(कथा पुर्ण काल्पनिक. घटना, पात्रं ह्यांचा कोणाही जिवंत अथवा मृत व्यक्तीशी नामसाधर्म्य आढळल्यास केवळ योगायोग समजावा.) शिकार - भाग १ "भाईजान, उस्मानका बील भी मेरे बीलमें डाल देना| कित्ता हुआ?" उस्मानकडं पुर्ण दुर्लक्ष करुन पन्नासची नोट काउंटरवर फेकत म्हातारा मागे वळूनही न पाहता बाहेर पडला. उस्मान धडपडत टेबल सोडून स्पेलबाउंड झाल्यासारखा त्याच्यामागोमाग चालत निघाला. ============ म्हातार्‍यानं एकवार मागे वळून उस्मान येत असल्याची खात्री करुन घेतली अन् मागोमाग येण्याची खुण करुन चालत रस्त्याकडे निघाला. उस्मान पाठमोर्‍या म्हातार्‍याच्या ताठ चालीकडं निरखुन पहात त्याच्या मागे शाळकरी पोरासारखा गुपचुप निघाला. मेनरोडला येईपर्यंत जेमतेम पाच मिनिटांत उस्माननं म्हातार्‍याचं पाणी जोखलं. 'बुढ्ढेकी चाल तो एकदम कडक है, अजुन पाठीत इंचभरही नाही वाकलेला..नक्की साला एक्स-आर्मी असणार!' उस्मान मनातल्या मनात अंदाज बांधत बोलला. हे देखील धारावीचंच एक देणं! दुनियेत तुम्हाला समोरच्या माणसाचा अंदाज बांधता आला नाही तर गेलात तुम्ही बाराच्या भावात! खरं तर उस्मान गोंधळलेलाच होता. ओळख ना पाळख, दोन चार मिनिटांच्या बोलण्यावरुन एक म्हातारा काम द्यायला तयार काय होतो, त्यानं चल म्हणलं की आपण पाळलेल्या कुत्र्यासारखं मागंमागं काय जातो...कुछ तो झोल है बाप! ह्या पाच मिनिटांत हिप्नॉटाईझ करुन लुटणार्‍या चोरापासून ते स्मगलर्सच्या क्रू-रिक्रुटरपर्यंत सगळ्या शक्यता पडताळूनही हा म्हातारा कुठल्याच लेबलाखाली बसत नव्हता. जेन्युईन वाटत होता....उस्मानचा गोंधळ उडाला होता तो ह्यामुळेच. मेनरोडवर पोहोचतानाच लांबून दिसणार्‍या टॅक्सीला म्हातार्‍यानं हात करताच उस्मानच्या डोळ्यापुढे सिनेमात पाहिलेले आपल्याच कमांडमधली एखादी जीप बोलावणारे आर्मी ऑफिसर आठवले...अंदाज आता खात्रीकडं वळायला लागला होता. "सायन हॉस्पीटल.." म्हातार्‍यानं टॅक्सीत बसता बसता ऑर्डर सोडली. येतो का? चलतो का? वगैरे काही भानगड नाहीच! जवळचंच भाडं मिळाल्यानं ड्रायव्हरचं तोंड वाकडं झालं, पण म्हातार्‍याच्या असण्याचीच जादू होती की जरब कोण जाणे, वाकडं झालेलं तोंड न उघडता त्यानं मीटर डाऊन केलं. "सर, आप आर्मीमें थे?" उस्माननं टॅक्सीतली शांतता सहन न होऊन एकदम विचारलं. उत्तर म्हणून परत एकदा फक्त स्मीत! नजर पुन्हा एकदा विन्ड्स्क्रीनला भेदत समोरच्या रस्त्यावर! उस्मान गप खिडकीतून बाहेर पहात पुटपुटला..