श्रीगणेश लेखमाला २०२० - काही धमाल किस्से शाळा आणि कॉलेजचे

शाळा! बहुतेक सर्व जणांच्या मनाचा हळवा कप्पा. आयुष्याच्या घडणीची महत्त्वाची साधारण दहा ते बारा वर्षे इथे जातात. (काहींना अधिक व्यासंग करायची इच्छा असल्यामुळे थोडी जास्त वर्षे घेतली जातात ;-) ). अर्थात बालपणाची हूड वर्षे याच कालखंडात येत असल्यामुळे साहजिकच शालेय जीवनात धमाल किस्से होतात. अगदी अनेक वर्षे त्या आठवणी मनात ठसलेल्या असतात. पुढे व्हॉट्स अ‍ॅप ग्रूप, फेसबुक यावर मित्र शोधून त्या आठवणींना पुन्हा उजाळा मिळतो आणि काळाच्या आघातांनी राठ झालेल्या मनाला पुन्हा एकदा टवटवी येते. असेच काही किस्से या धाग्यात लिहिणार आहे. अर्थात प्रतिसादात आणखी बाकी सदस्यांच्या किश्श्यांची उजळणी होईल आणि हे उदासीचे मळभ जाऊन हसत्याखेळत्या वातावरणात गणेशाचे आगमन होईल, अशी आशा करतो. सुरुवात करतो बालवाडीपासून. फार काही न कळण्याचा आणि असंख्य शंका येण्याचा आणि विचारण्याचा तो काळ. पण या निरागसपणातूनच काही विनोद होऊन जातो. माझी बालवाडी सातार्‍याला चक्क एका मंदिरात भरत होती. सध्या मुलांना सी.सी.टी.व्ही. असलेल्या चकाचक बस, उत्तम दर्जाचे बेंच आणि खेळण्याच्या अत्याधुनिक सोयी असलेल्या नर्सरीपासूनच्या शाळा पाहिल्या की ही शाळा दयनीय वाटेल. चक्क मंदिराच्या मंडपात संतरंजी अंथरून बसायचे. मध्येच येणारे-जाणारे भाविक, अध्येमध्ये असणारे उत्सव या वातावरणात ते वर्ष सरले. घराजवळ राहणारी मोठी मुले दुसर्‍या शाळेत जात होती. एकदा मी शाळेत निघालो असताना ही मोठी मुले खेळताना दिसली. कोणतीही सुट्टी नसताना हे सर्व जण घरी खेळताहेत कसे? हा मला प्रश्न पड्ला आणि त्यांना सुट्टीचे कारण विचारले, त्यावर समजले असे की त्यांच्या शाळेतील कोणी शिक्षिका वारल्यामुळे त्यांना सुट्टी दिली होती. सुट्टीचे अनावर आकर्षण असल्यामुळे मी आईला विचारले, "आई, आमच्या बाई कधी मरणार?" माझा प्रश्न एकून पाठीत धपाटा घालत आई म्हणाली, "असं कधी बोलायचं नसतं." निरागसतेने आलेला तो प्रश्न नशिबाने मी थेट बाईंना विचारला नाही, नाहीतर त्या दिवशी घंटेऐवजी मलाच बडवला असता. बालपणीच हा पराक्रम केल्यावर पुढे बर्‍याच उचापती करणार, हे ओघाने आलेच. आम्हाला चौथीला इतिहासात तुकाराम महाराजांचे पूर्ण नाव विचारले. वर्गात कोणालाच येईना. बाईंनी पुन्हा पुन्हा विचारले, "आठवा आणि सांगा." अंदाजपंचे धागोदरसे सगळ्यांनी मारले, पण लागलेच नाही. वर्गातील अत्यंत दंगेखोर विद्यार्थी म्हणून मला उठवून विचारले, तर "तुकाराम शिवाजी काळे" म्हणून सांगून टाकले. सगळा वर्ग हसायला लागला, अगदी बाईसुद्धा त्यात सामील झाल्या. ते माझ्या एका मित्राच्या वडिलांचे नाव होते. हसून झाल्यावर शेवटी बाईंनीच सांगून टाकले. लहानपणी माझे लेखन हे शुद्धलेखन किंवा अशुद्ध लेखन नसून बेशुद्ध लेखन होते. इतिहासात संदर्भासहित स्पष्टीकरण द्या - "मोडेन पण वाकणार नाही" या प्रश्नाचे मी दिलेले उत्तर वाचून शिक्षक लोक हसून हसून खाली पडले होते! प्रत्यक्ष उत्तर (दत्ताजी शिंदे) हे बरोबर दिले, पण स्पष्टीकरण डेंजरस होते -"मी शतरूला मोडेन, पण