ही १५-२० आयडींची झुंड म्हणजे भूतलावरचे सर्वश्रेष्ठ विद्वान नव्हे

कडक. तुमच्या म्हटल्यानुसार मी तुमचे काही लेख वाचलेत, सर्वच नाही. तुमची भाषा, अभिनिवेश, मुद्दे इथल्या काही लोकांना कळत नाहीत असे वाटते, कळत नाही म्हणजे त्यांना अक्कल नाही असे नाही. आयटीतल्या प्रॉडक्ट सायकलवर एखादा इथे लिहित असेल तर जसे तुम्हाला-मला कळणार नाही तसे त्यांना कळत नाही. शेतीमधे भरमसाठ विषय आहेत व ते सर्व एकमेकांशी विचित्र पद्धतीने गुंतलेले आहेत हे प्रत्यक्ष फिल्डवर काम करायला लागल्यावर कळत आहे. ह्यातले ढोबळमानाने, सुटसुटीत पद्धतीने बातम्यांमधून येणारे विषय सर्वसामान्य पब्लिकला -जी स्वतः शेतकरी नाही- माहित होतात. प्रत्यक्ष अनुभव नसल्याने काही बाबतीतले आवश्यक तपशील तर्कशुद्ध विचार करतांना कमी पडतात व त्यातून गैरसमज होतात. शेतीविषयी इथे लिहितांना मला ह्या मर्यादा जाणवत आहेत. प्रत्येक ठिकाणची शेतीची पद्धत, मानसिकता, भौगोलिक परिस्थिती थोडीफार, कमीजास्त प्रमाणात बदलत असते. अगदी पाच-दहा किमीवरही दोन शेतातल्या एकाच पिकामधे फरक दिसून येतो, हवामान वेगळे असते. त्यामुळे एखाद्या भागातला शेतकरी दुसर्‍या भागातल्या शेतकर्‍याचे प्रश्न समजून घेऊ शकेलच ह्याबद्दल मला शंका वाटते. दुसरे असे की तुम्ही कायम चळ्वळीत, संबंधित लोकांमधे राहत असल्याने, चर्चा करत असल्याने तुमचे सर्कल इथल्या वाचकांच्या सर्कलपेक्षा भन्नाट वेगळे आहे. तुम्ही आयुष्य ह्याच विषयाला वाहून घेतले असल्याने तुम्ही सतत कॄषीविषयक अनेक तपशीलांना मनात ठेवून पंधरावीस ओळीची कविता सादर करता. त्यामागचे संदर्भ इथल्या वाचकांना कळत नसल्याने गैरसमज होऊन तुम्ही फक्त वल्गना करता, बाकी काही नाही असे इथे वाटते. काहींच्या प्रश्नांना उत्तर मिळाली नाहीत अशीही तक्रार आहे. माझे अशांना आवाहन आहे की किमान तीन दिवस सुटी काढून मुटेसरांबरोबर घालवावा, ते काय काम करतात, कोणत्या लोकांमधे असतात, काय घड्तं हे सगळं फर्स्ट ह्याण्ड कळेल. मुटेसाहेब काही नाही म्हणणार नाहीत. काही लोकांना अंगवळणी पडलेले डिटेल्स देणे जीवावर येते, कदाचित त्यामुळेच मुटेसरांना अशा प्रश्नांची उत्तरे देणे फोलपणाचे वाटत असावे हे प्रश्नकर्त्यांनीही समजून घ्यावे आणि वादावर पडदा घालावा असे माझे मत आहे.

कुणी माझ्यावर केली तर उत्तरादाखल मी काय उत्तर देईन असे वाचावे.

खेड्यातच राहतो आणि वर्षातील २७५ दिवस शेतीत घालवतो.

कसा जोम यावा खुरटल्या पिकांना, नवे बीज ते अंकुरावे कसे? तणांचाच जेथे असे बोलबाला, तिथे अन्य काही रुजावे कसे?

श्री गंगाधर गाडगीळ यांनी आपली एक आठवण लिहिली आहे ती अशी. मला (श्री गंगाधर गाडगीळ याना ) साहित्य अकादमीचे पारितोषिक मिळाले तेंव्हा असे वाटायला लागले की आपण आता प्रथितयश साहित्यिक झालो. माझा हा दंभ/ गैरसमज कीर्ती कॉलेज च्या एका कला शाखेच्या पहिल्या वर्षाच्या विद्यार्थ्याने खाड्कन जमिनीवर आणला. त्याने आपल्या मित्राला विचारले आपल्याला १२ मार्कांचा ज्ञानेश्वर आहे ना? अमृतातेही पैजा जिंके असे लिहिणारा ज्ञानेश्वर १२ मार्काला मग गंगाधर गाडगीळ कोण्या झाडाचा पाला? मी खाड्कन जमिनीवर आलो आणि मला सगळे हसत आहेत असा भास होत होता. या आठवणींचा कोणाशीही वैयक्तिक संबंध नाही हे नमूद करू इच्छितो.

+ १

देशी गायीच्याच गोमुत्राला पाळेकर समर्थन देतात. त्याबद्दल त्यांना 'आधुनिक विज्ञानाने सिद्ध केले आहे काय' व तत्सम प्रश्न विचारुन भंडावून सोडले असते.

हा प्रश्न प्रामाणिक वाटतो. भंडावणे वगैरे नाही. जेव्हा आपण एखादा दावा करतो तेव्हा तो शास्त्रशुद्ध फिल्ड एक्सपरिमेन्टद्वारेही सिद्ध करता आला पाहिजे.अनेकानेक शेतकर्‍यांना व्यक्तिगत चांगले अनुभव आले असतीलही आणि पाळेकरांचा अनुभव अतिशय दांडगा आहेच, पण तरीही जेव्हा हे नियंत्रित प्रयोगाद्वारे तपासले जाईल तेव्हा ते तसे सिद्ध व्हावे. यामुळे देशी गाईच्या गोमूत्राचे रासायनिक आणि जीवशास्त्रीय असे कोणते घटक आहेत ज्यामुळे विशेष फायदा होतो ते पण कळेल.

सहमत, आणि प्रसिद्धीलोलूप म्हणायला त्यांनी धागा काढणे एवढेच केले होते. ना खरडवह्यात येऊन ना व्यनि करून आवतण धाडले होते. ना व्हॅटसप वर पिंगत होते कि द्यारे मला प्रतिसाद. आधीच्या त्यांच्या बर्याच धाग्याना मर्यादीत प्रतिसाद होते. तेवढ्यावर भागले असते. आता सांगा उचकवले कोण? चुकीचा निवाडा करायला आपण कुणीच जज्ज नाही आहोत सो इतके झाल्यावर मुटे तुम्हारा चुक्याच अशी भूमिका घेणे मला तरी पटलेले नाही.

गावडेसर, दोन्ही विधानांत पक्षपातीपणा जाणवत नाही?

पक्षपातीपणा करायचा असता तर काही प्रतिसाद खटकले असं लिहीलंच नसतं. :)