अंधश्रद्धाविरोधी वटहुकूमावरील मतमतांतरं...

पोइंटाचे मुद्दे आहेत खरे.

पण मला एक कळलंय, राजरोसपणे पेपर-मसिकात आंगठ्या-खड्याची जाहिरात देणार्‍यांवर (सवतीच्या त्रासापासून सुटका, धंद्यात बरकत वगैरे. या जाहिराती अगदी 'ग्रहशोभा'मध्ये सुद्धा असतात. तसेच काही ज्वेलर्सच्या दुकानावर मोठ्ठं होर्डींग्झ लावून जाहिरात केली जाते) कायदेशीर कारवाई करण्याची कोणतीही तरतूद नव्हती. ती या कायद्यामुळे शक्य होइल.

किरपा करणार्‍या आणि खिशात काळे पाकिट ठेवा म्हणजे बरकत येईल असे ढाचे देणारे बाबा टिव्हीवर ठाण बसुन असतात त्यांच्यावर काही कारवाई होताना तर दिसत नाही ब्वॉ !

(बाबा मियाँ प्रेमी) ;)

ऐकल्यास वाईट परिणामाची धमकी देणे, फसविणे, ठकविणे.

काही डॉक्टर पण गरज नसताना अँजिओप्लस्टी, टेस्ट वगैरे करायला लावतात.

त्यांना हा कायदा लागू करणार का?

कुठल्याही प्रकारची सक्ती किंवा जबरदस्ती नसेल तर सरकार ला मधे पडायची गरज नाही.

स्वतः अशा ठिकाणी जाउन फसणारे लोक ते फसलेत हे मान्य करुन तक्रार करणार नाहितच.. पण असा क्लेम करणार्‍यांना आणि त्याचा प्रचार करुन जनतेला त्यांच्याकडे यायला प्रेरीत करणार्‍यांना आव्हान देउन खोटं पाडल्यावर कायदेशीर कारवाई करताना अडचण येउ नये म्हणून असा कायदा हवा.. त्यामुळे अंनिससारख्याना आव्हान देताना बळ मिळेल.. बाबाबुवांचा धंदा नियमितपणे चालताना या कायद्याने काहिही होणार नाही.. पण आव्हान दिल्यावर कायद्याच्या पळवाटीने ते सुटण्याची शक्यता कमी करणे नक्की साध्य होईल..
ज्यांचा धंदाच लोकांच्या खुळचट समजुतीचा गैरफायदा घेउन पैसा, ताकद, प्रसिद्धी कमावणे असा आहे त्यांना पकडण्यास कायदा मदत करु शकेल. एखादा पैसे न घेता कींवा समोरचा चालत आलाय म्हणून जादूटोणा, खुळचट उपचार करत असेल जाहीरात करुन लोकांना भरीस पाडत नसेल तर या कायद्यातून सुटु शकेल.

ज्यांचा धंदाच लोकांच्या खुळचट समजुतीचा गैरफायदा घेउन पैसा, ताकद, प्रसिद्धी कमावणे असा आहे

गोरी करणारी क्रीम, साबण, डोके थंड ठेवणारे तेल अशा अनेक गोष्टी तुम्ही वर उल्लेख केलेल्यात बसतात का?

खरे तर त्यांचे उत्पादक पण ह्या कायद्याखाली आले पाहीजेत.

@प्रसूतिपूर्व लिंगचाचणी, अंधश्रद्धा हे "प्रिवेन्शन स्वरुपाचा कायदा" करण्याचे विषय आहेत का@>>

प्रसुतिपुर्व लिंगचाचणीचा उल्लेख का आलाय समजलं नाही. अंधश्रद्धा नक्कीच अ‍ॅम्बिग्वियस मानता येइल, पण प्रसुतिपुर्व लिंगचाचणी विरोधात कायदा का असु नये?

गविंनी उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांशी सहमती. चमत्कार, फसविणे, ठकवणे, अमानुष, अनिष्ट, अघोरी, अंधश्रद्धा .... अश्या शब्दांचा वापर 'कायदा' बनवताना करण्यापूर्वी त्यांचा नेमका अर्थ काय, हे निश्चित झाले पाहिजे.

