मद्रासकथा - १

तमिळनाडूचा इतिहास- शेवटचा भाग पासून पुढे https://www.misalpav.com/node/50762 “आम्हा ब्राह्मणेतरांना ब्रिटीश असतानाच आपले हक्क मिळवावे लागतील. अन्यथा ही ब्राह्मण सत्ता कधीच संपणार नाही आणि आम्हा द्रविडांना कायम ब्राह्मणशाहीच्या जुलमात रहावे लागेल. - ई व्ही रामास्वामी 'पेरियार' [१९२४ साली सालेम येथील भाषणात] मी माझ्या लहानपणी एकदा बिहारमधील काँग्रेसच्या कार्यालयात गेलो होतो. त्या दिवसांत जगन्नाथ मिश्रा नावाच्या मुख्यमंत्र्यांचा शेवटचा काळ चालू होता. त्या जिल्हा कार्यालयात ब्राह्मणांचा मेळा लागला होता. आजही सदाकत आश्रमाची (बिहार काँग्रेस) अवस्था कमी-अधिक प्रमाणात तशीच आहे. काँग्रेसची रचना प्रामुख्याने उच्चवर्णीयांनी बनलेली होती आणि नंतर भाजपच्या रूपाने दुसरा मोठा पक्ष उदयास आला तेव्हा भाजपाचीही रचना तशीच राहिली. ऐंशीच्या दशकाच्या उत्तरार्धात अहिरांच्या राजकीय उदयानंतर उत्तर भारतात काही सत्ताबदल झाले, ज्याला समाजवाद असे नाव देण्यात आले. पण, हा बदल टिकू शकला नाही. आणि तामिळनाडूत? तामिळनाडूमध्येही स्वातंत्र्यानंतर ब्राह्मणबहुल काँग्रेसचेच सरकार होते. राजगोपालाचारी हे मद्रासचे पहिले मुख्यमंत्री झाले. त्यांच्या पाठोपाठ कामराज आले आणि तमिळ काँग्रेसमधील ब्राह्मणांचे नेतृत्व हळूहळू कमी होत गेले. स्वातंत्र्यानंतर वीस वर्षांनी द्रविड पक्ष प्रथमच सत्तेवर आला आणि तेव्हापासून तो आणि त्याची आणखी एक शाखा सत्तेत आणि विरोधात आहे. दोन्ही पक्षांचे समान नाव आहे - द्रविड मुन्नेत्र कळघम (द्रविड विकास पक्ष). उत्तर भारतात उच्चवर्णीयांची राजकीय सत्ता कायम राहिली, पण तमिळनाडूत गेली, असे का घडले? उत्तर भारतातील उच्चवर्णीयांची व्याख्या व्यापक आहे, ज्यात बौद्धिक ब्राह्मण-कायस्थ, सामंत क्षत्रिय आणि व्यापारी वैश्य यांचा समावेश होतो. त्यांच्याकडे संपत्ती, शक्ती आणि बुद्धिमत्ता तिन्ही आहेत. तो एक न थांबवता येणारा गट होता आणि आजही थोडा तसाच आहे. तर मद्रासमध्ये पेरियारने फक्त ब्राह्मणांना वेगळे केले आणि बाकीचे सर्व द्रविडीयन छत्राखाली आले. द्रविडांमध्ये श्रीमंत जमीनदार, व्यापारी, शेतकरी आणि काही खरे दलित-अस्पृश्य होते. तो एक न थांबवता येणारा गट होता आणि अजूनही आहे. तिथे हे तर्क कसे चालले हा प्रश्न अजूनही तसाच आहे. तिथे उच्चवर्णीयांमध्ये ब्राह्मणांसोबत इतर श्रीमंत वर्ग का सामील झाला नाही? या प्रश्नाचे उत्तर देण्यासाठी आपल्याला 'आर्यन स्थलांतर/आक्रमण सिद्धांत' कडे परत जावे लागेल. आधी सांगितल्याप्रमाणे, मॅक्सम्युलरने भाषेच्या आधारे आर्य भाषा आणि काल्डवेलने द्रविड भाषांचे गट केले. या गटांचे