन्या सेफ्टी फिचर्स वाढवुन लुटतात का इकडे झुकली आहे तर सांगु इच्छीतो की कंपन्या या फिचर्समागे व क्रॅश टेस्टींगमागे खुप पैसा खर्च करते व त्यांना या सर्व ग्लोबल टेस्ट पार करण्यासाठी खुप प्रयत्न करावे लागतात. शेवटी तो खर्च गाडीच्या विक्रीतुनच त्यांना मिळतो. मग किंमत वाढणार नायतर काय होणार? कारचा पत्रा जाड म्हणुन ती कार जास्त सुऱक्षीत असे कधीही नसते. कारचे पुर्ण प्लॅटफॉर्म डिझाईन, क्रंपल झोन, सेफ्टी फीचर्स, वापरलेले मटेरियल्स वगैरे यावर अवलंबुन असते. तसेच आजकाल या कंपन्यांसाठी एमिशन नॉर्म्स सुद्धा कडक केलेत. कमी एमिशन साठी कमीत कमी गाडीचे वजन करण्यामागे कल असतो. यासाठी high tensile strenght steels, alloy steels, compostie materials या कंपन्या वापरत आहेत. यामुळे कमी वजन पण जास्त मजबुत गाड्या तयार करत आहेत. हे सर्व करताना किंम्मत सुद्धा स्पर्धात्मक ठेवावी लागते.

ज्यांना सेफ्टी फिचर्स वाल्या गाड्या देउन कंपन्या लुटतात अश्या लोकांसाठी खालची माहिती पहिली गोष्ट काही सेफ्टी फिचर्स जसं की एअर बॅग्ज म्हणा हे महागडं तंत्रज्ञान आहे. तुम्हाला जर फक्त वाटत असेल की एअर बॅग्ज मधे फक्त हवेनी भरलेल्या किंवा भरल्या जाणार्‍या पिशव्या असतात तर तो एक गोड गैरसमज आहे. एक विचार करा तुमची गाडी साधारण ८० किमीप्रतीतास वेगानी आहे आणि समोरुन येणारा १०० किमी प्रतीतासानी येतोय आणि अपघात होणारे. (टचवुड). त्या एअर बॅग्ज रेटेड प्रेशरला भरल्या जायला १३/१०० सेकंद एवढा कमी वेळ मिळेल. एवढ्या भयानक स्पीडमधे असणार्‍या गाड्यांमधे ह्यापे़क्षा कमी रिस्पॉन्स टाईम असणारी सिस्टीम बसवायची आणि तिही ९९.९९% वेळा कार्यरत झालीचं पाहिजे ह्या रिलायबलिटीची तर त्याला काय क्षमतेचे संवेदक (सेस्नर्स) लागतील? ज्या केमिकल रिअ‍ॅक्शननी एअर बॅग्ज फुगवल्या जातात त्या केमिकल्स अतिशुद्ध अवस्थेमधे असणं किती आवश्यक असेल? एवढ्या दर्जाच्या तंत्रज्ञानाच्या किंमती अजुनही स्वस्तः नाहित. हे झालं फक्तं एअर बॅग्ज बद्दल. तुम्हाला दिसत नसणार्‍या कितीतरी गोष्टी गाडीच्या हुड खाली असतात. उदा. गाडीची फ्रेम. तुम्हाला नॅनो स्वस्तात मिळेल पण तिची फ्रेम एका स्विफ्ट पे़क्षा जास्तं क्रंबल अ‍ॅबसॉर्ब करु शकेल असं वाटतय का तुम्हाला? एक स्विफ्ट एका पोलो एवढी दर्जा ठेवते असं वाटतय का तुम्हाला? आपल्याकडे अजुन ही सेफ्टी डिव्हाईसेस सक्तीची केलेली