रचना आणि निर्मिती ( डिझाईन आणि उत्पादन )

कंजूस अहो मग स्पष्ट विचार ना ,, हे प्रश्न चिन्ह काय? प्रॉडक्ट मध्ये पण स्पष्टपणा लागतो त्याशिवाय काम करता येत नाही , तसेच आहे कोणी म्हणले कि अमुक अमुक डिझाईन करून द्या तर ३ प्रश्न असतात १) एकूण किती संख्या २) काय दर्जाचे ३) किती किमतीत हा तर या प्रकारच्या ( याचं असा नाही) उत्पादनात काम केलं आहे https://www.lodeking.com/ https://www.hearinglink.org/your-hearing/implants/middle-ear-implants/ https://www.yaleasia.com/en/ https://www.greenloo.org/ गंमत सांगतो...खरं वाटणार नाही.. जेवहा टॉयलेट कमोड चे डिझाईन चे काम असते तेव्हा त्यासाठी राष्ट्रीय स्टॅंडर्ड आह लेणी त्यात लॅन्डके कशी असावीत याचे सुद्धा परिमाण आहे! अन सॉसेज स्किन मध्ये विशिष्ट प्रकारची माती भरून त्याचा आव आणला जातो

कंजूस बाबा परत तुम्हाला नक्की काय म्हण्यायचंय कळत नाहीये... थोडा कडवट पण वाटतोय...चांगल्या कंपन्या डिझाईन वर खर्च करतात , एकतर अंतर्गत किंवा बाहेरील तज्ज्ञ लोकांकडून.. करून दिलेले डिझाईन हे त्यांचं मालकीचे असते मग पुढे ते बाजारात आणतात किंवा नाही हा त्यांचा प्रश्न असतो... साधं उद्धरण घ्या ,, फुचुरा प्रेशर कुकर ज्यांनी निर्माण केला आणि प्रसिद्ध झाला ,,,

कंजूस भाऊ अहो...कामचलाऊ ते कामचलाऊ राहते सगळे तसे करीत असते तर ... खालील उत्पादने प्रसिद्ध झाली असती का? -गोदरेज ची काही कुलपे - पाफ किंवा tefal यांचे स्वयंपाकघरातील साधने - बॉश , ऑडी बेंझ सारखे जर्मन ब्रँड - कोकलेअर सारखी कानाची यंत्रे इंजिनीरिंग आणि डिझाईन चा मुख्य हेतू हा असतो कि निर्माण झरेलाल प्रश्न सोडवून माणसाचे आयुष्य सोपे करणे , इंग्रजीत फॉर्म आणि फंक्शन याचा ( आणि किंमत) जो उत्तम मेल घालतो ते उत्पादन यशस्वी होते हे करीत असताना अनेक मुद्दे लक्षात जिवे लागतात दोन उदाहरण १) एका भारतीय मराठी दाम्पत्याने सिंगापोर मध्ये पोळी बनवण्याचाया यंत्राचा नवीन नमुना निर्माण केला कि ज्यात कणिक तेल २ भागात टाकले कि पोळी तयार ... हे बाजारात आणे पर्यंत बरीच वर्षे लागली... ते येई पर्यंत लोकांचा विश्वास उडू लागला .. कि हे काय फ्रॉड आहे कि काय ! पण ते तसे नवहते.. त्यांचं या मार्केटिंग चाय पद्धतीत काही तरी चुकले पण शेवटी लोकांना हे यंत्र खरंच मिळाले चांगले: संपूर्ण पोळी / फुलका बनवणारे सोपे यंत्र फारसे चांगले नसलेले : जड , किंमत साधारण ५० हजार रुपये त्यामुळे भारतीय बाजारपेठेत साहजिक फार कमी मागणी ( अर्थात त्यांची नजर हि इतर देशातील भारतीय असावेत म्हणजे इनोवेटिव ( नावीन्यपूर्ण ) उत्पादन पण ते पूर्ण यशस्वी होईल का हि एक शंकाच आहे .. https://rotimatic.com/order/ २) झटपट पुरण मित्राने नवीन खाद्यपदार्थ बाजारात आणलं आहे http://puranquick.com/ प्रॉडक्ट डिझाईन हे फक्त उपकरणाचे असते असे नाही खुलासा : हि फक्त माहिती आहे यात माझा काहीही आर्थिक फायदा करण्याचा हेतू नाही