च्यायचं म्हातारडं! स्वतःला काय जेम्स बाँड समजतो की काय? की खरंच आहे? "बस्स! बरिस्ता के सामने रोक दो|" म्हातार्‍यानं टॅक्सीत चढताना बोललेल्या पहिल्या वाक्यानंतरचं हे दुसरं...उतरताना! "चलो उस्मान, बरिस्ता में बैठ के बात करते है|" म्हातारा. "अ‍ॅज यु से सर." उस्मान. पहिल्यांदाच म्हातार्‍याची भुरकट नजर क्षणभर चमकली. पुन्हा तेच हसु चेहर्‍यावर खेळवत म्हणाला, "लेट्स गो देन!" आतमध्ये गर्दी फारशी नव्हतीच. इतक्या सकाळी, बरिस्तामध्ये येणारं पब्लिक अजुन घरातला एसी टर्बो मोडवर ठेऊन लोळत पडलेलं असणार.. "आय वील हॅव अ ब्लॅक एस्प्रेसो...अ‍ॅन्ड उस्मान, यू?" "अ‍ॅन आयरीश वील डू वेल सर" "ब्राव्हो..नाईस चॉईस उस्मान! एनिथिंग फ्रॉम केक्स?" म्हातार्‍यानं उस्मानला बरोब्बर ओळखलं होतं. कॉलेज सोडून काही वर्षं लोटली असली तरी पोरगा अजुन ऑब्सोलेट नाही झाला...गुड. "थॅन्क्स सर! आय वील प्रेफर डेट्स अ‍ॅन्ड वॉलनट.." ........... ऑर्डर देऊन झाल्यावर बराच वेळ कोणीच काही बोलत नव्हतं. उस्मान म्हातार्‍याला अन् तो उस्मानला नजरेनं जोखत होते. उस्मान म्हातार्‍याच्या नजरेला नजर भिडवून डोळे वाचण्याच्या प्रयत्नात तर म्हातारा उस्मानची देहबोली अभ्यासण्यात गर्क! शेवटी म्हातारा बोलला, "मत ढूंढ बच्चे, कुछ नही मिलेगा|" उस्मानने संकोचुन नजर भिरभिरवली.... "मै काझी! तुम्हारे लिये अभी बस इतनाही. जब जरुरत पडेगी तब औरभी बताउंगा!" तीनपत्तीच्या नो लिमीट टेबलावर पहिल्यांदाच बसलेलं असताना समोरच्यानं ब्लाईंडमध्ये खेळत निम्म्या चिप्स डबलबेट केल्यासारखा उस्मान भांबावला... "देखीये सर, हम जॉब डिस्कस करने आये है, हाईड अ‍ॅन्ड सीक खेलने नही! लेट्स बी क्लीयर ऑन बोथ द साईड्स" उस्मानची कवटी परत तापायला लागली होती. साला हे काय नाटक आहे? बुढ्ढा सहीमें झोलर दिखता है! काझी पुन्हा तेच गूढ हसु खेळवत म्हणाला, "बहोत गर्म दिखता है तुम्हारा खून! अच्छी बात नहीं है|" उस्मान समजुन गेला, म्हातारा पोहोचलेली चिज आहे. माईंडगेम खेळतोय. बुढ्ढेको मेरा बॉईलिंग पाँइंट देखना है, ठीक है बेटा, मै भी तेरा बाप हूं| कॉफीच्या ग्लासाआडून किंचितसं हसत उस्मान म्हणाला, "सच कहा सर आपने|" आणि शांतपणे काझीच्या पुढच्या चालीची वाट पहात आजुबाजुला असलेली तुरळक गर्दी न्याहाळत घोट गोट कॉफी रिचवायला लागला. काही मिनिटं तशीच अबोल गेल्यानंतर काझीच बोलला, "क्या काम करना चाहोगे? व्हाईट कॉलर बनायचंय का?" "सर, आमच्याकडं एक म्हण आहे, भिखारी को भिख, जितनी भी मिली ठीक! सध्या मला काम हवंय. कोणतंही! एसी