शर्यतीत रूपांतर झाले. वाद झाला. खरं तर, या दोन भाषाशास्त्रज्ञांपूर्वी, 1838 मध्ये एक पुस्तक प्रकाशित झाले - 'भारत तीन हजार वर्षांपूर्वी', जे स्कॉटिश मिशनरी जॉन विल्सन यांनी लिहिले होते. या पुस्तकात त्यांनी लिहिले, “त्यांनी (आर्यांनी) इथल्या मूळ रहिवाशांवर हल्ला केला असावा, हे परिस्थितीवरून स्पष्ट होते. त्यांचे गुलाम बनलेल्या या मूळ लोकांच्या समूहाला 'शूद्र' असे म्हणतात. त्यावेळी या पुस्तकाकडे भारतीयांचे फारसे लक्ष गेले नाही, परंतु हे पुस्तक महाराष्ट्रातील ज्योतिराव गोविंदराव फुले या व्यक्तीपर्यंत पोहोचले. याच आधारावर त्यांनी 'गुलामगिरी' नावाचे पुस्तक लिहिले, ज्यात या तत्त्वाची प्रायोगिक उदाहरणे आहेत. गुलाम न झालेल्या मूळ रहिवाशांचा एक समूह दक्षिण भारतात संकुचित झाल्याचाही त्यांनी अंदाज लावला. जिथे उत्तर भारतातील आर्यदमीत शूद्रांना दलित म्हटले जायचे, तिथे दक्षिण भारतातील या आर्य-बहिष्कृत मूलनिवास्यांना द्रविड म्हटले जायचे. त्यानंतर प्रमेयातून उपप्रमेयांचा जन्म झाला. मद्रासींना नवे नाव, नवी ओळख मिळाली. नवी जबाबदारी मिळाली. पेरियार यांच्या 'सेल्फ रिस्पेक्ट मूव्हमेंट'चा जन्म झाला. जेव्हा एक पुस्तिका सामूहिकरीत्या जाळण्यात आली, ज्याचे शीर्षक होते - मनुस्मृती. आमच्या पिढीने मंडल आयोग पाहिला आणि समजून घेतला. पण, आरक्षणाचा इतिहास काय आहे, हे जाणून घ्यायचे असेल, तर मद्रासला जावे लागेल. काँग्रेसची गोष्ट मी मद्रासपासून सुरू केली आता मी मद्रासलाही आरक्षणाचा पाळणा सांगत आहे. तुम्ही म्हणाल की उत्तर भारतातील लोक काय खुळखुळा वाजवत होते का? इतिहासाची पुस्तके उत्तर भारताच्या योगदानाने भरलेली आहेत, त्यामुळे असे काही नाही. सर्वांनीच योगदान दिले आहे. पण, मी सध्या मद्रासकथा लिहितोय आणि मद्रासशिवाय आधुनिक भारताची कथा पूर्ण होणार नाही. आरक्षणाच्या चर्चेपासून सुरुवात करतो. 1882 मध्ये लिहिलेल्या पत्रातील काही उतारे मी सादर करत आहे, ज्यामध्ये पहिल्यांदाच जातीवर आधारित आरक्षणावर चर्चा करण्यात आली होती. हे पत्र ज्योतिराव फुले यांनी हंटर शिक्षण आयोगाला लिहिले होते. “मी आणि माझ्या पत्नीने 1854 मध्ये पुणे येथे मुलींसाठी शाळा सुरू केली. त्यानंतर आम्ही महार आणि मांग जातींसाठी शाळा सुरू केल्या. त्यापैकी अनेक शाळा अजूनही चालु आहेत, जरी काही चांगल्या स्थितीत नाहीत. किती विडंबन आहे की जो समाज आपला घाम आणि अश्रू गाळून तुमची सरकारी तिजोरी भरण्यासाठी कष्ट घेतो, त्या समाजाची पोरं तुमच्या तिजोरीतून मिळणाऱ्या शिक्षणापासून वंचित राहतात. हा पैसा त्या ब्राह्मणांच्या शिक्षणावर खर्च केला जात आहे, ज्यांचे आर्थिक योगदान