तुम्ही एका वर्षभरात भारतातील देवळाला, घरगुती पूजेसाठी भटजींना किंवा आध्यात्मिक गुरूंना एकंदरित अंदाजे किती दक्षिणा दिली असेल?

धरता येऊ शकतील, पण ते मुद्दाम धरलेले नाहीत. सामाजिक संस्थांमध्ये सुद्धा वर्ग आहेत. जातींची मंडळे, शि़क्षणसंस्था, वृद्धाश्रम इ. इ. ह्या संस्थांना दान देण्याचे हेतू प्रासंगिक, आध्यात्मिक किंवा धार्मिक असले तरी वेगळे असतात. त्यांची तुलना वगैरे विषयांत जायचेच नव्हते. या कौलातून धार्मिक भावनांचे मोजमाप करायचे नाही आहे. तर निव्वळ पूजाअर्चा, आणि आध्यात्मिक गुरूंना वर्षभरात किती पैसे मिळत असू शकतील, याचा अंदाज घ्यायचा आहे. नक्की किती मिपासदस्य आपल्या वर्षभराच्या कमाईच्या किती पैसे वर्षभरात अशा ठिकाणी देतात असा अंदाजदेखील यावरून घेता येऊ शकतो. इथे मत दिलेल्या बहुसंख्य सदस्यांनी (१२) शून्य असे उत्तर दिले आहे. बाकीच्यांनी (१०) आतापर्यंत सगळ्यात जास्तीत जास्त दिले असे समजले तरी दोघांनी ४०,००० रु दिले आहेत आणि बाकी आठजणांनी ५,९०० रु. दिले आहेत. (१००*४+५००+१०००+२०००+२०००). वरील रकमेमधली जी जास्त रक्कम आहे (२०,००० चा गट) हा खर्च बहुदा प्रासंगिक असतो/असावा असा अंदाज आहे. म्हणजे लग्न/मुंज अशा समारंभांसाठीच्या निमित्ताने केलेल्या खर्चांचा. अनेकदा असे प्रासंगिक खर्च चॅरिटीकडेही वळवले जातात - पण चॅरिटीकडे वळवलेले पैसे मुद्दाम वर उल्लेख केल्याप्रमाणे वगळले आहेत. प्रासंगिक खर्चांना वगळता वर आलेली ५,९०० रु. ही एकूण रक्कम त्यांच्या पगाराच्या अगदी क्षुल्लक असावी असाही अंदाज आहे. (आम्ही गेल्या वर्षात देवळात गेलो तेव्हा देवळाला दहाएक डॉलर दिले असावे.) या कौलातील सहभाग मिपासदस्यांपुरताच मर्यादित राहणार आहे, तेव्हा फार ठोस निष्कर्ष काढता येतील असे वाटत नाही. तरी काही थोडे विचार मांडता येऊ शकतील जसे - देवळाला/गुरूंना काही अगदी थोड्या लोकांकडून खूप अधिक आणि बर्‍याचशा लोकांकडून अगदी लहान अशी रक्कम मिळत असावी असे वाटते. अजून एक लक्षात आले ते असे की या डेट्यात आध्यात्मिक गुरूंना दिलेल्या रकमेचा उल्लेख विशेष आला नाही. याचा अर्थ कौलात भाग घेतलेले बहुसंख्य मिपा सदस्य गुरूंना दक्षिणा देत नसावेत, किंवा त्यांना आध्यात्मिक गुरू नसावेत, असा घेता येऊ शकतो. अर्थात ज्यांना असे गुरू आहेत त्यांनी या कौलात भाग घेतल्यास अधिक निष्कर्ष मिळतील, हे नक्कीच. पण सध्यातरी मिपावर असे आध्यात्मिक गुरू असलेले सदस्य संख्येने कमी असावेत का काय अशी शंका येत आहे. जेवढे खर्च केले आहेत त्यात प्रचंड समाधान लाभलेले आहे. धर्मकार्य आणि समाजकार्य या दोन्हीही गोष्टीत केलेल्या खर्चाचा उल्लेख करणे ही मी राहतो त्या लोकात हलकी गोष्ट मानली जाते आणि मी स्वतःही तसेच समजतो त्यामुळे कौलाला मत देउ शकत नाही. आनंदयात्रींच्या वरील म्हणण्याला एकच म्हणता येईल की कौलात भाग घ्यायची सक्ती कोणावरच नाही. ज्यांनी असा भाग घेतला आहे ते ज्या लोकांत राहतात ते लोक याला हलके समजत नसावेत. उलट त्यांनीही हे पैसे स्वतःच्या किंवा सुहॄदांच्या समाधानासाठीच दिले असावेत असा माझा अंदाज आहे. त्यामुळे तुमच्या आणि त्यांच्या दान करण्याच्या प्रेरणेमध्ये विशेष अंतर नसावे.

