थेसियस चे जहाज - पॅरॉडॉक्स

प्लुटार्क ने एक थेअरी मांडली होती. त्यावर अजुनही चर्चाचर्वणे होत असतात. त्याने हा मुद्दा अथेन्सच्या लोकांसमोर मांडली म्हणून त्याला थेसियस च्या जहाजाचा वाद असे उल्लेखले जाते. त्याच्या थेअरी नुसार. एखादे जहाज दुरुस्त करताना त्याचे काही भाग बदलून त्याजागी नवे भाग टाकले जातात. समजा हळूहळू त्या जहजातील सर्वच भाग काढून टाकाएव लागले आणि त्याजागी नवे भाग बसवले. तर त्या जहाजाला जुने जहाज म्हणायचे का? त्या जुन्या जहाजाचे काढून टाकलेले भाग वापरून एखादे नवे जहाज बनवले तर त्या जहाजाला नवे जहाज म्हणायचे का? हे उदाहरण थोडे व्यापक करुया. गृहीत धरुयात की श्री लेले हे एक काटकसरी गृहस्थ आहेत. त्याना व्यर्थ उधळपट्टी आवडत नाही. समजा श्री लेलेंच्या स्लीपर चा बंद तुटला. म्हणून तुम्ही नवा बंद घातला. काही दिवसानी त्या स्लीपरचा तळ झिजून गेला म्हणून श्री लेलेनी स्लीपर ला नवा तळ टाकला. काटकसरी असलेल्या श्री लेलेंच्या डोक्यात एक आयडीया आली.त्यानी जुने बंद आणि जुने तळ एकत्र करून त्यातून घरात घालायला म्हणून एक स्लीपरचा जोड बनवला. आता त्यांच्या कडे दोन स्लीपर जोड आहेत. त्यापैकी कोणत्या जोडाला नव्या स्लीपर म्हणायचे. हा वाद खूप जुना आहे. सर्वप्रथ हे प्रमेय प्लुटार्क ने मांडले. Plutarch thus questions whether the ship would remain the same if it were entirely replaced, piece by piece. Centuries later, the philosopher Thomas Hobbes introduced a further puzzle, wondering: what would happen if the original planks were gathered up after they were replaced, and used to build a second ship. Which ship, if either, is the original Ship of Theseus? त्यानंतर सॉक्रेटीस , प्लेटो यानी त्यावर काही प्रमेये मांडली आहेत. Another early variation involves a scenario in which Socrates and Plato exchange the parts of their carriages one by one until, finally, Socrates's carriage is made up of all the parts of Plato's original carriage and vice versa. The question is presented if or when they exchanged their carriages. तुमचे काय मत आहे. आपल्या राजकारणातही अशी बरीच उदाहरणे आहेत. उदा: १) इंदीरा गांधीना कोंग्रेस एस मधून यशवंतराव चव्हाण वगैरे प्रभूतीनी काढून टाकले.त्यानंतर इंदीरा गांधीनी काँग्रेस आय पक्ष काढला. त्यानंतर एस काँग्रेस लयाला गेली. यशवंतराव चव्हाण हे स्वगृही आलो असे म्हणत इंदीरा कोंग्रेस मध्ये आले. प्रश्न हा पडतो की खरी काँग्रेस कोणती. २)जनसंघ हा पूर्वी संघाचा राजकीय चेहेरा होता. आणीबाणी नंतर त्याचा जनता पक्ष झाल. जनता पक्षात फूट पडून भाजप चा उदय झाला. लालूनी जयप्रकाशांचा वारसा चालवतो म्हणत जनतापक्षाचे जनता दल केले. भाजप च्या रथ यात्रे ला त्याच लालूनी विरोध केला. खरा जनता पक्ष कोणता. भाजप की जनता दल? ३) शरद पवारानी विदेशी नागरीकत्वाच्या मुद्द्यावरून सोनीयागांधीना विरोध केला. आणि पक्षाबाहेर पडले. मात्र त्याच काँगेस सोबत हातमिळवणी करून निवडणुका लढवल्या.मग विदेशी नागरीकत्वाच्या मुद्द्याचे काय झाले. अगदी असले नाही पण याच प्रकरात मोडणारे एक उदाहरण कमल हसनच्या एका चित्रपटात आहे. कमल हसन राजकुमारचा मुलगा दाखवला आहे. पद्मिनी कोल्हापुरे हेमामालीनीची मुलगी दाखवली आहे. पद्मिनी कोल्हापुरे राजकुमारशी लग्न करायचे ठरवते. कमल हसन हेमामालीनीशी लग्न करायचे ठरवतो. चौघे समोरासमोर येतात. कोणी कोणाच्या पाया पडायचे हा प्रश्न निर्माण होतो. कमल हसन+ हेमामालीनी = वडील आणि नवी आई पद्मिनी कोल्हापुरेच्या पाया पडणार की राजकुमार +पद्मिनी कोल्हापुरे = सासू आणि नवे सासरे कमलहसनच्या पाया पडणार? बघा सुटतय का गणीत?