बहुजन समाजाच्या तुलनेत नगण्य आहे. शूद्रांच्या कष्टाच्या पैशाने ब्राह्मण मुले शिकत आहेत, उच्च पदावर जात आहेत आणि शूद्र अशिक्षित राहून आयुष्यभर त्याच ब्राह्मणांची सेवा करत आहेत. मी सरकारला विनंती करतो की बारा वर्षांपर्यंतच्या प्रत्येक मुलासाठी शिक्षण सक्तीचे करावे. ज्या ठिकाणी शूद्रांना उच्चवर्णीयांसोबत शिकण्याची परवानगी नाही अशा ठिकाणी अधिकाधिक शूद्र-विशेष शाळा उघडल्या पाहिजेत. सध्या पुण्याच्या शाळांमधील बहुतेक शिक्षक ब्राह्मण आहेत, जे शिकवताना हा जातीय भेदभाव करतात. माझी विनंती आहे की खालच्या जातीतील शिक्षकांना प्रशिक्षित केले पाहिजे, जे त्या समाजातील मुलांना चांगले समजू शकतील. उच्च शिक्षणातील सरकारी गुंतवणूक आणि शिष्यवृत्तीतही घट झाल्याचे निदर्शनास आले आहे. त्यामुळे या ठिकाणी श्रीमंत घराण्यातील मुले, ब्राह्मण, प्रभू यांना प्रवेश घेता येतो, बहुजन समाजातील मुलांना शिक्षण सोडावे लागते. निधीअभावी त्यांनी शिक्षण सोडू नये, यासाठी सरकारने त्यांची उच्च शिक्षणाची जबाबदारी घ्यावी. आयोगाने मुलींच्या प्राथमिक शिक्षणासाठी जास्तीत जास्त प्रयत्न करावेत या विनंतीसह मी हे पत्र संपवतो. या पत्रानंतर दोन दशकांनंतर प्रथमच आधुनिक भारतात आरक्षण लागू करण्यात आले. हे ब्रिटीश सरकारने नाही तर महाराष्ट्रातील कोल्हापूरच्या महाराजांनी केले होते . 26 जुलै 1902 रोजी सर्व शैक्षणिक संस्था आणि सरकारी नोकऱ्यांमध्ये मागासवर्गीयांसाठी पन्नास टक्के आरक्षण देण्याचा शाहू महाराजांनी अभूतपूर्व निर्णय घेतला. निकाल? या कायद्यापूर्वी कोल्हापुरातील नव्वद टक्के प्रशासकीय अधिकारी चित्पावन ब्राह्मण होते, त्यानंतर एका दशकानंतर ते चाळीस टक्के करण्यात आले. ते पहिले राजा ठरले ज्यानी 1917 मध्ये केवळ प्राथमिक शिक्षण सक्तीचेच केले नाही तर सर्व वर्गांच्या मुलांसाठी मोफत केले. पण कोल्हापूर हे भारतातील एक छोटेसे संस्थान होते. तिथे राजांनी स्वतःचे कायदे केले असले तरी काय फरक पडणार होता? संपूर्ण बॉम्बे प्रेसिडेन्सीची ही स्थिती असती तर काही वेगळेच झाले असते. त्याच वर्षी 1917 मध्ये अमेरिकेतील कोलंबिया विद्यापीठात एका विद्यार्थ्याला पीएचडी दिली जात होती. संशोधनाचे शीर्षक होते- 'भारताच्या जाती: यंत्रणा, उत्पत्ती आणि विकास' संशोधकाचे नाव होते- भीमराव रामजी आंबेडकर चार वर्षांनंतर, 1921 मध्ये, ब्रिटिश भारतातील एका प्रांतात प्रथमच आरक्षण विधेयक मंजूर झाले. मात्र ते महात्मा फुले, शाहूजी महाराज आणि आंबेडकर यांच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये नाही तर हे विधेयक मद्रास प्रेसिडेन्सीमध्ये मंजूर करण्यात आले. (क्रमशः)