शब्द आणि स्वर, वक्ता आणि गवई! ..१

सहमत आहे. (सहमत)बेसनलाडू

+१

म्हणतो !

पुष्करसाहेब, प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद. शब्द हे सगुण आणि स्वर मात्र निर्गुण हे काही केल्या पटत नाही. स्वर हे देखील सगुणच आहेत. नक्कीच आहेत परंतु प्रथमदर्शनी ते निर्गुणच असतात/वाटतात. प्रत्येकजण त्यात आपापला अर्थ शोधतो. त्यानंतरच निर्गुण स्वरातली सगुणता ही त्या त्या श्रोत्याला दिसायला लागते! शब्दांचं तसं नाही. ते डायरेक्ट सगुणस्वरुपातच आपल्यासमोर येतात. अर्थात, हे माझं मत. पण स्वर ही सुद्धा संगीताची भाषाच नव्हे काय? नक्कीच आहे! ती जाणणार्‍यांच्या डोळ्यासमोरही स्वर एखादे चित्र उभे करत नाहीत काय? दोन्ही विचार व्यक्त करण्याची वेगवेगळी माध्यमे आहेत असे वाटते. मला वाटतं की सदर लेखात 'माध्यमे वेगळी आहेत' असंच मी म्हटलेलं आहे. किंबहुना स्वर डोळ्यासमोर एखादे चित्रं उभे करतात याच तत्वावर माझी बसंतचं लग्न ही लेखमालिका उभी आहे असं मला वाटतं! आता अण्णांची 'तीरथ को सब करे' ही चीज ऐकताना एखाद्याला तिलक-कामोद माहीत नसला तरी डोळ्यासमोर काहीतरी पवित्र, सुंदर, भक्तिपूर्ण चित्र उभे करण्याची ताकद त्यात आहे, हे आपल्यासारख्या जाणकाराला मी काय सांगावे? खरं आहे, आपण म्हणताय त्याच्याशी मीही सहमत आहे! असो, पुनश्च एकदा धन्यवाद. लवकरच दुसरा भाग लिहितो.. अवांतर - अण्णांची 'तीरथ को सब करे' ही तिलककामोदातली झपतालातली बंदिश फारच सुरेख आहे. मूळची आग्रावाल्यांची आहे. पं उल्हास कशाळकरदेखील ही बंदिश फार सुरेख गातात. याच रागातली, 'मन मे मोहन बिराजे' ही एकतालातली द्रूत बंदिश मात्र सवाईगंधर्व गायचे तीच अण्णांकडूनही ऐकलेली आहे.. तात्या.

प्रास राव संगीत या विषयाला वाहिलेलं लिखाण मराठीतही भरपूर आहे. वानगी दाखल - पुण्याच्या गानवधेन संस्थेने प्रकाशित केलेले व श्रीरंग संगोराम यानी संपादित केलेले " संगीत सुख संवाद " हे ५२ लेख असलेले पुस्तक आपण जरूर वाचावे. त्यात जाणकार कलावंत, समीक्षक यांचे उत्तमोत्तम लेख आहेत.ख्याल म्हणजे दीर्घावलेले गीत् अशीही ओ़ळख ख्यालाची होते, दमसास, स्वराचा लगाव, ताना पलटे पाठ करण्याचे महत्व, रागांग पद्धेतीने रागांची ओळख ( प्रचतित पद्धत -थाट पद्धत ) रियाझ ई. अनेक अंगावर त्यात प्रकाश टाकण्यात आला आहे. माझा अनुभव असा की जसा गायनाचा रियाझ व तपश्च्यर्या असते तशी श्रवणाची ही असते. रागांची मांडणी, निरनिराळ्या घराण्यांची ओळख ही आस्ते आस्ते होत जातेच. प्रत्येक घराण्यात कशाला महत्व द्यायचे हे ठरवूनच गायले जाते.