चितळेंपेक्षाही जास्त माजोरडे दुकान!

शीर्षक वाचून आश्चर्य वाटलं ना? कालपर्यंत मी सुद्धा अशी काही कल्पना केली नव्हती... पण सत्य हे कल्पनेपेक्षाही विचित्र असते, याचा फर्स्ट ह्यांड अनुभव घेतला मी! =============================================================================== कार्यालयीन कामानिमित्त गेल्या आठवड्यात बंगलोरास आलेलो, आणि वीकेंड मैसुरच्या कार्यालयात घालवून, धनत्रयोदशीच्या संध्याकाळीच घरवापसी करणार होतो. हा मैसुर म्हणजे महिषासुराचा धाकटा भाऊ आणि बकासुराचा चुलत भाऊ असावा असं उगीच वाटत रहातं. असो. तर, दिवाळीच्या आधीच्या वीकांताला मी घरात नसल्याने सौ तुफान चिडलेली... “वर्षभर घरात पसारा कर आणि साफसफाईच्या वेळेला बरोबर पसार हो! पसाभर हातभार लाऊ नकोस कामांना... घर माझं एकटीच आहे का?” इत्यादी इत्यादी... त्यामुळे दिवाली को मनानेसे पैले घरवाली को मनाना था! तस्मात् “मैसुरास रेशमी साड्या चांगल्या मिळतात, तिथून तुझ्यासाठी काही छानश्या साड्या आणतो” असं सांगून मांडवली केली. कबूल करून बसलो खरा; पण कपडे खरेदी, ती सुद्धा बायकांची, हा एक प्रचंड वैतागवाणा प्रकार आहे, हे समस्त पुरुषवर्ग मान्य करेल. या विषयावर पु लं नी एव्हढ खुमासदार लिहिलेलं असतानाही बायका आपापल्या नवऱ्यांना कापड खरेदीस का ओढून नेतात हा संशोधनाचा विषय आहे. त्यामुळे दिलेला शब्द कसा पाळावा हा यक्षप्रश्न होताच. एकदा वाटलेलं, की तसही माझे शब्द हिंस्र असल्याने नाही पाळला तर? पण सौ दुर्गावतार धारण करतील, या भीतीने मनाचा हिय्या करून कापड खरेदी उरकायची ठरवली. सर्वात पहिला अडथळा आला दुकान निवडण्यात. रांगेत ३५-४० साड्यांची दुकानं, आणि प्रत्येक दुकानात मैसूरच्या “अस्सल आणि सर्वोत्तम” रेशमी साड्या मिळणार. योग्य दुकानाचा शोध ईश्वराच्या शोधाईतकाच कठीण वाटू लागला. मग निमूट कार्यालयातल्या भगिनी समाजाला शरण गेलो, आणि म्हणालो, “बायांनो, एखादं बरंसं दुकान सुचवा!” त्यांनी आपापसांत काहीतरी अगम्य बडबड केली आणि एक भगिनी मला म्हणाली, “गो टू कर्नाटका सारी सेंटर!” दुसरीने स्वत:च्या फोन वरून उबर सुद्धा बोलावली. आणि मी शुंभासारखा आपल्या पायांनी त्या गाडीत बसून वधस्तंभाकडे चाललेल्या वसंतसेनाघातकी चारुदत्तासारखा निघालो पण! कर्नाटका सारी सेंटर! स्वर्ण महाल हे नाव धारण करणाऱ्या, आणि सशाच्या टाळूला गंडस्थल म्हणण्याचा गटणेपणा करणाऱ्या एका चारमजली कळकट्ट इमारतीत हे दुकान आहे. न्यूटनचं नाव घेऊन आत शिरलो. तळमजल्यावर चारास एक या गुणोत्तरात काही विक्रेत्या ग्राहकांकडे दुर्लक्ष करत होत्या. त्यातल्या