नाहित कारण भारतीय मानसिकता. सुरक्षित आहे का ह्या पेक्षा कितनेकी है किंवा कितना देती है हेचं दोन प्रश्ण गाडी घेताना विचारात घेतले जातात. जर का सक्तीची केली तर किती जणं वरचे दिड ते दोन लाख रुपये घालुन गाडी घेतील किंवा घेउ शकतील? ह्याचा गाड्यांच्या विक्रीवर किती वाईट परिणाम होईल? ऑटोमोबाईल मार्केट किंवा मॅन्युफॅक्चरिंग इंडस्ट्रिमधल्या उलाढालीवरती प्रत्यक्षरित्या इतर इंडस्ट्रीज म्हणजे आय-टी सॉफ्टवेअर्स म्हणा, स्पेअर पार्ट्स म्हणा, बँकिंग म्हणा किंवा गृहबांधणी म्हणा असे व्यवसाय अवलंबुन असतात. एक ऑटोमोबाईल इंडस्ट्री झोपली तर त्याचा खुप दुरगामी वाईट परिणाम दिसुन येतो. किती जणं गाळात जातील असं झालं तर? सरकार ही बाब विचारात घेउन ह्या बाबी सक्तीच्या करु शकेल? शेवटी तुम्हाला गाडी हवीये का सुरक्षित गाडी हवीये हा निर्णय तुमचा आहे. परवडत नसेल आणि गरज असेल तर चक्क गाडी रेंट करावी. इएमआय पेक्षा कमी खर्च होतो. जाता जाता एक माहिती म्हणुन सांगतो. एक ८ वर्षांपुर्वी निगडीच्या मधुकरराव पवळे ब्रिजवर एका बिल्डरच्या मर्सिडिझ ला अति भयानक अपघात झालेला. सिक्स वे एअरबॅग्ज असुन, सगळ्या डिप्लॉय होउनही कोणीही वाचलं नाही. पाण्याच्या टँकरनी आख्खया गाडीचा चुराडा केला. कोटीभर रुपयाची गाडी सुद्धा एवढ्या भयानक अपघाताला तोंड देउ शकली नाही.

मला काही मुलभूत प्रश्न पडले आहेत. ज्या देशात फक्त ४ % लोक आयुर्विमा करतात तेथे जास्त पैसे देऊन एअर बॅग्ज कोण विकत घेणार? त्यातून ती एअर बॅग एकदा उघडली कि परत नवी विकत आणायला लागते. पन्नास हजारापासून ते एक लाख पर्यंत मोटार सायकल विकत घेणारे स्वार पाचशे रुपयाचे नवीन हेल्मेट विकत घेत नाहीत (आणि घेतले तर वापरत नाहीत.) पुण्यासारख्या शहरात( जेथे सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था नावालाच आहे)तेथे केवळ ८-९ % लोक हेल्मेट घातलेले दिसतात. तेथे या सर्व "सुखसोयी"म्हणूनच बघितल्या जातात "आवश्यक" म्हणून नाही. माझे एक गृहीतक आहे. एखाद्या देशात एका माणसाची किंमत हि एक भागिले त्या देशातील लोकसंख्या गुणिले त्यादेशाचे क्षेत्रफळ अशी आहे. किंवा क्षेत्रफळ भागिले लोकसंख्या (A /P) म्हणजे जितकी लोकसंख्या जास्त तितकी मानवी जीवनाची किंमत कमी आणि जितकी जमीन जास्त तितकी मानवी जीवनाची किंमत जास्त. या गृहीतकाप्रमाणे भारतात मानवी जीवनाची किंमत कवडी मोल आहे.

