विद्यार्थ्यांची पटपडताळणी आणि कार्यवाही किती योग्य आहे ?

पटपडताळणीची मोहीम अगदी काटेकोरपणे राबविली तर काही गोष्टी चांगल्या घडतील. एकतर बोगस विद्यार्थी पटावर येणार नाहीत. दुसरी गोष्ट विद्यार्थ्यांच्या अधिकच्या वर्ग तुकड्या दाखविल्यामुळे शिक्षकांची जी पदे भरल्या जात होती ती पदे आता भरता येणार नाही. त्यामुळे विविध शाळांच्या विविध पदांवर होणारा सरकारचा खर्च टळेल. बोगस संस्थांना आळा बसेल. पडताळणीची मोहीम दरवर्षी अगदी काटेकोरपणे राबविली गेली तर अशा अनेक बोगसगिरींना कायमचा चाप बसेल. खासगी मान्यताप्राप्त शाळा या अधिकतर विविध पुढार्‍यांच्या शाळा आहेत. आपल्या शाळा चालविण्यासाठी सदरील संस्थाचालक मंत्र्यांपुढे जाऊन विद्यार्थी संख्या कमी करण्याची अट घालतील. वर्ष-दोन वर्षाची संधी द्या आम्ही अगदी नियमाने शाळा चालवू म्हणून गटशिक्षणाधिकारी ते मंत्रालयापर्यंत एक अनाधिकृत व्यवस्थेच्या माध्यमाने ही चाललेली पटपडताळणीत भविष्यात काही पळवाटा निघतील असेही मला वाटते. शाळांना जोडून असलेल्या महाविद्यालयांमधे (अकरावी-बारावी) विविध शाखांच्या म्हणजे, कला शाखा, वाणिज्य शाखा, आणि विज्ञान शाखांमधे काही ठिकाणी विद्यार्थ्यांची संख्या अगदी कमी आहे. प्रयोगशाळा नाही. व्यवस्थित वर्ग खोल्या नाही तरीही शाळांना जोडून असलेल्या वर्गांमधे विविध अधिकच्या वर्ग तुकड्यांना आणि पदांना मान्यता दिलेली आहेत त्या शिक्षकांच्या समायोजनेचा प्रश्न निर्माण होणार आहे. अर्थात नवीन पदांना मान्यताच देणार नसल्यामुळे अतिरिक्त ठरणार्‍या शिक्षकांना टप्प्या-टप्प्याने सेवेत सामावून घेतील असे वाटते. समायोजनाची प्रक्रिया दिसतांना फार सोपी वाटते पण ती प्रक्रिया मला तितकी सोपी वाटत नाही. (इथे मला अधिक माहिती घेतली पाहिजे.)म्हणजे एका शाळेतून एखादा शिक्षक दुसर्‍या शाळेत सहजपणे सामावून घेतल्या जाईल का ? शिक्षकांचे आरक्षण (आरक्षणाची बिंदु नामावली) असलेल्या ठिकाणी काय पद्धत असते हे मला नेमकेपणाने सांगता येणार नाही. उदा. एनटी-ब प्रवर्गातील अतिरिक्त ठरलेला शिक्षक खूल्या प्रवर्गातील रिक्त असलेल्या जागेवर त्याचे कसे समायोजन करतील ? इथे जरा गुंतागुंतीचा प्रश्न आहे. अजून एक; बोगस शाळांची संखा कमी-अधिक प्रमाणात सर्वत्रच आहे. संस्था चालक पुनर्पडताळणीची मागणी करतील. पहिल्यांदा कमी असलेली विद्यार्थ्यांची संख्या वाढू शकते. तेव्हा अशा पुनर्पडताळणीच्या वेळ काढू धोरणात पटपडताळणी करणारे पथक वैतागून जाईल. आणि काही ’मध्यम’ मार्गाने पडताळणी संपेल. महसूल अधिकारी कर्मचा-यांची कॉपीमुक्त अभियानात मदत घेतल्या गेली होती. तिथे काही देवाण-घेवाण करण्याची संधी कमी होती. तुलनेत सद्य विषयात संस्थाचालकांनी पतपडताळणीच्या प्रक्रियेत त्यांना काही 'बक्षीस' दिले तर त्यांच्या कामातील काटेकोरपणा निघून जाईल. संस्थाचालकांना जो पर्यंत शिक्षक भरतीतून जी काही आर्थिक मदत होते त्या ठिकाणी संस्थाचालक संबंधित शिक्षकांना मदत करतील परंतु जिथे शिक्षकांकडून अशी मदत झालेली नाही. अशा शिक्षकांच्या बाबतीत संस्था चालकांना ते गेले काय राहीले काय याबाबत काही सोयरसुतक राहणार नाही असे मला वाटते. विद्यार्थ्यांच्या समायोजनाचा काही प्रश्न निर्माण होणार नाही,तो प्रश्नच नाही. एका पेक्षा अधिक असलेल्या वर्ग तुकड्या कमी होतील विद्यार्थी आहे त्याच शाळेत राहतील. विनाअनुदानित शाळा अगदी आनंदात चालू आहेत. त्यांना ना शिक्षकांची पदे भरायची आहेत ना शासनाच्या अनुदानाची गरज आहे. ना ते कोणते विद्यार्थी सामावून घेतील. पटपडताळणीच्या बाबतीत शाळेतील उपस्थिती कमी आहे, तेव्हा शाळेतील शिक्षकांना आणि कर्मचार्‍यांना विद्यार्थ्याच्या घरी जाऊन त्याच्या हाता पाया पडून 'बाबा रे शाळेत ये' इतकाच हट्ट धरावा लागणार आहे. ग्रामीण भागातील अकरावी-बारावीच्या विद्यार्थ्यांना प्रवेशाच्या वेळी आमच्या महाविद्यालयात प्रवेश घेतला तर प्रवेशाबरोबर खताच्या गोण्या मोफत मिळतील असे अमिष दाखविणारे संस्थाचालक मला माहित आहेत, तेव्हा विद्यार्थ्यांची पटसंख्या अधिक व्हावी यासाठी वेगवेगळ्या क्लुप्त्या पुढे येतील असे वाटते. अजून एक; पटपडताळी करणार्‍या पथकावर होणारा शासनाचा खर्च हाही विषय पुढे चर्चिल्या जाईल. बोटावर लावणा-या जाणा-या शाईचा खर्च (आजच दै. सकाळला बातमी होती) वाहन खर्च, विविध भत्ते याचीही चर्चा होत राहील. बाकी, काहीही असो, ज्या आश्रमशाळा की वस्तीशाळांच्या बोगसगिरीवरुन महाराष्ट्राभरातील शाळांच्या पटपडताळणीची मोहीम राबविल्या जात आहे, त्याचे सर्वच क्षेत्रातून स्वागत नक्कीच होईल. एक उत्तम प्रक्रिया ज्यांना सुचली त्यांचे कौतुकच केले पाहिजे आणि सर्वच क्षेत्रातील भ्रष्ट व्यवस्थेबद्दल चर्चा होत असतांना अजून तरी सदरील मोहीमेत कोणी अडथळा आणला नाही, हा एक सध्यातरी सुखद धक्का मानला पाहिजे असे मला वाटते. चर्चेत सहभागी होणारे मिपाकर रेवती वहिनी, चित्रा, वेताळ, विसुनाना,पैसा, आणि पाषाणभेद यांनी आपापले मुद्दे मांडून चर्चेत भर घातली आपल्या सर्वांचे आणि वाचकांचेही मन:पूर्वक आभार...!!! -दिलीप बिरुटे