....चमत्काराचा प्रयोग करून (..फसविणे, ठकवणे)... आर्थिक प्राप्ती करणे गुन्हा ठरेल.
हे कलम जादूचे प्रयोगांद्वारे अर्थार्जन करणार्‍या सर्व जादुगारांवर लावले जाऊ शकते.

जर खरीच अंधश्रद्धा घालवायची असेल तर अजून एका गोष्टीवर बंदी घातली पाहीजे...

निवडणूकांच्या वेळेस प्रचारासाठी नारळ फोडणे आणि विविध ज्योतिषांचा सल्ल घेणे.

________________

कधी काळी वाचले होते त्यावरून: पूर्वी मुख्यमंत्र्यांचे अधिकृत निवासस्थान हे सह्याद्री होते. पण तेथे कन्नमवारांचा मृत्यू झाला आणि नंतर अशी आवई उठू लागली की त्यांचे भूत्/आत्मा वगैरे तेथे घुटमळते/घुटमळतो वगैरे... म्हणून "वर्षा" हे नवीन बांधून अधिकृत निवासस्थान केले गेले आणि "सह्याद्री" अतिथींसाठी ठेवला. :) आता काळ बदलला असला तरी सर्व पक्षातील राजकारणी "अंधश्रद्ध नाहीत" असे म्हणण्यासारखी आज देखील अवस्था आहे असे वाटत नाही.

गेली हजारो वर्षांपासूनच्या ह्या प्रथा आहेत....

कशाला डोक्याला शॉट?

आणि इथल्या मतांचा निवडणुकीच्या मतपेटीवर काही फरक पडत नाही.

त्यामुळे झोपा बिंधास्त..

"अंधश्रद्धा" म्हणून ढोबळपणे जे काही मानलं जातं त्याला पाठिंबा दूरान्वयानेही नाही.

जी गोष्ट : १) वारंवारिता २) स्थल-काल निरपेक्षितता आणि २) व्यक्तिनिरपेक्षितता या तीन निकषांवर सिद्ध होऊ शकत नाही ती कार्य-कारणाच्या बाहेर आणि म्हणून अवैज्ञानिक मानली जाते.

अशा गोष्टींना चमत्कार म्हणतात आणि श्रद्धा म्हणजे चमत्कारावर विश्वास, उदा सच्चिदानंद बाबांची गोष्ट. त्यामुळे श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा एकच.

तरीही व्यक्तिगत स्वातंत्र्य मान्य करून जर कुणी स्वतःपुरता श्रद्धेचा उपयोग करत असेल तर ते बेकायदा ठरत नाही कारण त्यात इतर कुणाला नुकसान नाही.

तुझा प्रश्न आहे :

ही चर्चा फक्त त्याविषयी "वेगळा कायदा" करण्याबद्दल आहे.

असे चमत्कार करून अनेक लोक जनसामान्यांची घोर फसवणूक करतायेत आणि सदर कायदा ती रोखण्याचा प्रयत्न आहे. त्यातली पंधरा कलमं अशी आहेत (आणि अकरा सध्याच्या प्रस्तावात मंजूर आहेत). नमुन्या दाखल काही कलमं पाहा :

1) to perform Karni, Bhanamati,
5) to defame, disgrace the names of erstwhile Saints/ Gods, by claiming to be there reincarnation and thus cheating the gullible and God-fearing simple folks.
6) to claim to be possessed by divine power or evil power and then perform miracles in the name of such powers.
8.) to perform so called black magic and spread fear in society.
11) to sell or deal in so-called magic stones, talisman, bracelets, charms.
15) to dispense medical remedies with claims of assured fertility.

आता या गोष्टी जोपर्यंत दखलपात्र गुन्हा ठरत नाहीत तोपर्यंत त्या अनिर्बंध चालूच राहणार.

सो वॉट इज राँग इन द इनॅक्टमेंट?

मुळात कायद्याने अंधश्रद्धा दूर होतील का या अत्यंत मूलभूत प्रश्नाविषयीच माझ्या मनात मोठ्ठं प्रश्नचिन्ह आहे.