ऑफिसात बसुन आकडेमोडीचंही चालेल अन् कुलाब्यात रस्त्यावर चरस हशीश विकण्याचंही चालेल. पैसा मिळाल्याशी मतलब!" "ला हौल विलाकुवत! उस्मान तुम हराम का, नशेका पैसा लोगे?" काझीच्या चेहर्‍यावर भूत पाहिल्याचे भाव! "इतके दिवस आणखी काय केलं? काझीसाब, यह मजहब और उसके सारे नाटक तुम पेटभर खाना खानेवालों के वास्ते! आमच्यासारख्या गरिबांना जगणं हे महत्वाचं. " म्हातार्‍याला त्याच्याच माईंडगेममध्ये अडकवायच्या खेळात मध्येच गरीबीच्या उल्लेखानं उस्मान गंभीर झाला. क्षणभरानं बोलला, "सर, आप कुछ काम के बारेंमे बोल रहे थे ना?" "अरे हां, त्यासाठीच तर आपण इकडे आलो आहोत!" काझीही थोडासा गंभीर झाला. "देखो उस्मान, मी तुझी बरीच माहिती काढली आहे, तू एकदम पाक दिलाचा आणि नेक इन्सान आहेस....."काझीनं दिलीपकुमार स्टाईल पॉझ घेतला.... "लेकीन, क्या तूम भरोसा करने के लायक हो?" धारावीनं शिकवलेले इन्स्टिंक्ट्स आपोआप जागे होऊन परिस्थिती जोखायला लागले होते.काझीच्या ह्या वाक्यांमुळं उस्मान विचारात पडला. नक्कीच बुढ्ढा काहीतरी झोल आहे...हा लष्करे....छे छे! ते लोक काय असं दिवसाढवळ्या फिरत असतील काय? "भरोसा..." उस्मान प्रश्नार्थक नजरेनं पहात बोलला, "जर मी हो बोल्लो तर तुम्ही विश्वास ठेवणारे का? आणि, तुम्ही माझी माहिती काढली आहे, मला तर तुम्ही कोण हेही ठाऊक नाही! मी तुमच्यावर भरवसा ठेऊन इथं आलोय तर तुम्हीही विश्वास ठेवायला हरकत नसावी!" मातकट काळसर रंगाच्या त्या कॉफीचा कडवटपणा उस्मानच्या शब्दातून डोकावला. दिलखुलास हसत काझीनं त्याच्या खांद्यावर थाप मारली. म्हणाला, "खूब...बहोत खूब!" उस्मान समोर काझीला हसताना त्याच्या भुरकट नजरेत आलेली चमक पाहुन पुन्हा अस्वस्थ झाला. काझी इकडं तिकडं पहात, थोडं पुढे झुकुन हलक्या आवाजात म्हणाला, "काम थोडासा रिस्की है, सिक्रेट भी है! संभाल पाओगे?" "एक बार ट्रायल तो ले लो सर!" उस्मान सावरुन बसत म्हणाला. इतका वेळ हवेत बाण मारत मारत आत्ता कुठे बुढ्ढ्यानं मुद्द्याला हात घातला होता. "उस्मान, तुझ्या वस्तीतला शितू जाधव काय काम करतो, माहिती आहे?" "सर, सांगायला तो सांगतो की 'मिराडोर'ला वेटर आहे म्हणुन. पण असलमें वो अंधेरी से लेके बांद्रा लाईनतक का पंटर है| उधर के सारे पोलिस स्टेशन का खबरी है वो!" "गुड! तुला त्याच्या कामाबरोबर लोकेशन्सही माहिती आहेत? आय सर्टनली कॅन काऊंट ऑन यू, माय बॉय! यू आर अ जेम!" "यू माइट बी एक्झॅगरेटिंग सर! आय अ‍ॅम मिअरली अ नोझी पार्कर" संकोचत उस्मान म्हणाला. "नो नो उस्मान, आय लाईक इट. तुला जॉबची ऑफर अशीच आहे! बोल, वुड यु लाइक टू बी अ‍ॅन अंडरकव्हर एजंट?.....