एकीसमोरच्या घोळक्यात भर टाकत मी म्हणालो, “सिल्क सारीज दिखाइये!” “रेंजा?” “फुल रेंज इन रोमिंग” खिशातून फोन काढत मी उद्गारलो, आणि मग माझी ट्यूब पेटली! आधल्या रात्री सौंशी बोलून मातोश्री आणि शत्रुपक्षाच्या पुढारी स्त्री साठी (पहा: नारायण) साडी; आणि सौंसाठी ड्रेस मटेरियल असा बेत नक्की झालेला. पण किती रुपड्या खर्च करायच्या ही महत्वाची तहाची कलमं राहून गेलेली. आली की नाही पंचाईत! आणि त्यात ती मद्रकन्या कंटाळवाण्या चेहऱ्यानं माझ्याकडे रोखून बघत होती. “फाईव थाउजंड?” मी, भीतभीत. “पिलावूल्कंडी तेरेपारम्पील उषा!” “???” नक्की काय म्हणायचंय हिला? मी किंमत खूप कमी सांगितली का? साड्यांच्या किमती किती असतात? इकडे कुणी हिंदी बोलतच नाही का? अशा प्रश्नांच्या वावटळीत चेहऱ्यावर प्रश्नचिन्ह घेऊन मी उभा. आमचा हा आध्यात्मिक पातळीवरचा संवाद पाहून तिसरीच एक दुर्मुखसुंदरी मला म्हणाली, “सर, सेकंड फ्लोअरा यू गो.” “इंग्लीश हम शरमिंदा है, तेरे कातील...” असं काहीतरी पुटपुटत पावनखिंडीसारख्या त्या अरुंद जिन्यावरून चढून दुसऱ्या मजल्यावर पोचलो, आणि.... तिथं उफाळलेली गर्दी पाहून फेफरं यायचं बाकी राहिलं. शुष्क दिना आधी मदिरेच्या दुकानासमोर पण एवढी गर्दी नसते राव... खरेदी करणारी एक अनाहिता, तिला सोबत करणाऱ्या दोन बायका आणि अशा तीन टोळ्यांना सांभाळायला एक विक्रेती या प्रमाणात त्या वीस बाय वीस च्या दालनात तीन-चारशे बायका कलकलाट करत होत्या. फुल कुंभमेळा लागलेला. आल्यापावली मागे वळावं असा विचार करत असतानाच मागून आलेल्या लोंढ्याने मला आत ढकलून दिलं, आणि अभिमन्यू सारखा मी त्या चक्रमव्यूहात एकाकी लढू लागलो. क्षणभर वाटलं, एवढ्या गर्दीत घुसून खरेदी केल्याने सौ खूष होईल. पुराव्याने शाबीत करण्यासाठी एखादा फोटो घेऊन ठेवावा. पण खिशातून फोन काढायचा प्रयत्न केला आणि त्या भानगडीत डझनभर बायकांच्या निरनिराळ्या अवयवांना स्पर्श झाला. मग डंकर्क च्या यशस्वी माघारी सारखी ती मोहीम मी रद्द केली.. मुंबईच्या लोकलचा अनुभव असल्याने मागच्या लोंढ्याचा फायदा घेऊन एका कौंटरजवळ पोचलो. आणि चक्क त्या विक्रेतीला हिंदी येत होतं. चटकन तिने २ साड्या दाखवल्या. त्यातली पहिली पसंत केली आणि त्याच डिझाईन मध्ये आणखी रंग मागितले. प्रत्युत्तरादाखल तिने समोर टाकलेली पहिलीच साडी उचलली. ठरवलेल्यापैकी दोन जिन्नस दोन मिनिटात घेतले! “जितं! जितं!!” अशी आरोळी ठोकली मी! “ये दो सारीज पॅक कर दिजीये. और मुझे ड्रेस मटेरिअल दिखाईये.” मी, ऐटीत. “नै सर. पैले इसका बिलिंग होना.” “नहीं, मै सारा बिलिंग साथमे करुंगा.” “नै