माणसाचं मन हा प्रचंड क्लिष्ट आणि गुंतागुंतीचा प्रकार आहे. मन नक्की कुठं असतं हे सुद्धा अजून स्पष्टपणे कळलेलं नाही. तो शरीराचा अवयव आहे की नुसती कल्पना हेच एक मोठे गौडबंगाल आहे. 'माझ्या मनात विचार आला' म्हणजे नक्की काय झालं ते मलाही सांगता येणार नाही पण माझं अख्खं आयुष्यच त्यावर अवलंबून असतं . मी इतरांशी कसा वागलो,वागतोय आणि इथून पुढे वागणार हे तिथेच ठरतं. मन म्हणजे काहीसं धुक्यात हरवलेला लोहगडाच्या विंचूकाट्यासारखं… ते तिथे आहे हे पक्कं माहित असतं पण धुक्यामुळे कायम अस्पष्ट आणि संदिग्ध…. तसंच त्याला पूरक म्हणून दुसरं एक स्वतःच असं एक जग दिलंय माणसाला निसर्गाने …. ते म्हणजे स्वप्नांचं … आता इथे स्वप्न हे शास्त्र आहे की केवळ मनाचे खेळ कि ज्योतीषासारखे वादग्रस्त हा वादाचा मुद्दा होऊ शकतो पण बऱ्याच वेळा पडणाऱ्या स्वप्नातून निष्पन्न असे काहीच होत नाही. भोवतालच्या परिस्थितीनुसार पडणारी स्वप्ने कोणतेही फळ देत नाहीत. उदाहरणार्थ घड्याळाचा गजर कानावर पडून खूपदा आगीचा बंब किंवा रुग्णवाहिका स्वप्नात दिसते म्हणजे त्या स्वप्नाला तसा अर्थ नसतो. मात्र काही सूचक स्वप्नेही असतात ज्यायोगे नजिकच्या भविष्यात घडणाऱ्या काही घटना अगोदर दिसू शकतात पण त्यासाठी आपले मन रेडियो सारखे त्या लहरी शोषण्यासाठी तयार हवे. मला स्वतःला बऱ्याचदा मी अधांतरी आकाशातून खाली पडतोय किंवा रेल्वेचे रूळ , रेल्वेचा प्रवास, नाणी गोळा करणे अशी स्वप्न नेहमी पडत असतात. त्याचा खरच काही अर्थ असतो का नाही हे कळायला काही मार्ग नाही. 'मनी वसे ते स्वप्नी दिसे' असे सगळेजण म्हणतात पण मी स्वतः बाईक आणि चारचाकी चालवायला स्वप्नातच शिकलोय. आदल्या रात्री स्वप्न पडल्यावर दुसर्या दिवशी मी तशी गाडी चालवून पहिली असताना ती मला यायला लागली होती. माझ्या कित्येक देवाघरी गेलेल्या आप्तेष्टांना मी स्वप्नातच भेटलोय. त्यांच्या स्पर्शापासून सगळं मनापासून अनुभवलंय. त्याचा अर्थ माहित नाही पण प्रचंड मानसिक शांतता मात्र नक्की लाभली आहे… मी कुठेतरी ऐकले होते की स्वप्न म्हणजे माणसाचा थोडक्या पण ठराविक काळासाठी झालेला मृत्यूच असतो.आपले सूक्ष्म शरीर जड देह सोडून त्याच्या जगात विहार करायला निघून जाते पण ते त्या जड देहाशी बांधलेले असते. ज्या क्षणी सूक्ष्म शरीर परत येत नाही म्हणजेच कायमचा मृत्यू ! आपण स्वप्नात ज्या व्यक्तींना बघतो त्यांचे आणि आपले सूक्ष्म शरीर एकमेकांना भेटते (पण ह्याची खात्री मी केलेली नाही ). जे आयुष्य आपण प्रत्यक्षात जगू शकत नाही ते तात्पुरते का होईना जगायला मिळते ते केवळ स्वप्नांद्वारेच ! खालील दुवा मला ह्या बाबतीत प्रचंड उपयोगी वाटला : http://www.dreamscience.org/idx_science_of_dreaming_section-1.htm हे स्वप्नांचे जग अद्भुत आहे… पण मानवनिर्मित खेळ की निसर्गनिर्मित चमत्कार ?