महामानवाचं महानिर्वाण

निखळ हास्य सातत्याने चेहर्‍यावर ठेवत, अगदी सहज वाटावे अशा पद्धतीने विभागलेल्या समाजाला एकत्र करणार्‍या मंडेला यांना विनम्र अभिवादन. आजच्या दिवशी आंबेडकरांचे देखील महानिर्वाण झाले आणि त्याच दिवशी मंडेलांचे पण हा एक विचित्र योगायोग आहे. आत्ताच कुठेतरी वाचल की जरी त्यांनी केलेली क्रान्ती अहिंसक होती तरिही सशस्त्र क्रान्ती हा ही एक मार्ग असल्याचे ते समजुन घेऊ शकत होते... मंडेला देखील पेशाने वकील होते आणि अफ्रिकन नॅशनल काँग्रेस (एएनसी) या चळवळीशी त्यांचे पहील्यापासूनचे (१९४४) नाते होते. पण एका खटल्यातून १९५८ च्या सुमारास बाहेर आल्यानंतर त्यांच्याबरोबरच्या इतरांना आणि मला वाटते त्यांना देखील केवळ नि:शस्त्र चळवळ पुरेशी होईल असे वाटले नाही आणि त्यातून एएनसीच्या सशस्त्र चळवळीच्या विभागाची Umkhonto weSizwe ("Spear of the Nation") सुरवात झाली. या विभागाच्या कडून मंडेला यांनी शस्त्रास्त्रांचे शिक्षण देखील घेतले होते. नंतर ते "David Motsamayi" या नावाने अफ्रिकाखंडात वंशवादाविरोधात पाठींबा मिळवायला म्हणून फिरले. काही अंशी मिळाला देखील मोरोक्को आणि इथियोपिआमधे सैनिकी शिक्षण देखील घेतले... पण नंतर ६४ साली देश(राज)द्रोहाच्या नावाखाली त्यांना २७ वर्षे तुरूंगवासाची शिक्षा झाली. तेथे त्यांना कृष्णवर्णीय जनतेने त्यांचा नेता केले. द. अफ्रिकेचे राष्ट्राध्यक्ष एफ डब्ल्यू डे क्लर्क यांनी ३-४ वेळेस काही अटींवर सोडण्याची तयारी देखील दर्शवली पण मंडेलांनी वीनाशर्तच सुटका हवी असा आग्रह सोडला नाही. ९०साली सुटका झाल्यापासून वंशवाद संपण्याची चिन्हे दिसू लागली होती. पण त्याच बरोबर कृष्णवर्णीय आणि अफ्रिकानो गौरवर्णीय यांच्यातील दुहीतून देशाची फाळणी होण्याची शक्यता होती. त्यासाठी पुढची चार वर्षे दोन्ही बाजूंना मनाने पूर्णपणे नाही तरी समजूतीने एकीकरण मान्य करायला लावण्यात घालवली आणि फाळणी टाळली. मंडेला यांच्या संदर्भात अजून एक मह्त्वाचे: त्यांनी ठरवले असते तर ते किमान दोन टर्मस तरी राष्ट्राध्यक्ष होऊ शकले असते. पण त्यांनी तसे केले नाही. १९९४ साली राष्ट्राध्यक्ष झाल्यावर त्यांनी ते एकच टर्म राहतील असे जाहीर केले आणि तसेच वागले. पहीला कृष्णवर्णीय अध्यक्ष ज्याने स्वतः आयुष्यातील २७ वर्षे तुरूंगात घालवली, स्वतःच्या लोकांचे हाल झालेले पाहीले त्याने अध्यक्ष झाल्यावर कुठलेच डोक्यात न ठेवता सत्यशोधन आणि समरसता आणण्याला प्राधान्य दिले.. खेळ हा माणसास एकत्र आणू शकतो हे डोक्यात ठेवून खेळास महत्व दिले आणि त्याच्यातला (क्रिडा मंडळाचे अध्यक्ष न होता) एक दर्शक म्हणून भाग झाले... कदाचीत पिडां म्हणले तसे भारतातील महामानवांचा काळ तुम्ही-आम्ही पाहीला नसेल, पण ग्लोबल व्हिलेजच्या जमान्यात भले भेटलो नसलो तरी मंडेलाचे इतिहास घडवणे पाहू-वाचू शकलो यात आपण सगळ्यांनीच थोडे का होईना पण समाधान मानायला हवे असे वाटते.

लिहा ना मग. वाचायला आवडेल.

Invictus वरच्या प्रतिसादात सिनेमाचं नाव आलं नाही.. Invictus ह्या कवितेने त्यांना रॉबेन आयलंडच्या २७ वर्षांच्या प्रदीर्घ काळाच्या तुरुंगवासात Inspiration आणि मानसिक बळ दिलं असं त्यांनी नंतर अध्यक्ष झाल्यावर आणि आपल्या आत्मचरित्रात सांगितलं होतं...