माझा हेतू साधा आहे कि या व्यसायासंबंधी जमेल तशी माहिती दयावी ... जरा अनवट आहे म्हणून , मेकॅनिकल इंजिनीरिंग आणि आर्किटेक्ट वैगरे बरेच असतात ...त्यातील बरीच माहिती तुमची तुम्ही शोधू शकता हे जरी खरे असले तरी काही जणांना कल्पना नसते... म्हणून एका साधा प्रयत्न याचा अर्थ मी काही शिष्यवृत्ती देऊ शकतो असे नाही... "व्यासायिक सेवा आकार" कशाचा? १) डिझाईन कामाचा कि २) पुढील शिक्षणाबद्दल बद्दल च्या मार्गदर्शनाचा ? १= हो अर्थात २ = नाही अर्थात कोणत्या देशातील पुढील संध्या किंवा शिक्षण यावर अवलंबून आहे मी किती मार्गदर्शन करू शकतो ते उदाहरण देतो, एकदा , एका दंतवैद्य कडे गेलो उशीर झाला म्हणून त्यांनी माझी माफी मागितली... त्या म्हणाल्या अहो जरा घरी मुलगा आणि पती यांच्यात वाद चालला होता तो सोडवून यायला वेळ लागलं.. प्रकार असा कि मुलगा इनिंग्जरिंग चाय दुसरया वर्षाला वडील इंजिनेर म्हणून तो हि गेला पण त्याला आवडत नवहते.. त्याचा कल आर्ट ( ग्राफिक वैगरे) कडे पण तसे इंजिनीरिंग ला ( विनाअनुदान ) प्रवेश मिळण्याएवढी शास्त्र गणिताची आवड... खोलीत त्याने केलेली काही चित्र आणि कॅलिग्राफी होती मला पटकन सुचले मी त्यांना सुचवले अहो तुम्ही इंडस्ट्रियल डिजाईना ला जाण्याचा विचार केलात का? त्या म्हणाल्या म्हणजे काय.. मी म्हणलं तुम्ही या तुम्ही रोज वापरात असलेल्या उपकरणांकडे पहा, या डेंटल खुर्ची कडे पहा आणि विचार करा कि हे सर्व कोण बनवता असेल आणि कसे डिझाईन केले गेले असेल? आरे हो कि .. हि बघ हि दात उपटायची पकड,, काम इतका सोप्पं होत , मी म्हणलं होता ना.. कारण त्यामागे चांगले डिझाईन आहे, तेव्हा त्यांच्या लक्षात आले... असो ... तेव्हा

वाह मस्त.. नक्की भर घाला... (अर्थात हे इतरांना कंटाळवाणे वाटत नसेल तर) . थोडा खुलासा, मी मुळात मेकॅनिकल बाजूचा आहे पण नेहमी प्रॉडक्ट डेव्हलोपमेंट मध्ये काम केल्यामुळे या क्षेत्रात आहे आणि यात आवड आहे तुम्ही कदाचित "शुद्ध प्रॉडक्ट / इंडस्ट्रियल डिझाइनर "असाल.. तर अजून बारकावे सांगू शकाल ! माझा कल जर जास्त "डिझाईन पासून उत्पादन पर्यंत कसे" या कडे आहे भारतातील एकूण उत्पादन क्षेत्र आणि फक्त बजाज / लॅम्ब्रेटा पासून आजची असंख्य उत्पादने हि वाढ निश्चितच या क्षेत्राला उर्जितावस्थेते कडे घेऊन गेली असणार तुलनेने आज पाश्चिमात्य देशात उत्पादन घटत आहे ( होंडा आता थायलंड मध्ये गाड्या बनवते ) मेक इन इंडिया हे उत्तम पद्धतीने राबविले ( बाबूगिरी ना करिता) तर देशाला फायदाच होणार आहे