@प्रियाली - संस्था असली की काही प्रकारची दुखणी येतातच. त्या संस्थेचे काम ती कसे करते यावर त्या संस्थेचे टिकणे अवलंबून असते. @शुचि- देवळातल्या वातावरणाने पवित्र, प्रसन्न वाटते हे तर अगदी खरेच आहे. महालक्ष्मीची मूर्ती तर विशेष सुंदर सजवतात, विशेषतः दाक्षिणात्य लोक, असे वाटते. आणि काही विशिष्ट वेळा देवळात गेले की इतर वेळांपेक्षा अधिक प्रसन्न वाटते. आतापर्यंत कौलात भाग घेतलेल्या सर्वांना धन्यवाद. तरी बाकीच्या सदस्यांपैकी ज्यांना (मानवी) आध्यात्मिक गुरू आहेत त्यांनी या कौलात सहभागी झाले नसल्यास सहभागी व्हावे आणि तेथे दक्षिणा देत असल्यास त्या अनुभवावरून काही मोकळेपणे लिहावे अशी विनंती आहे. कौलात सहभागी झालेल्या लोकांपैकी ५०% लोकांनी शून्य रक्कम धार्मिक रितीरिवाजांना दिली आहे, इतर ५०% नी काही एक रक्कम दिली आहे.. यावरून मिपा सदस्यांच्या वादाच्या विषयांबद्दल (आणि ते कधीच संपत नाहीत असे जे वाटते त्याबद्दलही) थोडा अंदाज बांधता येऊ शकतो असे वाटते. :)

हिंदूंखेरीज अन्यधर्मिय मिपासदस्यांनीदेखील या कौलात मते दिली तरी चालतील. http://www.misalpav.com/node/13993#comment-228409 हे तुम्ही वाचले नसावे.

कौल प्रातिनिधिक आहे, असा दावा नाही. कौलातील निष्कर्ष फारसे शास्त्रीय नसले तरी.. हे म्हणण्यातच सगळे आले! सदस्यांमध्ये सवयीने पैसे देणारे मात्र जास्त आहेत असे वाटते. इथे जाताना तार्किक झेप फार मोठी आहे. सवयीने पैसे देणारे लोक तशाच सवयीने श्रद्धावंतांची मते काही प्रमाणात ऐकून घेतील. जरी हा कौल ४० मतांपुरता मर्यादित असला तरी साधारणपणे "बोलक्या" सदस्यांचे दोन ढोबळ गटांत वर्गीकरण इतपत तरी कौलामधून निष्कर्ष काढता येतील असे वाटते :) जे लोक शून्य पैसे देणारे आहेत त्यांचे यासंबंधीचे विचार एका ठिकाणी स्थिर झाले आहेत. सवयीने पैसे देणार्‍यांचे विचार असे स्थिर झाले की तेही या गटात जातील. सध्या ते कुठच्या पारड्यात आपले मत घालतील याची खात्री नाही - पैसे देताना हात राखून देत आहेतच. त्यामुळे खरे श्रद्धावान निदान या सदस्यांमध्ये भाग घेतलेल्या सदस्यांमध्ये कमीच आहेत असे वाटते. http://misalpav.com/node/13993#comment-228562 लोकांना थेट विचारून त्यांच्या हेतूंच्या चौकटीत प्रशस्त/अप्रशस्त काय वाटते, असे विचारावे लागेल. असा थेट प्रश्न विचारता आला असता हे खरेच, पण जे त्या वेळी मला प्रशस्त वाटले, ते मी केले. वेळ वेगळी असती, तर कदाचित थेट प्रश्न विचारले असते.