शुद्ध मराठी, वापरण्याजोगे मराठी!

याहू ग्रुपवरील चर्चा मीही वाचतो आहे. त्या लिंकवरूनच मी ह्या साईटवर आलो. (पण माझे तेथले नाव वेगळे आहे). मराठी विकिपीडिया ही चळवळ मराठीला संजीवनी देईल असे मला प्रामाणिकपणे वाटते. मराठी विश्वकोशाचा शासनाकडे अडकून पडलेला प्रकल्प मार्गी लागणे कठीण आहे. म्हणूनच मराठी विकिपीडिया हा एकमेव आशेचा किरण दिसतो. मराठी विकिपीडिया ह्या विषयावरील माझी ही नोंद पाहावी. (सध्या मला इतकेच जमलेले आहे). आता ह्या थ्रेडसंबंधी : मराठीत रुळलेले परकीय शब्द वापरण्यास काहीही हरकत नाही. भाषा अशाच रीतीने समृद्ध होतात. पण व्याकरण आपल्या भाषेचे वापरायला हवे. 'टेबलवर' म्हणायचे नाही 'टेबलावर' असे म्हणा. सामान्यरूप करणे ही मराठीची खासियत आहे. ती सोडायची नाही. वगैरे. विषय मोठा आहे, सध्या एक विचार देऊन थांबतो. वि.सू. ह्या साईटवर खाली दिसत असलेल्या टॅबमधील शब्द 'पूर्वपरीक्षण' असा हवा. री दीर्घ हवी.

But we do not see any version of Marathi softwares, because the attempt to keep Marathi pure makes the it unusable. मागणी आणी पुरवठा तत्वावर मराठी सॉफ्टवेअर किती तग धरू शकेल असे वाटते हे जाणून घेण्यास आवडेल. चीन मध्ये २ आणी जपानमध्ये १ भाषा सर्वत्र बोलली जाते. त्यानुसार मागणी वाढते. मराठी ही भारतातल्या एका राज्यात बोलली जाणारी भाषा आहे. त्यामुळे मागणीलाही मर्यादा पडणारच. शिवाय, मराठी बोलणारया एका मोठ्या वर्गाला इंग्रजीही येते, आणी इंग्रजीमध्ये सॉफ्टवेअर वापरणे त्यांना बहुधा सोपे जाइल, कारण इंग्रजी सॉफ्टवेअर नेहेमीच ग्राहक संख्येमुळे सुधारणांमध्ये आघाडीवर असेल, स्वस्तही असू शकेल. मला असे अजिबात म्हणायचे नाही की मराठीमध्ये सॉफ्टवेअर लिहू नये. पण व्यावसायिक यशाची अपेक्षा फारशी ठेवता येणार नाही. आणी जर स्वतःचा खर्च स्वतः वाहू शकणार नसेल तर कुठलीही गोष्ट फार काळ तग धरू शकणार नाही हे सर्वांना ज्ञातच आहे. बाकी दोघांचीही मते पटतात. फार क्लिष्टता न आणता मूळ भाषा जपणे महत्वाचे आहे.

गुंडोपंतांशी झालेल्या एका ई-संवादात (http://www.mr.upakram.org/node/678#comment-10547) मी माझे मत दिले आहे. ते साधारण वर लिहिल्याप्रमाणेच आहे "However, the flexibility *must not* come at the price of structural and fundamental changes." केवळ जडणघडणीचे आणि मूलभूत नियम प्रत्यक्षात आपोआप ठरतात (म्हणजे मराठी बोलणारे तो शब्द स्वीकारतात, वापरतात; किंवा आव्हेरतात, हसण्यावारी नेतात) असे माझे मत आहे. ज्याला नवीन शब्द मराठी तोंडात रुळवायचा आहे, त्याने या बाबतीत अभ्यास करावा - कुठले शब्द स्वीकारले जातात, कुठल्या शब्दांची टिंगल होते? आणि मराठी जिभेचे वळण समजून योग्य तर्‍हेचे शब्द नवीन घडवावेत. आता माझे मत : १. वस्तूंची नावे इंग्रजी घेतल्यास मराठीची मूलभूत जडणघडण बिघडत नाही. "होंडा कारच्या इंजिनसाठी अधिक ऑक्टेनचे पेट्रोल लागते." (मला हे चालते.) २. मराठीतील शब्द-बदल (ज्याला "शब्द चालवणे" म्हणतात) शक्यतोवर तसेच ठेवावेत. "इन टाटा कंपनी फॉर रिसर्च खूप सपोर्ट मिळतो" (नाही आवडत!) "टाटा कंपनीमध्ये रिसर्चसाठी खूप सपोर्ट मिळतो. (हे त्यातल्या त्यात बरे.) "टाटा कंपनीमध्ये संशोधनासाठी खूप आधार देतात. (हे आणखी बरे.) "टाटा उद्योगसंस्थेत संशोधनासाठी खूप आधार देतात. (हे दुसर्‍या टोकाला जायला लागले.) ३. क्रियापदे वेगळ्या भाषेतली घेतली तर मराठी भाषक सहज सहन करून घेत नाहीत. "ऑफिसला गो करताना मी वॉक करतो, रिटर्न करताना लिफ्ट टेक करतो." (नाही आवडत.) "ऑफिसला जाताना मी चालत जातो, परत येताना मी लिफ्ट घेतो." (हे त्यातल्या त्यात बरे.) ४. शिवाय एखादा जुनाच सोपा मराठी शब्द असेल तर उगाच इंग्रजी शब्द वापरल्यास मराठीची मराठमोळी लय बिघडते. पण इंग्रजी ऐवजी अति-संस्कृत शब्द वापरले तरीही मराठमोळी लय बिघडते. त्यामुळे तारतम्य वापरावे. "या सेंटेन्समध्ये काही वर्ड राँग असेल तर शब्दलेखनप्रणालीच्या शब्दचिकित्सायंत्राने तो करेक्ट करूया." (दोन्ही कडून नाही आवडत.) "या वाक्यात कुठला शब्द चुकला असेल तर वर्ड प्रोसेसरच्या स्पेलचेकने तो दुरुस्त करूया/सुधारूया. (हे जरा बरे वाटते.)

