यंत्रांचा प्रभाव किती?

मी लहान असताना फोन ही नवीच गोष्ट आली होती. एखाद्याकडे छान अपडेटेड टेलिफोनची डायरी हा जितका चर्चेचा विषय असे तितकाच जास्तीतजास्त नंबर पाठ असणे हा होता. माझे स्वतःचे अनेक नंबर्स तोंडपाठ होते व घरात सगळे जण नंबर डायरीत शोधण्याआधी मला विचारत. तेव्हा काय मजा यायची. तर ते असो. पुढे मोबाईल आले आणि नंबर लक्षातठेवणे बंद झाले. आणि आता अशी वेळ आली आहे की ना डायरी मेंटेन्ड आहे आणि मोबाईल नसला तर फारसे नंबर्स लक्षातही नाहित. ------------ माझी आई सांगत होती. आम्ही "तरी बरं तुम्ही नुसते पाढे पाठ केले. आम्हाला पावकी, निमकी, पाऊणकी, दिडकी, अडिचकी वगैरे असायचं शिवाय उभे पाढे आडवे पाढे पाठ नसले तर तुमच्या आजोबांचा बसलाच रट्टा पाठीत." मात्र सध्या मुलांना पाढे पाठ करणे नकोसे झालेय. पुर्वी आमचा भाजीवाला, वाणी, केमिस्ट तोंडी हिशोब करायचे, आता प्रत्येकाकडे "कॅल्क्युलेटर" आले आहेत. किलोचा भाव दुप्पट करतानाही त्यांची बोटे क्यॅल्क्युलेटरकडे वळतात. ------------ आजी सांगते पूर्वी की नाहि कोंबडा आरवला की जाग यायची आता लोकांना घड्याळाचा गजर झाला नाही तर सकाळ झाल्यासारखंच वाटत नाही. ------------ बाबा म्हणतात " टाईपरायटर असताना प्रत्येक गोष्ट विचार करून टंकावी लागायची. चुक करणे महागात पडत असे. पुढे कंप्युटर आले आणि चुक सुधारणे सोपे झाले. पण याचा फायदा झाला का तोटा? आता लोक एखादी गोष्ट टंकण्याआधी जराही विचार करत नाहीत आधी टंकतात आणि मग चुका शोधून काढत बसतात. हे टंकनापर्यंत होतं तिथपर्यंत ठिक होतं.. आता नव्या पिढीच्या आचारातही ते उतरू लागलंय. आधी बिनधास्त कृती करायची आणि मग चुकांबद्द्ल हळहळायचं. प्रत्यक्ष जीवनातल्या सगळ्या चुकांना 'अन् डु' बटण थोडेच असते?" ------------- तर तुमच्याही आयुष्यातल्या सवयींवर, कामांवर, नैसर्गिक शक्तीस्थळांवर (जसे स्मरणशक्ती, पाककला, शिवणकला) यंत्रांनी कुरघोडी केलीय का? कित्येक गोष्टी यंत्रांशिवाय तुम्ही करू शकणार नाहीत का? तुमच्या रोजच्या सवयींवर, शक्तीस्थानांमधे यंत्रांचा सहभाग किती? आणि टोकाचा प्रश्न विचारायचा तर तुमचे आयुष्य यंत्र नसतील तर थांबेल असे तुम्हाला वाटते का?