शुद्धलेखन नियम क्र १३) लेखनात पात्राच्या किंवा वक्त्याच्या तोंडी बोलण्याची भाषा घालावी लागते.त्या वेळी तिचे स्वरूप बोलण्यातील उच्चाराप्रमाणे अनुस्वारयुक्त असावे. उदाहरणार्थ: 'असं केलं , मी म्हटलं;त्यांनी सांगितलं अन्य प्रसंगी ही रूपे ए-कारान्त लिहावीत. उदाहरणार्थ : असे केले;मी म्हटले;त्यांनी सांगितले अन्यप्रसंगी ही रुपे ए-कारान्त लिहावीत हा नियम मात्र नसावा असे वाटते.

चांगला उपक्रम वाटतोय. हळू हळू कळेल त्याचा किती उपयोग होतो ते. सध्या एकच वाटतेय, आजकाल लोक वापरतात म्हणून त्यात इंग्रजी शब्द किंवा इंगराठी भाषेला(मटा प्रमाणे) पाठिंबा वाढायला नको. आणि मराठीत उगाच व्याकरणाचा किचकटपणा वाढला असे म्हणून मग उरलेली मराठी भाषा ही निघून जायला नको. :(

शुद्धलेखनाचे जे काही ढोबळ नियम अस्तित्वात आहेत ते नियम मिसळपावही मानते, नाही असे नाही! परंतु मिसळपाववर शुद्धलेखन, व्याकरण वगैरे विषयांवरील चर्चेला पूर्ण बंदी आहे. परंतु खुद्द आमचे मित्र प्रा डॉ दिलीप बिरुटे यांनीच ही चर्चा सुरू केल्यामुळे ती येथून उडवून लावण्याकरता आमचे मन धजावत नाही! :) असो, चर्चा चालू द्या! आपला, (शुद्धलेखन, व्याकरण या शब्दांची मनस्वी चीड असणारा!) तात्या.

षुद्धलेखनातिल नवीन नीयमांचे नक्किच स्वागत करू.परंतु इंग्रजिचा अतीरीक्त वापर 'अनपरवडेबल'.

फक्त नपुंसकलिंगी शब्दांचा बोली भाषेत 'अं'कारान्त उच्चार होतो. काळं करडं ढग, जिरं-मिरं असे उच्चार होत नाहीत. कारण ढग, जिरे, मिरे हे शब्द नपुंसकलिंगी नाहीत. जो ग्रांथिक मराठी मनातल्यामनात र्‍हस्वदीर्घ सांभाळून वाचतो, त्याला बिनचूक लेखन करताना व्याकरणाच्या आणि शुद्धलेखनाच्या नियमांची गरज सहसा पडत नाही. तो जे लिहील ते व्याकरणशुद्धच लिहील. लिखाणात काही लेखनदोष झाले असतीलच तर, र्‍ह्स्वदीर्घाचे स्पष्ट उच्चार करून लिखाण परत वाचून पाहिल्यानंतर अनवधानाने झालेल्या सर्व चुका सहज ध्यानात येतात. फक्त परत वाचायची तयारी पाहिजे. बोलीभाषा फक्त संवादापुरती हवी. लिहिलेला/छापलेला प्रत्येक शब्द शब्दकोशात किंवा त्याचे रूप व्याकरणाच्या पुस्तकात सापडलेच पाहिजे. अनुस्वार म्हणजे नाकातला उच्चार. 'केलं, गेलं 'मध्ये नाकात उच्चार होत नाही. म्हणून असले शब्द वैचारिक लिखाणात नको. मुळात केलें-गेलें हे उच्चार अनुस्वारयुक्तच होते. कोकणात(की कोंकणात?)अजूनही आहेत. तसे नसते तर, इंग्रजांनी शींवचे Sion, गांवचे Gaon आणि कोंकणचे Konkan अशी स्पेलिंग्ज केलीच नसती. देशावरच्या लोकांनी हे कोंकणस्थ ब्राह्मणी उच्चार म्हणून हट्टाने काढून टाकले. आणि त्याला साहजिकच कष्ट वाचतात म्हणून, लेखक-मुद्रक-मुद्रितशोधक-संपादक-प्रकाशकांचा आणि राजकारण्यांचा पाठिंबा मिळाला. आता नाकातले उच्चार गेलेच आहेत तर ते परत आणायची गरज नाही, पण ज्या कारणास्तव लेमुसंप्रंनी अनुस्वार काढायला लावले तो हेतू असल्या 'अं'कारान्त लिखाणाने उधळला गेला. हिंदीतले मैं, नहीं सारख्या शब्दांवरचे अनुस्वार आणि अर्धअनुस्वार पूर्वी होते तसेच अजूनही आहेत. फक्त एकार-ओकार इत्यादींवर हल्ली चन्द्रबिन्दू न देता नुसता अनुस्वार देतात. एवंच, बोलीभाषेत वैचारिक लिखाण करायला माझा सक्त विरोध आहे. कॉक्‍नी किंवा स्लॅंग बोलीत तत्त्वज्ञानाचा ग्रंथ मला वाचवणार नाही(की वांचवणार नाही?)--वाचक्‍नवी