सर्टनली... ऑफरोल!!!" काझी आता सुरु झाला होता. "उस्मान, तू आत्तापर्यंत ज्या माणसांत काम केलंयस, वावरलायस त्यांच्यात तू सहज मिसळून जाऊ शकतोस. तू शिकलेलाही आहेस, इंग्रजीवर चांगली पकड आहे तुझी, त्यामुळे तू बिझनेस सर्कल्समध्येही मिसळू शकतोस..हां, थोडं ट्रेनिंग लागेल, बट यू कॅन डू इट व्हेरी इझिली! बघ विचार कर. महिना वीस हजार मिळतील, अलाउन्सेस वेगळे!" उस्मानला हा एक धक्काच होता. तसं पाहिलं तर त्याचा ह्यात बराचसा फायदाच होता. पण जीव कुणाला प्यारा नसतो? एखाद्या भाईशी पंगा घ्यायचा म्हणजे फुकटची लफडी! मंज्यादादापाठोपाठ आपलीही पालखी निघायची....क्रॉसिंगब्रिजवरुन रेल्वेलाईनवर! बरं, पोलीसांचं कव्हर आहे म्हणावं तर ते ऐनवेळी उलट्या काड्या सारायलाही कमी करणार नाहीत ह्याची खात्री! एखाद्या भाईनं प्रेशर केलं तर सरळ आपल्याला पुढं करुन हात झटकून टाकतील........... पण पैशाचा आकडा राहुन राहुन जाळ्यात ओढत होता. उस्मानच्या चेहर्‍यावर मनातले विचार लिहिल्यासारखे उमटलेले वाचावे तसं काझीनं त्याच्या डोक्यातला किडा ओळखला... म्हणाला, "डर मत उस्मान, हे काम मुंबई पोलीसांचं नाहीय्ये. अपने देशके वास्ते कुछ करना अपना फर्ज है, आणी तो फर्ज निभावायला तुला पैसेही मिळताहेत. तुला पोलीस काहीही करणार नाहीत ह्याची खात्री बाळग." उस्मान अजुनच भंजाळला...त्याला नक्की काय चाललंय तेच कळेनासं झालं. जर पंटरगिरी करायचीये तर ती पोलीसांची नाही तर कोणाची? भाई-डॉनची? की टेररिस्ट्सची? मग पोलीस कसे काही करणार नाहीत? विचारांचा ताण असह्य झाला तशी त्यानं खिशातून अर्धवट चुरगाळलेली फोर स्क्वेअर काढून नीट ठोकून ठाकून सरळ करुन शिलगावली. दोन झुरके मारुन झाल्यावर डोकं काहीसं ताळ्यावर आल्यासारखं वाटलं. उस्माननं विचारलं,"सर, मी पोलीसांसाठी पंटरगिरी नाही करणार तर मग कोणासाठी? भाईलोक? की आणखी कोणी?....." "आणखी कोणी!" काझी हसत म्हणाला. "तुला काय वाटतं, आणखी कोणी म्हणजे कोण असेल? नक्षल? मुजाहिदीन? लष्कर? की लिट्टे?" असं म्हणुन ठसका लागेपर्यंत हसला म्हातारा! उस्मान अजुनच बुचकळ्यात! आयला, काय म्हातारा खरंच मजाक करतोय काय? का येडा आहे? मेंटल हॉस्पिटलातून पळून आलाय काय? काझीनं खिशातून एक कार्ड काढलं. टेबलावर पालथं टाकून उस्मानकडे सरकवलं. उस्माननं काझीवरची नजर तशीच ठेवत फ्लॅशमध्ये ब्लाइंडमधून ओपनला येताना स्टेक वाढवण्याआधी एकेक पान हळूच उचल्तात तसं ते कार्ड उचललं... त्यावरच्या प्रत्येक अक्षरागणिक उस्मानचा जबडा आपली जागा सोडून छातीकडं धाव घ्यायला निघाल्यासारखा लोंबायला लागला! हातातल्या फोर स्क्वेअरचा निखारा बोटांना येऊन भिडला तसा इसके माँ की....