गवि, इथे या कायद्याने किंवा कुठच्याही कायद्याने नक्की काय साध्य करायचं आहे याविषयी किंचित गल्लत होते आहे असं वाटतं. आपण अंधश्रद्धा या शब्दाऐवजी आपण गुन्हेगारी प्रवृत्ती हा शब्दप्रयोग वापरून बघू. गुन्हेगारी प्रवृत्ती ही माणसाच्या मनात असते. ती नष्ट करण्यासाठी नक्की उपाय माहित नाहीत. मात्र गुन्हेगारी प्रवृत्तीतून कोणाचा तरी फायदा होत असेल तर तो कमी करणं हे तोट्याच्या बाजूला संभाव्य शिक्षा देऊन कायद्याने साधलं जातं. तसंच लोकांच्या मनात असलेल्या अंधश्रद्धांचा कोणीतरी गैरफायदा घेत असेल तर त्याला/तिला शिक्षा केल्याने अंधश्रद्धाधिष्ठित व्यवहारांचं प्रमाण कमी होतं.

मांत्रिकाचं उदाहरण घेऊ. 'मी मंत्राने विंचवाचं विष उतरवतो' असं जाहीरपणे या कायद्याआधी तो सांगू शकतो. ती ट्रीटमेंट देऊ शकतो. थोडक्यात काहीही शिक्षण, अधिकार, पदवी नसताना तो खुलेआम डॉक्टरकी करतो आणि रोग्यांचा जीव धोक्यात टाकून पैसे कमवतो. या कायद्यानंतर तसं जाहीर सांगणं त्याच्यासाठी धोकादायक ठरू शकतं. एखाद्या डॉक्युमेंटेड केसपायी तुरुंगात जाऊ शकतो. कल्पना करा, मुलाला साप चावला म्हणून कोणी मांत्रिकाकडे गेलं, आणि त्यांचं मूल मेलं तर चिडलेले आईवडील पोलिसात नाही जाणार? या नव्या कायद्याखाली अटक करावी म्हणून मीडियाला नाही बोलावणार? माझा जवळपास खात्री आहे की अंनिसचे कार्यकर्ते आत्ताच अशा केसेस शोधत फिरत असणार. पुढच्या सहा महिन्यांत चार मांत्रिकांना अटक झाली तर ही बातमी महाराष्ट्रभर पसरेल. मग हा धंदा करायला खूप कमी लोक तयार होतील. हे विश्वासाच्या पलिकडचं वाटतं का?

अशाच प्रकारे जर मांत्रिकाकडे जाण्याचा दोर कापून टाकला (जो तसाही खरा आधार देणारा नव्हताच) तर अंधश्रद्धांवर आधारित कृती कमी नाही का होणार? गुन्हेगार कमी झाले, किंवा गुन्ह्यांमधून होणाऱ्या फायद्याबरोबरच संभाव्य शिक्षेचा होणारा तोटा वाढला तर गुन्हे कमी होत नाहीत का?

कुणाचा खून झाला या भावनिक कारणाने नवीन कायदा होतो? आणि आम्ही अशा लोकशाहीत राहतो? त्यांना श्रद्धांजली म्हणून कायदा बनवा म्हणणारे लोक स्वतःला विवेकी कसे म्हणवून घेऊ शकतात?

व्याख्यांचा घोळ +१

बरेच पैलू कळत आहेत. गरीब अडाण्यांना केवळ कायद्याचा बडगा मांत्रिकांकडे जाण्यापासून थांबवू शकतो. असल्या गोष्टीना कायद्याने बंदी आहे आणि आपल्या मुलाला मांत्रिकाकडे नेणारे आईबापसुद्धा उद्या गुन्हेगार ठरतील हे अशिक्षित लोकांनासुद्धा समजून सांगता येईल हा या कायद्यामुळे होणारा फायदा दिसतो. तसे पाहिले तर आताचे कायदे पुरेसे आहेत पण आताच्या परिस्थितीत त्यांची प्रभावी अंमलबजावणी होऊ शकत नाही.