कंजूस ...हो आपले निरीक्षण बरोबर आहे भारतीय मार्केट बद्दल परंतु त्याचा अर्थ असा होत नाही कि सगळी कडे टाकाऊ मालच असतो .. आणि दुसरे असे कि हा जो टाकाऊ माळ बाजारात आणणारा उत्पादक असतो तो उगाचच "तुमचं सारखया डिझाइनर कडून ५-१० डिझाइन करून घेतो .. " या उद्योगात पडत नाही कशाला पैसे घालवेल ? म्हणून मी आपल्या विधानातील फोल पण दाखवून देत होतो ,, मागणी पुरवठा प्रमाणे अनेक उत्पादने असतात उदाहरण: १) हॉटेल व्यसायातील लागणाऱ्या भांड्यत्यांचे उत्पादन करण्यात भारत पुढे आहे हे खरे आहे परंतु त्यात सुद्धा भारत तैवान आणि यूरोप मधील उत्पादने यांनी जणू काही त्यातील मार्केट वाटून घेतलेले आहे , त्यामुळे भारतीय उत्पादन एका दर्जा पर्यंत असते आणि त्याची बदनामी होते.. त्याला जसा उत्पादक कारणीभूत तास ग्राहक ( येथे हॉटेल मालक चालक) हि कारणीभूत कारण रो ठराविक प्रकारच्या मला साठी ठराविक प्रकारची किंमत देतो अर्थात हे चित्र काळाप्रमाणे बदलते,, पूर्वी नाही का कोरियन गाड्या फालतू समजल्या जायच्या,, एवढेच काय जपानी मालाला पण हीं मानले जायचे २) चीन मधील माल निकृष्टच असतो" हे बरोबर आणि चुकीचे दोनही आहे, अनेक उत्पादक अप्लाय दर्जाला साजेल असे उत्पादन चीन मधून सुद्धा काढते पण फक्त एकाच प्रकारचे अनुभव ( भारतातातील चीनची कचकडं माल) असेल एखाद्याला तर एकांगी विधान केलेले बरोबर होते का? या बाबी हे सर्व थोड्या का होईना अधिकाराने मांडू शकतो कारण कानाच्या यंत्र पासून ते सेप्टिक टॅंक पर्यंत उत्पादनमागे काय चालते हे पहिले आहे म्हणून बाकी काही नाही

कुणासाठी , कशासाठी व कसे ते त्याचे मूळ प्रष्ण असतात . हे खरे , बरोबर पण त्यातूनच संख्या ,दर्जा व किंमत या गोष्टींचा विचार आणि परिणाम "डिझाईन ब्रिफ " वर होतो नाही का? कदाचित मी "शुद्ध डिझाइनर नसून इंजिनेर असल्यामुळे कदाचित पाहण्याचा दृष्टिकोन वेगळा असेल इंजिनेररी आणि इंडस्ट्रियल डेसिग्नेर मधील हा गोड वाद नेहमीचाच आहे, इंजिनेर डिझाइनर ना "Arti farti " संबोधतात आणि डिझाइनर इंजिनेर लोकांनां " कंटाळवाणेकिचकट " समजतात खरे हे असते कि उत्तम उत्पादन बाजारात येण्यासाठी दोन्हींची जरुरी असते असो

