बंधन बँक

आपल्याला आयुष्यात केव्हा ना केव्हा आर्थिक मदतीची गरज भासते. काही वेळा आपण ही मदत नातेवाईकांकडून किंवा मित्रांकडून घेतो तर काही वेळा कर्ज पुरवठा करणा-या वित्त संस्थांकडून. जर आर्थिक साहाय्याची मागणी करणारी व्यक्ती सधन वर्तुळातील असेल किंवा पगारदार नोकर असेल किंवा त्या व्यक्तीचा चांगले उत्पन्न असणारा व्यवसाय असेल तर आर्थिक मदत मिळण्यास शक्यतो अडचण येत नाही. मात्र ही व्यक्ती जर का आर्थिकदृष्टया कनिष्ठ स्तरातील असेल किंवा जर गरीब असेल तर मात्र अशी मदत मिळण्याची शक्यता खूपच कमी असते. बरेचदा नातेवाईकही या व्यक्तीसारखेच गरीब असतात. वित्त संस्था परतीची हमी नसल्याने कर्ज देत नाहीत. थोडेसे आर्थिक पाठबळ मिळाले तर खूप काही करता येईल असे अनेक तरुण, गृहिणी आणि छोटे व्यावसायिक आपल्या आजूबाजूला असतात. मात्र आर्थिक मदतीअभावी त्यांना आपल्या स्वप्नांना सत्यात उतरता येत नाही. अशांसाठी एक आशेचा किरण आहे; सुक्ष्म वित्त साहाय्य करणा-या संस्था. सुक्ष्म अशासाठी या कर्जांच्या रकमा खूप छोट्या असतात. अशा सुक्ष्म वित्त साहाय्याची सुरुवात आपल्या शेजारच्याच देशात झाली. बांगलादेशातील चित्तगोंग विद्यापीठाच्या अर्थशास्त्र विभागात शिकवणा-या डॉ. मोहम्मद युनूस यांनी आसपासच्या खेड्यातील गरीब स्त्रीयांना छोट्या व्यवसायांसाठी लहान स्वरुपातील कर्जे देण्यास सुरुवात केली आणि त्यांच्या या उपक्रमाची व्याप्ती इतकी वाढली की पुढे त्यांनी "ग्रामिण बँक" नावाच्या बँकेची स्थापना केली. डॉ. मोहम्मद युनूस यांना २००६ साली शांततेचा नोबेल पुरस्कार मिळाला. डॉ. मोहम्मद युनूस यांच्यापासून प्रेरणा घेऊन सुक्ष्म वित्त पुरवठा करण्याचे प्रयोग जगभर सुरु झाले. यातला एक प्रयोग होता त्यांच्या शेजारचाच. श्री चंद्रशेखर घोष यांनी कलकत्त्यापासून साठ किमी अंतरावर असलेल्या बागनान या खेडेगावात "बंधन" नावाच्या सुक्ष्म वित्त पुरवठा संस्थेची स्थापना केली. सामाजिक आणि आर्थिकदृष्ट्या मागास महिलांना रोजगारासाठी अर्थ साहाय्य करून गरिबी निर्मुलनाच्या दिशेने पाऊल टाकणे हा या संस्थेचा मुख्य हेतू होता. आणि संस्थेचा हा हेतू सफल झालाही. "बंधन"ने अनेक गरिबांना आर्थिक मदतीचा हात देऊन त्यांना स्वत:च्या पायावर उभे केले. छोटे व्यावसायिक बनवले. भारतीय रिझर्व बँक बँकिंगचे नवीन परवाने देण्याचा विचार करत होती तेव्हा परवान्यासाठी "समाजातील आर्थिकदृष्ट्या कनिष्ठ स्तरास वित्त साहाय्य" हा एक निकष होता. "बंधन"ने आपल्या तेरा वर्षांच्या वाटचालीत ते कृतीतून दाखवून दिले होते. त्यामुळे भारतीय रिझर्व बँकेने "बंधन"ला बँकिंगचा परवाना दिला यात नवल ते काय. सुचना: या छोटेखानी लेखात तपशीलातील चुका आढळल्यास कृपया निदर्शनास आणून द्याव्यात. एका स्तुत्य उपक्रमाची कसलीही माहिती न घेता खिल्ली उडवणारा लेख मिपावर आल्यावर व्यथित झालो आणि "बंधन"ची जुजबी ओळख व्हावी म्हणून चार शब्द लिहिले आहेत.