या विषयाम माझ्या मते एखाद्या प्रतिशब्दाची लोकप्रियता हा महत्वाचा घटक ठरतो. उदा. बाळ पंडितांनी मराठीत live commentry ला धावते समालोचन हा शब्द वापरला. तो आकाशवाणीवरील नियमीत वापरामुळे लोकप्रिय झाला. तसेच catch ला झेल, stump ला यष्टी, pitch ला खेळपट्टी, batsman ला फलंदाज, bowler ला गोलंदाज असे अनेक शब्द मराठीत लोकप्रिय केले. त्यामुळे अजूनही मराठी वृत्तपत्रे त्याचा वापर करतात आणि तो हास्यस्पद वाटत नाही. प्रतिशब्द हे लांबलचक न काढता साधारण समान अर्थी आणि समान लांबीचे काढले तर ते लोकप्रिय होतील जरूर. या सर्व गोष्टिंचा साधक बाधक विचार होणे आवश्यक आहे. (मराठीचा अभिमानी) -डॅनी पुण्याचे पेशवे

प्रतिशब्द हे लांबलचक न काढता साधारण समान अर्थी आणि समान लांबीचे काढले तर ते लोकप्रिय होतील जरूर. या सर्व गोष्टिंचा साधक बाधक विचार होणे आवश्यक आहे..... अगदी बरोबर... अवांतर : मी मेडिकल चा अभ्यास करत असताना काही इंग्रजी माध्यमात शिकलेले विद्यार्थी (मेडिकल टर्म्स ला मराठी प्रतिशब्द सांगितल्यावर्)त्या शब्दांच्या संस्क्रुतोद्भव मराठीला हसत असत...उदा. युस्टेशिअन ट्यूबला ग्रसनीमध्यकर्णनलिका...मग मी त्यांना सोदाहरण पटवून देत असे की इंग्रजीत्सुद्धा खरेतर असेच उगीच अवघड केलेले वैद्यकीय शब्द आहेत्...उदा.: ओरोफॅरिंजियल....आता याला तुम्ही माउथ आणि थ्रोट म्हटले तर सोपे होते पण उगीच लॅटिन (की काय ते शब्द )वापरल्याने शब्द अवघड भासतात सुरुवातीला पण भरपूर वापर केला की सगळे सवयीचे होते इतकेच...

कृष्ण शब्दात 'ऋ' हा स्वर आहे. तो एक स्वतंत्र स्वर आहे. त्याचा उच्चार 'रु'' सारखाही नाही आणि 'रि' सारखाही नाही. जेव्हा आपण क्रिष्ण किंवा क्रुष्ण असा उच्चार करतो तेव्हा 'ऋ' ह्या स्वराला आपण 'र' हे व्यंजन मानीत असतो आणि त्याच्यापुढे 'इ' किंवा 'उ' हे स्वर जोडत असतो. स्वरापुढे दुसरा कोणताही स्वर जोडण्याची आवश्यकता नसते. असे करणे हे चुकीचे आहे. र्र्र्र्र्राम किंवा र्रावण असा उच्चार करताना आपण जिभेचे टोक थोडेसे आतल्या बाजूला वळवून टाळ्याला चिकटवतो तसेच थोडेफार 'ऋ' या उच्चाराच्यावेळी करायचे असते.

@ अमित खोजे इनपुट साधन खूपच मस्त आणि फारच सोपे आहे. मिपा वर मी सुद्धा नवीन आहे. Type करायला अवघड जाते म्हणुन बरयाच वेळा प्रतिसाद द्यायचा कंटाळा यायचा. पण हे फारच छान झाले. शतश: धन्यवाद.

@ अमित खोजे इनपुट साधन खूपच मस्त आणि फारच सोपे आहे. मिपा वर मी सुद्धा नवीन आहे. Type करायला अवघड जाते म्हणुन बरयाच वेळा प्रतिसाद द्यायचा कंटाळा यायचा. पण हे फारच छान झाले. शतश: धन्यवाद.