चौकट राजा मी आपले लिखाण परत वाचले , आपला या क्षेत्रातील अभ्यास दिसतो आहे, पण " डिझाईन आणि मार्केट चा काहीही संबंध नाही"?" हे कसे हे काही कळले नाही व्यापारातील उदाहरण द्याल? मला तरी असे वाटते कि आपण दोन वेगळ्या परंतु नाळ जोडलेल्या गोष्टींबद्दल बोलत आहोत आपण बोलत आहात ते शोध ( इन्व्हेंशन ) बद्दल आणि मी बोलत आहे ते रचना आणि निर्मिती या बद्दल १) मातीचा उपयौग भांडे बनवण्यासाठी हे झाले शोधाचे उदाहरण २) भांडे कसे असावे आणि कश्या प्रकारे बनवत येईल हे झाले रचना आणि निर्मिती चे उदाहरण ३) शोध जरी झाला तरी त्यात रचना असतेच... ४) निर्मिती केवळ शोधकासाठी असले तर मार्केट तो / ती स्वतः, जर बाजारासाठी असेल तर मग सगळ्याचाच विचार करावाच लागेल बाजाराचा संबंध असतो याच एक उदाहरण एका शोधकाने ( इन्व्हेंटर) आम्हाला दरवाज्याची हॅन्डल प्लास्टिक मध्ये बनवावे आणि ते दरवाज्यवर कसे सोप्या पद्धतीने बसवता येईल याचे पेटटण्ट असलेली रचना दाखवली साधारण पणे धातू च्या हॅन्डल ची रचना आपण बघितली तर अशी असत एकी गोल आकाराची तबकडी/ कास्टिंग कि ज्याच्यात स्प्रिंग असते ते दरवाज्यवर बसवले असते आणि हॅण्डल त्याच्या मधून आलेले असते कि जे गोल फिरते ४५ अंशातून आणि आतला लॅच फिरतो म्हणजे हि तबकडी / कास्टिंग आणि हॅन्डल वेगळे असते तबकडी स्थिर आणि हॅण्डल अर्थात फिरणारे याने अशी रचना केली होती कि तबकडी तशीच असली तरी हॅन्डल चा पुढचा भाग हा पूर्ण तबकडी वॉर स्नॅप फिट अश्या पद्धतीने बसेल आणि असे दिसेल कि जणू तबकडी आणि हॅन्डल हे एकसंध आहे .. आणि त्यामुळे एकसंध अशी कितीतरी डिजाईन हि कल्पना आमच्या लोकांना आवडली आणि आम्ही ती कल्पना विकत घेतली,, पुढे त्याचा विकास चालू झाला परंतु शेवटी हा प्रोजेक्ट बंद करावा लागला कारण मुख्य हे कि बाजार विपणन ( मार्केटिंग आणि सेल्स ) च्या लोकांचे म्हणणे असे पडले कि दरवाज्याचे कुलूप आणि त्याचे हॅण्डल हे धातूंचेच असावे, जनमानस ( मार्केट) ला प्लास्टिक चे हॅन्डल आवडणार नाही कारण "धातू म्हणजे सुरक्षित अँड प्लास्टिक म्हणजे कमी सुरक्षा" ... थोडकयात काय या शोधकाने शोध तर लावला आणि तो लावताना रचना आणि निर्मिती चा सुद्धा विचार केला होता नाही असे नाही ( त्याने मॉडेल्स बनवली होती तो काम करणारी होती नुसती चित्रे नव्हती) परंतु सर्वांगीण विचार केल्यावर या शोधाचा बाजारासाठी तास काही उपयोग झाला नाही .. पूर्वी एका भारतातील जर्मन व्यद्यकीय उपकरणे बनवणाऱ्या उद्योगात काम करीत असताना जर्मनीतील तयार रचना या भारतीय बाजारासाठी बदलून घायवया लागत करणे अर्थात, कोणासाठी, किती, कसे ( उत्पादन प्रक्रिया सोपी) किंमत ,,, याचा विचार "करावाच " लागला असो ..