सर. पैले इसका बिलिंग होना.” तिची रेकॉर्ड एकाच ठिकाणी अडकलेली. “ठीक है!” आलीया भोगासी... म्हणत मी त्या गर्दीतून वाट काढत तिच्या मागून बिलिंग कौंटर पाशी गेलो. तिथही झुंबड उडालेली होतीच. त्या गोंधळात थोडा वेळ गेल्यावर माझा नंबर लागला. त्या हिंदी बोलणाऱ्या विक्रेतीने तिच्या हातातल्या साड्या बिल बनवणाऱ्या हेडमास्तराकडे दिल्या. मी निमूट कार्ड काढून त्याच्या हातात दिल आणि काही सहस्र रुपयांचा चुराडा करून घेतला. नाकावर घसरलेल्या चष्म्याच्या वरून माझ्याकडे बघत त्या बुवाने कार्ड आणि बिल माझ्या हातात दिलं. मी साड्यांच्या प्रतीक्षेत उभा. “हो गया.” हेडमास्तरबुवा. “लेकीन मेरी सारीज?” मी “वो नीचे फर्स्ट फ्लोर से लेनेका.” डिसमिस! च्यायला! ही आणखीच भानगड! इथंच माझ्या हातात साड्या देऊन टाकल्या असत्या तर काय बिघडणार होतं? तरी बरं, खाली उतरता उतरता साड्या घेऊन जायचं होतं. वरून येणाऱ्या बायकांना चुकवत, मास्टर अफझुलखानच्या पाठीवरच्या तोफेसारख्या (पहा: असा मी असामी) त्या जड लॅपटॉप बॅगेला सांभाळत आणखी वर जाणं म्हणजे शिक्षाच झाली असती. “थँक्यू!” म्हणून मी खाली जायला निघालो, आणि आठवलं! सौंसाठीची खरेदी शिल्लक आहे... पोटात एक छोटासा गोळा आला! “सर, ड्रेस मटेरियल चाहिये” अजीजीने मी हेडमास्तरबुवाला म्हणालो. “थर्ड फ्लोर.” जेवणाची वेळ झालेली. आतापर्यंत माझा उत्साह पार संपलेला. दोन मिनिटात खरेदी संपवल्याचं भारी फिलिंग केव्हाच उडून गेलेलं. पोटातला छोटासा गोळा आता भुकेचं रूप घेऊन दंगा करत होता. नाईलाजाने, टाचा घासत घासत मी अजून एक मजला चढून गेलो. इथं गर्दी जरा कमी होती. विरार ट्रेन मधून बांद्रा ट्रेन मध्ये आल्यासारखं वाटलं. पण इथं सौंसाठीची खरेदी करायची होती. त्यामुळे एका कानाला फोन लाऊन तिच्याशी बोलायचं. सॉरी, तिचं बोलण ऐकायचं. आणि ते विक्रेतीला सांगायचं. दुसऱ्या फोन वरून ती दाखवेल त्या कापडाचे फोटो काढून सौंना पाठवायचे. मग पुन्हा “यात फ्युश्या कलर आहे का बघ, लेमन ग्रीन ऐवजी ओशन ग्रीन किंवा बॉटल ग्रीन आहे का विचार, या पॅटर्न मध्ये जडावाचं काही माग...” असे हल्ले परतवायचे. अशी सगळी सव्यापसव्य करून चार कापडं नक्की केली. “आईये सर, बिलिंग करते है.” त्राणच गेलं माझ्या पायातलं. पुन्हा मघाच्यासारखे सगळे उद्योग करून बिल बनवलं. फक्त इथं हेडमास्तरबुवा ऐवजी मुख्याध्यापिका बाई होत्या. बिल माझ्या हाती देऊन “फर्स्ट फ्लोर” असं म्हणत तिने मोबाईलमध्ये डोकं खुपसलं. “मॅडम, ये ड्रेस मटेरियल इधरही मेरेको क्यू नही देते?” हमारे बगीचे मै पैदा हुवा फुलदणाणा च्या शैलीत मी. “नै