मी वाकणार नाही" ( शतरू मोडण्याची विद्या आधीच शिक्कून घेणार :--- माझा मराठी बाणा हा असा! हर्हर महादेव -- महादेवला लाल पेन्सिल वापरून भगवा झेंडा काढला होता.) संपूर्ण टीचर्स रूम अर्धा तास हसत होती. माझा पेपर एक यादगार म्हणून गुरुजी घेऊन गेले!! आठवीत गेल्यावर आम्हा सगळ्या मुलांच्या डोक्यात क्रिकेटचे बरेच खूळ शिरले होते. शाळा सुटली की क्रिकेट चालायचे, पण वर्गात बसल्यावर क्रिकेटचा विरह सहन करावा लागायचा. मग त्यावरही उपाय निघाला. झिजलेले आणि गोल झालेले खोडरबर हा बॉल, कंपासपेटीतील पट्टी ही बॅट आणि बेंचवर टोचलेले कर्कटक हे स्टंप मानून ऑफ तासाला क्रिकेट सुरू व्हायचे. कोणी सर नसताना असे खेळले तर ठीक, पण हा प्रयोग एकदा माझ्या आणि मित्राच्या चांगलाच अंगलट आला. एका ऑफ पीरियडला आमचे गणिताचे सर आले. ऑफ पीरियडला आले की ते सरळ वर्गाचे दार बंद करून मस्तपैकी खुर्चीवर बसून वामकुक्षी घेत. मी आणि माझा मित्र पहिल्या बाकावर बसून हा क्रिकेटचा उद्योग करत होतो. अचानक सरांनी डोळे उघडले आणि आमचा पराक्रम त्यांना दिसला. आमच्यामधूनच भविष्यातील एखादा सचिन, राहुल, सौरव तयार होईल असा कोणताही आशावादी विचार त्यांच्या मनात आला नाही. आधी आम्हा दोघांना पुढे अंगठे धरून उभे राहण्यास सांगितले. थोडा वेळ आमचे अधोमुखासन सुरू होते. मग त्यांना काय वाटले कोणास ठाऊक, पण अचानक डस्टर घेउन उठले आणी "xxxxxx (इथल्या गाळलेल्या जागा प्रत्येकाने आपआपल्या प्रतिभेने भराव्यात ;-) ) मी इथे वर्गात असताना पहिल्या बाकावर बसून हे धंदे करता?" असे म्हणून त्यांनी मनसोक्त धुलाई सुरू केली. बरे, उठून उभे राहण्याची सोय नव्हती. उभे राहिले की "का उभा राहिलास?" म्हणून पुन्हा धुलाई. शेवटी एकदाचा तो तास आमचा वनवास संपला. अर्थात चूक आमची होती, पण हा किस्सा सध्या माझ्या मुलीला सांगितला तरी तो परग्रहावरचा वाटावा अशी परिस्थिती आहे. कालाय तस्मै नमः. इथे चुक मान्य करून गप्प बसलो, तरी पुढच्या किश्श्यात काय झाले ते वाचा. या इयत्तेत आमचा वर्ग थेट तिसर्‍या मजल्यावर होता. जिना चढून वळले की माझा वर्ग होता. पी.टी.च्या तासाला खेळाचा मूडमधून अजून बाहेर आलो नव्हतो. तसाच पळत पळत जिना चढून मी वर्गात जाण्यासाठी वेगाने वळलो, तर आमच्या एका सरांच्या अंगावर आदळलो. ते सर अत्यंत खडूस आणि मारकुटे होते. शेवटी शाळेच्या सेंडऑफला आमच्याकडून शाळा कशी वाटली, याचा फॉर्म भरून घेतला, त्यात बहुतेक मुलांनी या सरांना शिव्या घातल्या होत्या, यावरून तुम्ही अंदाज बांधू शकता. तर या सरांना मी जाऊन धडकलो. वास्तविक माझी जाणूनबुजून काहीही चूक झालेली नव्हती. पण आधीच दुर्वासाचे अवतार असलेल्या त्या सरांनी मला जवळ बोलावले आणि सण्णकन एक कानाखाली (अक्षरशः कानाखाली ;-)) वाजवली. गाल चोळत मी निमूटपणे वर्गात वळलो. त्या वेळी दिलीपकुमारचा 'कर्मा' आलेला नव्हता, तरीही 'थप्पड की गूंज' माझ्या मनात खदखदत होती. शाळा सुटल्यावर मी व माझे दोन मित्र घरी चाललो होतो. अचानक पुढे तेच सर जाताना दिसले. माझा संताप उफाळून आला. इकडेतिकडे बघितले, तर एक लोखंडी स्प्रिंग