मांत्रिकाने विष उतरवण्याचा प्रयत्न करण्याआधी (सर्जन जसे सर्जरीच्या आधी घेतात तसे) डिक्लरेशन सही करून घेतलेले असले, आणि दंश झालेला दगावला, तर मांत्रिकाची या कायद्यातून सुटका होउ शकते का ? यावर तज्ञांनी प्रकाश टाकावा.
मोठमोठ्या दवाखान्यात हे डिक्लरेशन अतिशय घाई-घाईत सही करून घेतात, असे ऐकून आहे.

एखाद्याला कोणी त्याच्या मर्जी विरोधात मारहाण / शारीरिक इजा केली कि त्याविरोधात गुन्हा दाखल करता येतो . पण भूत उतरवण्याच्या निमित्ताने कोणी जर असे प्रकार करत असेल तर समोरच्या माणसाची त्याला संमती आहे असे सांगून संबंधित व्यक्ती यातून मोकळी राहू शकते . त्यामुळे या कायद्याची गरज आहेच .
आयुर्वेदिक किंवा अन्य उपचार पध्दती मधल्या उपचारांवर सुध्दा नियंत्रण हवे हे खरे आहे पण ते होईपर्यंत मंत्राने भूत उतरवण्याच्या विरोधात कायदा करू नये का ? दाभोलकर अशा काही अन्य उपचार पध्दतींच्या विरोधात सुध्दा लढत होते .
गावात वंशपरंपरेने काही लोकांकडे असे अधिकार आहेत जे इतरांना डाकिन वगैरे घोषित कर्तत. त्यामुळे व्यक्तीला गावाबाहेर जाते . शिक्षण हा उपाय आहेच. पण लोक जोपर्यंत शिक्षित होत नाहीत तोपर्यंत हा त्रास चालूच ठेवायचा का ?

दोन घटना यासंदर्भात मला लिहायच्या होत्या.
१. पहिल्या घटनेचा मी स्वतः साक्षीदार नाही - माझे बाबा वैद्यकीय व्यवसायानिमित्त एका शेजारील गावात गेले असताना त्यांना एक मांत्रिक(गारूडी) भेटला.. अर्थातच तो फिरस्ता असल्यामुळे त्याला आता शोधणे कठीण आहे. पण बोलता बोलता सापांचा विषय निघाला आणि त्याने एक गम्मत केली. तो म्हणाला - आता बघा या भागात ३ साप आहेत. त्यातला एक अधिकारी आहे, त्याच्यावर माझा अंमल चालत नाही. पण बाकीचे २ मी तुम्हाला दाखवतो. त्याने काहीतरी मन्त्र म्हणून ४ कवड्या फेकल्या, आणि २ मिनिटात २ नाग हजर झाले. त्यातला एक बाबांच्या पायाच्या बाजूला उभा राहिला, आणि दुसरा त्याने खेळवून दाखवला. त्याने दिलेला तथाकथित नागमणि पण अजून आमच्याकडे आहे. त्याचा सो कॉल्ड तांत्रिक उपयोग होणार नाही असे त्याने सांगितले आहे म्हणे, पण वैद्यकीय उपयोग होइल असे त्याचे मत होते, अर्थात बाबांनी प्रयोग केलेला नाही, कारण गाठ विषाशी आहे.

२. आमच्या घरचा बैल एकदा आजारी पडला. त्याला अवघड जागी जखमेत किडे पडले. त्यावर कोणताही उपाय चालेना. बाबा स्वतः डॉक्टर असल्यामुळे त्याने अलोपॅथी, होमिओपॅथी वगैरे करून पाहिले. (बैलाला). शेवटचा उपाय म्हणून जखमेत पेट्रोल ही भरून झाले (हा अत्यन्त दु:खदायक उपाय आहे, पण त्याने हा आजार आटोक्यात येतो बर्‍याचदा). अखेरीस शेवटचा उपाय म्हणून गावतल्या मन्त्रिकाला बोलवणे धाडले. त्याने संगितलेला उपाय असा - एका झाडाची मुळी (झाड कोणते ते ज्ञान परंपरागत त्याच्याकडेच असते. proprietary, you know :) ). तर झाडाची मुळी बैलाच्या डोक्यावरील छताच्या भागात ठेवायची, आणि त्याने दिलेला अंगारा बैलाच्या गळ्यात बांधायचा. नेमके काय झाले ते माहीत नाही, पन बैल बरा झाला. अन्यथा हे त्याच्यासाठी जिवावरचे दुखणे होते. या घटनेसाठी मी स्वतः एक साक्षीदार होतो.