सर, आपको फर्स्ट फ्लोर से ही लेना होगा!” मुख्याध्यापिका “लेकीन ऐसा क्यू? इधर ही देंगे तो आपका भी टाइम बचेगा और हमारा भी.” आता वैताग बोलायला लागलेला. “नै सर, हमारा प्रोसेस है, आपको फर्स्ट फ्लोर से ही लेना होगा” प्रोसेस? उद्या सांगाल आमची डेव्हलपमेंट, टेस्टिंग आणि क्यूए टीम आहे. “ये कैसा प्रोसेस है? इसमे आपका भी टाइम जाता है और हमारा भी!” मी चिकाटीने माझा मुद्दा लाऊन धरलेला. “सर आप इधर आर्ग्यू करनेसे फर्स्ट फ्लोर जायेंगे तो आपका भी टैम बचेगा और हमारा भी!” इनस्विंगिंग यॉर्कर. क्लीन बोल्ड. जमिनीवर पडलेला माझा चेहरा उचलून घेत मी फर्स्ट फ्लोर कडे. पहिल्या मजल्यावर पॅकिंग कौंटरकडे सगळे ग्राहक आपापले जिन्नस घ्यायला जमा झालेले. रांग लावल्याने आम्हा भारतीयांच्या राष्ट्रवादावर गदा येते. त्यामुळे तिथं मारामारी चालू होती. मुसंडी मारून त्या गर्दीत घुसलो. कौंटर पल्याड दोन अण्णा लोकांकडून बिल घेऊन जिन्नस शोधून आणून देत होते. आणखी एकजण येणारे जिन्नस तपासत होता. एकजण खुर्चीवर नुसता बसून होता. मी हातातली दोन बिल त्याच्यासमोर सरकवली. अवाक्षर न बोलता त्यान दुसऱ्या दोघांकडे बोट दाखवलं. आता माझ्यात वाद घालायचं देखील त्राण उरलं नव्हतं. मी निमूटपणे माझ्यावर कृपादृष्टी पडायची वाट बघू लागलो. एवढ्यात माझ्या नंतर आलेल्या एका सुंदरी कडून त्या दादाने बिल घेतलं. आणि माझ्यात वाद घालायचा नवा उत्साह संचारला. “मै पैले आया, पैले मेरा बिल ले लो.” “आपका दो बिल है. दुसरा आदमी आपका बिल लेगा. मै सिर्फ एक बिल देखता है.” “और किसिका दो से जादा बिल होगा तो?” मलाही कंडू कमी नाही. त्यानं खुर्चीवर बसलेल्याकडे बोट दाखवलं. प्रोसेस! मग मी तो दो बिल वाला मोकळा व्हायची वाट बघत निमूट उभा राहिलो. यथावकाश माझा नंबर लागला. माझे सगळे जिन्नस माझ्या ताब्यात आले. दो बिल वाल्याने मला “येक्ष्ट्रा ब्याग्ज” पण दिल्या. आणि जखमेवर मीठ चोळायला मला म्हणाला, “सर! प्लीज व्हिजीट अगेन!” =============================================================================== घरी आल्यावर साडी बघून मातोश्रींनी साडी बघून अपेक्षेप्रमाणे संतोष व्यक्त केला. सौंनी, तिच्या मातोश्रीन्साठीची साडी बघून (अपेक्षेप्रमाणे) असंतोष व्यक्त केला. “तुझा चॉईस अगदी बंडल आहे!” इति सौ. “ते पाच वर्षांपूर्वीच सिद्ध झालंय!” विजयी स्वरात मी. पण हा टोमणा कळायला एक किमान बौद्धिक कुवत लागत असल्याने, माझा बाउन्सर तिच्या डोक्यावरून वाईड! =============================================================================== दीपावलीच्या शुभेच्छा!