१. एकंदरीत कार्सची सुरक्षितता कशी मोजतात ? >> संकल्पित अपघात घटनांमधे प्रवासी किती सुरक्षित राहण्याची "शक्यता" आहे हेच बघितले जाते. नविन गाड्यांच्या क्रॅशटेस्टवरून हे कळू शकते. १५ वर्षे किंवा त्यापेक्षा जुन्या गाड्यांचे खात्रीलायक काही सांगू शकणार नाही. २. विविध ठिकाणी कार्सच्या चर्चा रंगतात पण अमूक एका कार जास्त सुरक्षित आहे हे कसे समजावे ? विशेषतः एखाद्याला जुनी कार घ्यायची असेल तर (म्हणजे एअरबॅग्स, एबीएस ह्या फिचर्सच्या जन्मापुर्वीच्या) तर ती कार किती सुरक्षित आहे हे कसे कळावे ? उदा. मला जुनी होंडा सिटी, जुनी ह्युंदाई अ‍ॅसेंट व जुनी मारुती एस्टीम यांच्या सुरक्षिततेची तुलना करायची असेल तर ती कशी करावी ? की ज्या कारचा पत्रा जास्त जाड आहे ती सुरक्षित समजतात ? >> जुन्या गाड्या घेतांना त्यांचे माहितीपत्रक, युजर मॅन्युअल मिळवून वाचावे. सुरक्षेसाठी कंपनीने काय उपाययोजना केल्यात ते लिहिलेले असते. जुन्या गाड्यांमधे शक्यतो क्रंपलझोन्स आणि बिल्ड-मटेरीअल याच गोष्टी लक्षात घेण्यासारख्या आहेत. वरील नमूद तीनही गाड्यांमधे कोणती अधिक सुरक्षित अशी तुलना करता येणार नाही कारण तीनही कार्स एकाच कंडीशनमधे मिळणार नाहीत. मिळाल्यास किंमत भाव खाईल. तरीही लक्ष देण्यासारखे काही मुद्दे आहेत. जसे की गाडीचे किती आणि कसे अ‍ॅक्सीडंट्स झालेत, टायर नवे की जुने, इत्यादी. अपघातात गाडी प्रवाशांना कितपत सुरक्षित ठेवते हे कंपनीने त्यात काय उपाय दिले त्यावर आणि आतापर्यंत त्यातले किती उरलेत ह्यावर अवलंबून आहे. सामान्य ग्राहकांस अशी माहिती काढणे अशक्य आहे. कारण अ‍ॅक्सीडेंट झालेल्या कारच्या डागडुजीमधे बर्‍याच गोष्टी बदलल्या जाऊ शकतात ज्या मूळ उत्पादनाच्या अप्रूव्ह्ड मानांकनाप्रमाणे नसू शकतात. कोलॅप्सीबल स्टील रॉड्सच्या ठीकाणी स्वस्तातले किंवा कोलाप्सिबल नसलेले रॉड्स लावले जाऊ शकतात. ३. डिकी आणि बॉनेट असलेली कार डिकी आणि बॉनेट नसलेल्या कार्सपेक्षा जास्त सुरक्षित असते काय ? >> असू शकते. डीकी बॉनेट क्रंपलझोन्स, इम्पॅक्ट अब्जॉर्बर म्हणून काम करतात. पण अपघाताची तीव्रता किती आहे यावर सगळं अवलंबून आहे. मागच्याच आठवड्यात नाशिकमधे एक्स्युव्ही ५०० च्या भीषण अपघातात पाच जण मृत्यूमुखी पडले. एवढ्या मोठ्या एसयुव्ही गाडीचा अगदी मारुती ८०० प्रमाणे चक्काचूर झाला. तेही ती स्वतः कंटेनरवर जाऊन आदळली असतांना. त्यामुळे सुरक्षा हा एक भ्रम आहे असं माझं मत आहे. अपघात होण्याच्या शक्यता जास्तीत जास्त कमी करणे हेच एक प्रवासी आणि चालक म्हणून आपल्या हातात असते. बाकी देवाक काळजी! ४. एसयुव्ही मॉडेल्समधे (उदा. टाटा सुमो, महिंद्रा बोलेरो वगैरे) हाय व्हिजीबीलीटी असते. बिल्ड क्वालिटी सोडल्यास हाय व्हिजीबिलीटीमुळे गाडी चालवितांना जास्त सुरक्षिततेचा अनुभव येतो काय? >> गाड्यांचे वेगवेगळे मॉडेल्स हे वाहनाच्या अपेक्षीत उपयोगासाठी तयार केले जातात. प्रकारानुसार त्याच्या सुरक्षितपणावर काहीही परिणाम होत नाही. सुरक्षितता वाहनचालकाच्या कौशल्यावर आणि प्रसंगावधानावर जास्त अवलंबून असते. बिल्ड क्वालिटी, हाय-विजिबिलिटीचा किंवा इतर वैशिष्ट्यांचा वाहनातल्या प्रवाशांच्या सुरक्षिततेशी काही संबंध नाही. जुनी कार घेत असाल तर आधीच्या प्रतिसादात लिहिल्याप्रमाणे जर्मन, जापनीजमेक ची हायएन्ड लग्जरी कार घ्या. कमी किंमतीत चांगली कम्फर्टेबल, लग्जरीयस राईड मिळेल. बाकी इतरही पॉइंटर्स असतात खरेदीच्या निर्णयाचे. प्रत्येकाच्या गरज आणि प्राथमिकतेनुसार ते बदलतात.