म्हणत सिगारेट फेकत उस्मान शुध्दीत आला. काझी आणखीनच झुकुन आणी आवाज अगदी कुजबुजल्यासारखा काढत म्हणाला..." यू विल बी वर्किंग फॉर रॉ! विथ इंटर्नल सेक्युरिटी डिपार्टमेंट!! अलाँग विथ ए.टी.एस.!!!" "सर, यू आर किडींग! " "नो वे उस्मान! आमच्या बर्‍याचशा एजंट्सचा डेटा आधीच अतिरेक्यांकडे पोचलाय. घरभेदींची कृपा! आता आम्ही तुझ्यासारखे ऑफरोल एजंट्स नेमून देशाची सुरक्षा सांभाळण्याचा प्रयत्न करणार आहोत. तुझ्यासारखे कित्येकजण आमचे डोळे असतील, आमचे हात असतील, पण कोणालाच हे ठाऊक नसेल." "पण पोलीस....." उस्मान अजुनही त्या मुद्द्यावर ठाम होता. "त्याची काळजी सोड! आम्ही पाहुन घेऊ. जर काम करणार असशील तर तसं सांग. पुढची सगळी व्यवस्था होईल. और एक बात, जरा टेबलाखालुन बघ माझा हात!" उस्मानने खुर्चीत थोडंसं रेलून नजर टेबलाखाली टाकली आणि थिजलेल्या नजरेनं त्यानं वर पाहिलं. म्हातार्‍यानं बोलता बोलता कधी रिव्हॉल्व्हर काढलं होतं, आणि ते व्यवस्थित रुमालात गुंडाळून धरलं होतं हे उस्मानला कळलंच नाही! "जादा कुछ बोलने जरुरत तो होगी ही नहीं, बॉलिवूड के पिक्चर तो देखते हो ना तुम? अटमोस्ट सिक्रसी ही पहिली गरज आहे. कुठेही काहीही बोललास, दुसर्‍या दिवसाचा सुर्य पहायला शिल्लक नसशील. मग तू ही ऑफर स्विकार अगर नाकार. सिक्रसी इज टू बी मेन्टेन्ड." "आय कॅन अंडरस्टँड सर! मी तयार आहे" "दॅट्स द स्पिरीट उस्मान!" काझी खुष होत म्हणाला. खिशातून एक पाकिट काढून उस्मानच्या हातात देत म्हणाला, "एक काम कर, हा लिफाफा घे. सायन हॉस्पिटलमध्ये एन्क्वायरी काऊंटरवर डॉ.परेरा विचार. त्याला हा लिफाफा दे, तो तुला २० हजार रुपये देईल. किप इट अ‍ॅज जॉइनिंग बोनस! जरा चांगले कपडे घे, केस आणि दाढी वगैरे माणसासारखी करुन घे. परवा सकाळी तुझ्या हमीदभाईकडे एक पत्ता ठेवलेला असेल. तो कलेक्ट करुन तिथे ये. माझे सिनियर्स तुला इंडक्शन आणि ब्रिफिंग करतील. टिल देन, जय हिंद!" असं म्हणुन काझी उठला. शंभराच्या दोन नोटा टेबलावर फेकत वेटरला "किप द चेंज" म्हणून ताडताड पायर्‍या उतरत निघालाही! भानावर येत उस्मानही उभा राहिला आणि पुटपुटला, "जय हिंद सर!" -------------------- (क्रमशः)