आता प्रश्न असा आहे, की मुळी डोक्याच्या वर बांधणे, हा उपचार कोणत्या विभागात मोडतो? आणि जर अश्या उपचारांना आपण कायद्याच्या कक्षेत आणून नष्ट केले, तर भविष्यात कदाचित उपयुक्त सिद्ध होउ शकणार्‍या शास्त्राला आपण नामशेष करत आहोत नाही का?

माझ्या मते श्रद्धा, अंधश्रद्धा हा विषय व्यक्तिस्वातंत्र्याचा भाग असून त्यात सरकारने ढवळाढवळ करू नये. मुख्य म्हणजे आपण नास्तिक असणे व्यक्तिगत आयुष्यात चांगले असेलही, पण सामाजि़क जीवनात अज्ञेयवादी असणेच चांगले, कारण एखाद्या गोष्टीचे अस्तित्व सिद्ध होत नाही हा तो गोष्ट अस्तित्वात नसल्याचा पुरावा म्हणून वापरला जाऊ नये.

माझ्या गावात संधीवातावर औषध घ्यायला खूपजणं येतात. औषध अर्थात झाडपाल्याचे, अन दोन दिवस फक्त ताक पिणे. अजुनही खूप लोक येतात कारण अ‍ॅलोपथीच्या औषधाला साईडैफेक्टस आहेत तसे यात नाही आहेत.
साप चावण्यावरही एका झाडाची मुळी जी देवळात उत्तर दक्षीण टांगुन ठेवलेली आहे ती दिली जाते. एक केस पाह्यली आहे. अर्थात साप कोणता चावला होता हे चावलेला माणुसच जाणे.
गुरांवर तर सरकारी दवाखान्यपेक्षा जालिम उपाय शेजारगावचा वैद्यच करतो. वरती आनंदा यांनी सांगीतलेले उपाय मी ही पाह्यलेत. एक अतिशय ठसलेले उदाहरण म्हणजे, म्हैशीला पिल्लु झाल्यावर तिचे अंग बाहेर आले होते. तो माणुस सायकल वरुन आला, सरळ गोठ्यात गेला. जवळची एक मुळी काढुन जाळुन तिचा धुर गोठ्यात कोंडला. म्हैशीला मिठाबरोबर काही खायला दिले. अन चहा सुद्धा नको म्हणुन निघुन गेला. अर्थात त्याच्या डोळ्यासमोर म्हैस बरी झाली होती.

येथे बर्‍याच जणांनी पारंपारिक मांत्रिक वगैरे पद्धतिचे उपाय सांगितले आहेत. त्याच्यावर विश्वास बसलेल्यांनी या लोकांना थोडे मार्गदर्शन करून शास्त्रिय पद्धतिने ते उपाय सिद्ध करायला सांगितले तर नक्की खरे काय आणि अंधविश्वास काय याची शहानिशा होईल.

एका उदाहरणाने किंवा अनेक माणसांच्या समजाने पसरलेली कल्पना खरी आहे असे सिद्ध होत नाही. परंतू शास्त्रीय पद्धतीने सिद्ध केलेल्या उपायाचे पेटंट घेऊन तो माणूस कायदेशीरपणे आणि अनेक पटीने यशस्वी व्यवसाय करू शकेल. शिवाय एखाद्या खरेच उपयोगी असलेल्या पारंपारिक पद्धतीला जगात मान्यताही मिळेल.

जोपर्यंत हे होत नाही तोपर्यंत ती गोष्ट अंधश्रद्धेत गणली गेली तर दोष कोणाचा हे काय सांगायला पाहिजे काय?