थोडे काही जुनेपुराणे, ठेवणीतले..! (१)

राम राम मंडळी, भारतीय अभिजात संगीताची गेल्या २५ वर्षांहून अधिक श्रवणभक्ति केली, आजही करतो आहे, जमेल तसं शिकतो आहे. अनेक दिग्गजांना अगदी कान तृप्त होईस्तोवर ऐकलं, अनेकांचा सहवास लाभला. आणि या सगळ्या श्रवणयात्रेत अनेक अश्या अनमोल ध्वनिमुद्रणांचा एक लहानसा खजिना गोळा केला, जो कितीही पैसे ओतले तरी बाजारात विकत मिळणार नाही. त्यापैकीच काही ध्वनिमुद्रणांची झलक आपल्याकरता उपलब्ध करणार आहे, त्यावर दोन शब्द बोलणार आहे.. पं गोविंदराव पटवर्धन! बोटात विलक्षण जादू असलेला कलाकार! हार्मोनियमवर ज्या सफाईने त्यांची बोटं फिरत, त्यात ते स्वरालयीची जी कामगत करत ते केवळ दैवी म्हणावं लागेल. त्यांनी वाजवलेल्या बसंतीकंसाची एक झलक आपल्याला येथून उतरवून घेता येईल.. बसंत या रंगिल्या-रसिल्या रागात मिसळणारा मालकंसाचा आध्यात्मिक रंग! वास्तविक बसंत आणि मालकंस हे दोन्ही राग स्वभावाने पूर्णत: वेगळे. परंतु बसंतीकंसात त्यांचं बेमालूम मिश्रण करून जे अद्वैत साधलं गेलं आहे ते अद्वैत म्हणजेच हिंदुस्थानी अभिजात संगीताची ताकद! काय काय बरं ऐकण्यासारखं आहे सदर क्लिपिंगमध्ये? वाजवण्यातली सफाई पाहा. आलापी, तान वाजवण्यातली सफाई पाहा. बसंतीकंसासारखा जोड राग वाजवताना बसंताचं आणि कंसाचं साधलेलं योग्य बॅलन्सिंग पाहा. मालकंसात पंचम नाही, त्यामुळे मालकंसातून बसंतात येतांना खास करून त्यातील पंचमाचं सौंदर्य गोविंदरावांनी किती सुरेख दाखवलं आहे पाहा! वादनात कुठेही अटकाव नाही की अडणं नाही. एकदा का भक्कम तंबाखू-सुपारीचा बार भरला की मग बघायला नको! वादनातलं गायकी अंग पाहा. आयुष्यभर रामभाऊ मराठे, कुमार, वसंतराव, छोटा गंधर्व यांसारख्या दिग्गज कलाकारांना साथ करून करून वादनातलं हे गायकी अंग गोविंदरावांनी आत्मसात केलं आहे, स्वत:त अक्षरश: मुरवलं आहे. माझ्या सुदैवाने मला गोविंदरावांचा अगदी भरपूर सहवास लाभला हे माझं भाग्य. गोविंदरांची सदर क्लिप अगदी अवश्य ऐका आणि कशी वाटली ते सांगा.. सवड मिळेल तशी विविध कलाकारांच्या काही ध्वनिमुद्रणांची झलक जालावर चढवेन आणि त्याबद्दल येथे लिहीन.. असो.. गोविंदरावांसारखा कलाकार पुन्हा होणे मुश्किल आहे. आज हा छोटेखानी लेख लिहितांना त्यांची खूप आठवण येते, त्यांच्या मैफली आठवतात, त्यांची साथसंगत आठवते, कधी कुठल्या मैफलीत थोडी सवड मिळाल्यावर त्यांनी माझी प्रेमानं केलेली चौकशी आठवते आणि मन क्षणभर हळवं होतं! त्यांना माझा सलाम..! आपला, (गाण्याबजावण्यातला) तात्या.