मे च्या सुट्टीत बऱ्याच ठिकाणी जाण्याचा योग आला. या निमित्त्याने आमच्या पुतणीच्या गावी मागच्या आठवड्यात गेलो होतो. आमचा नातू २ -१/४ वर्षाचा झाल्याअसल्या मुळे त्याला बालवाडीत ( के जी त )टाकण्याचा उत्साह त्यांच्या घरात वाहत होता. मी ही त्या गडबडीत सहभागी झालो होतो. त्याचे नवीन जोडे, नवीन गणवेश, छोटीशी पिशवी, ओळखपत्र इत्यादीचा थाट काय वर्णावा? घरात त्याच्या जाण्याचे, आवरासावरीचे आणि रडण्याचेही कौतुक होते. तो शाळेत गेल्यावर सहजच विचारले की येथे मराठी शाळा चांगली आहे ना? म्हणजे बालवाडी ते १० वी पर्यंत परत विचार करायला नको ना. माझा या प्रश्नावर माझ्या पुतणीने माझ्याकडे अगदी कारुण्यपूर्वक कटाक्ष टाकला. "अहो, काका, त्याला इंग्रजी शाळेत टाकण्याचा विचार आहे. पुढे मागे आता इंग्रजी माध्यमच राहणार आहे ना"! मी प्रचंड अस्वस्थ झालो. मग माझ्या परीने आणि माझ्या सर्वोच्च वादविवादाने तिला मराठी माध्यम कसे चांगले आहे हे सांगण्याचा प्रयत्न सुरू ठेवला. कधी तिच्या चेहऱ्यावर गोंधळ कधी नेमके खरे काय आहे हे समजून घेण्याचा प्रयत्न चालू आहे हे मला समजायला लागले. पण मला वाटत होते की त्याला परकीयाच्या माध्यमात टाकण्याचा विचार आमच्या जावयाचा असावा. त्यामुळे मी ते बाहेरुन येताच माझ्या मराठी शाळेच्या विचाराचे सूतोवाच केले. इंग्रजी माध्यम कसे खर्चीक आहे आणि मराठीची मुले कसे पुढे जात आहे हे सांगण्याचा प्रयत्न सुरू केला. माझ्या समजुतीच्या आणि अपेक्षाच्या पलीकडे त्यांनी माझ्या पुतणीवर अगदी उघड हल्ला सुरू केला. अहो, काकाजी, मी मागच्या सहा महिन्यापासून किती समजावीत आहे पण ही ऐकेल तर शपथ? आता मराठीच्या माध्यमात काय कमी आहे? आपल्या घराचे चांगले संस्कार मराठीत होतात ना? उद्या इंग्रजी माध्यमात याने एखाद्या मुलीशी सलगी केली तर? तेथे वातावरण कसे असते हे आपण ऐकत असतोच ना? ( इंग्रजी माध्यमात मुलीशी सलगी करता येते याचाही शोध मला प्रथमच लागला. ). मीही शाहजुक पणे त्यांना अनुमोदन देत म्हटले की अहो आपल्या घराला बट्टा लागेल ना? नको ती इंग्रजी शाळा. पुतणी माझी निरुपाय पणे ऐकत होती. आता एकदा दोनदा चक्कर मारून त्याची शाळा बदलण्याचे पुण्यकृत्य बाकी आहे. आई जगदंबा यश देवो. पण सर्वसाधारणपणे समाजात बघितले तर असे जाणवते की इंग्रजी माध्यमाचा सोस आयांना जास्त दिसतो. आपला मुलगा फाडफाड इंग्रजी बोलतो आहे याचे स्वप्न त्यांना भुरळ पाडते आहे असा माझा अनुभव आहे. आपल्या आर्थिक, बौद्धिक आणि कौटुबिंक क्षमतेच्या पलिकडे त्या इंग्रजीचे मोहजालात पडलेल्या दिसत आहे. एकदा माझ्या मित्राची बायको आमच्याकडे आली असता तिला माझा मुलगा मराठीत शिकतो याचे नवलच वाटले. ती परत परत विचारत होती की मराठी वि़ज्ञान आणि गणित कसे असू शकते? ( हॉउ वंडरफुल ना? ). मित्राला माझे मराठी प्रेम माहित असल्यामुळे त्याची फजिती स्पष्ट दिसत होती. माझ्या एका मित्राने मला असे सांगितले की या आयाच आपल्या भाषेला बहिष्कृत करत आहे. मातृभाषा आणि विकृत मातृशक्तिचा लढा कोण जिंकेल काही समजत नाही. बऱ्याच दिवसापासून माझ्या डोळ्यासमोर शंकराला पायदळी तुडवणाऱ्या काली चे चित्र दिसत आहे. शंकराच्या शिवाच्या भूमिकेत मराठी भाषा आहे आणि कालीच्या भूमिकेत सगळ्या इंग्रजीचा आग्रह धरणाऱ्या आया दिसत आहे. कालाय तस्मे नम: म्हणावे नाही तर काय?