दिसली. मी ती स्प्रिंग उचलली आणि जोरात दाबून सोडली. सप्पकन उडून स्प्रिंग सरांच्या डोक्याच्या मागच्या बाजूला लागली. तातडीने आम्ही तिघे मित्र काहीही घडले नाही असे नाटक करत बोलू लागलो. (या अभिनयगुणाचा मात्र पुढे कधी उपयोग करुन घेतला नाही.) सरांनी मागे वळून पाहिले, पण आम्ही लक्ष नसल्याचे दाखवले, त्यामुळे काय लागले हे त्यांना आजअखेर समजलेले नाही. अर्थात तो शुद्ध गाढवपणा होता. जर दुसर्‍या एखाद्या मुलाने हे पाहून चुगली केली असती, तर पुढे काय रामायण झाले असते ते सांगण्याची आवश्यकता नाही. आणखीही बरेच किस्से आठवत आहेत. पण सगळे आज लिहीत नाही. कॉलेजचा एकच किस्सा लिहितो आणि थांबतो. हा किस्सा आहे इंजीनिअरिंग कॉलेजच्या होस्टेलमधील. ठिकाण वाचल्यावर वाचकांना पुढच्या धमाल प्रकरणाचा अंदाज आलाच असेल. आम्ही एकदा ठरवून प्लँचेट केले होते.आमच्या इंजीनिअरिंगच्या हॉस्टेलमध्ये कडप्पा दगडाने बनवलेली कपाटे होती. तेव्हा राम गोपाल वर्माचा 'भूत' थिएटरमध्ये नुकताच रिलीज झालेला होता. सगळे होस्टेलवासी तो पिक्चर बघून आलेले होते. वातावरण एकदम अनुकूल होते. संध्याकाळी नियमित लाइट जायची. त्या वेळी आम्ही मित्रांसह प्लँचेट करण्याची योजना मांडली. एक रूम अगोदरच निवडण्यात आली. त्यामध्ये कडप्पाच्या कपाटात एका नौटंकी मित्राला लपवून ठेवले. त्या रूममध्ये एक स्टडी टेबल अरेंज करून सगळे त्याच्या बाजूला खुर्च्या टाकून बसले. मेणबत्ती पेटवण्यात आली. एका ताटलीवर बोटं ठेवून प्लँचेटला सुरुवात झाली. सगळ्या होस्टेलवर गुडुप अंधार होता. मी आणि मित्र टेबलच्या खालच्या बाजूला असणाऱ्या लोखंडी बारखाली पाय टाकून बसलो होतो. काही वर्षांपूर्वी होस्टेलच्या बाजूच्या अपार्टमेंटमध्ये एकाने सुसाइड केली होती, त्याला बोलवायला सुरुवात केली. सगळे भयचकित झालेले होते. नजरेत भीती दिसत होती. इतक्यात ताटली कपाटाच्या दिशेने वळू लागली, (म्हणजे आम्हीच वळवली). आम्ही दोघा मित्रांनी अचानक टेबलखालून पायाने उचकटवले. मोठ्ठा आवाज झाला. टेबलाच्या बाजूला बसलेले सगळे मित्र खुर्च्यांसकट जमिनीवर आडवे झाले. तेवढ्यात कपाटातून मित्र जोरजोराने किंकाळ्या मारू लागला. आतमधून त्याने कपाटाच्या दरवाजाला जोरदार लाथा मारणे सुरू केले. हे सर्व भयंकर दृश्य बघून रूममध्ये बसलेल्या मंडळींची पाचावर धारण बसली. सगळे पार्श्वभागाला पाय लावून सैरावैरा पळू लागले. कॉरिडॉरमध्ये आधीच गुडुप अंधार होता. बाकीचे रूम पार्टनरसुद्धा काही कळत नसल्याने या मंडळींबरोबर पळू लागले. त्यापुढचे पाच दिवस सगळे मेंबर्स सामूहिक पॅसेजमध्ये झोपत असत. कुणीही एकटे रूममध्ये झोपण्याची हिम्मत केली नाही, टॉयलेट बाथरूमलाही रूममेट्ससोबत जात असत. प्लँचेटवाली रूम तर पार हंटेड रूम दंतकथा झाली. या सर्व गोष्टी कानावर गेल्याने हॉस्टेलच्या गुरख्याने आमच्या मजल्यावर येणे कायमचे सोडून दिले. अर्थात पुढे काही वर्षांनी व्हॉट्स अ‍ॅप ग्रूपवर हे रहस्य उघडे केले गेले.
या मौजमस्तीला सीमा नसते. पोतडीतील आणखीही काही किस्से अशाच एखाद्या धाग्यानिमित्ताने बाहेर येतीलच. तोपर्यंत गणपती बाप्पा मोरया!