चाल, गति, वेग, प्रवेग, वि. उष्णता वि. गुरुत्त्व, जल प्रतिमूल्य इ. च्या व्याख्यांत तसेच कायद्याच्या भाषेत संदिग्द्धता येता नये. अन्यथा भाषेमुळे एखाद्या हुशार विद्यार्थ्याला कमी गुण मिळतील. तसेच एखाद्या निरपराध्याला शिक्षा व्हायची. सुस्पष्टता आणि नेमकेपणा हवा. न्यायखाते तर चोर सोडून संन्याशाला फाशी देण्यात 'प्रवीण' आहे. नाहींतर खालच्या कोर्टात शिक्षा झालेला आरोपी बहुधा सुटतो. निदान तांत्रिक कारणासाठी तरी. तरी खालच्या न्यायाधीशांचा पगार आपण भरलेल्या करांतून दिला जातच असतो. ललित लिखाणात मात्र 'आमचं गण्या म्हणालं' चालेल.

डॉक्टरसाहेब, आताच नियमांवर धावती नजर टाकली. पाच म्हणजे हिरवा हिरा. पांच म्हणजे ५ हा अंक. नाव म्हणजे होडी. नांव म्हणजे व्यक्तीचे अथवा पदार्थाचे विशेषनाम. हे फरक कसे ओळखावेत? सखोल परीक्षणांती आणखी ब-याच त्रुटि आढळतील. मी तर सामान्य वाचक आहे. विशेषद्न आणखी अनेक त्रुटि काढू शकतील.

कांदळकर साहेब, सध्याचे शुद्धलेखनाचे नियम योग्य आहेत अस मानणा-यांच्यानुसार आपल्याला ज्या तुटी वाटतात त्या त्रुटी नसाव्यात असे वाटते. कारण आपल्या प्रश्नाचे उत्तरे ही....व्याकरणाच्या नामे,सामान्यनामे,विशेषनामे, यात दडलेली आहेत. अर्थात आपणास माहिती पाहिजे असल्यास नाम म्हणजे काय, सामान्यनामे म्हणजे काय , विशेषनामे कशास म्हणतात, इथे टंकावे लागेल...........! (मीही आपल्यासारखाच सामान्यवाचक आहे, नामांचे प्रकार व कार्य आम्हालाही पाठ नाही. पुस्तक उचकावे लागेल :) )

शुद्धलेखनाचे नवीन नियम का करणार ? १) पूर्वीचे १९६१ चे नियम करताना चुका झाल्या? (२) जुने नियम अपुरे पडतात? (३) लोकांना नियम समजत नाहीत. ते चुकीचा अर्थ काढून अशुद्ध लिहितात? (४) शुद्धलेखनाच्या नियमांमुळे वाचक-मुद्रक-लेखक-प्रकाशक-श्रोत्यांच्या स्वातंत्र्यावर गदा येते ? (५) परीक्षेत मुलांना कमी गुण मिळतात ? (६) शुद्धलेखनाच्या नियमांमुळे मराठीच्या विद्यार्थ्यांना मराठी शिकणे अवघड जाते ? (७) शब्दकोश, व्याकरणाची पुस्तके, संगणक आदींच्या उपयोगांवर मर्यादा येतात ? (८) हस्व-दीर्घ लिहिण्यासाठीचे मराठी आणि उरलेल्या इतर तमाम भारतीय भाषांचे नियम एकमेकांच्या विरुद्ध असल्याने त्या भाषा शिकायला अडचण येते ? (९) चालू नियमांमुळे शाब्दिक कोट्या करणे, अलंकारयुक्त काव्यरचना करणे दुरापास्त झाले आहे ? काव्ये नीरस झाली आहेत ? (१०)मराठीचे इतर भाषांत आणि त्यांचे आपल्या भाषेत रूपांतरण करता येत नाही ? की आणखी काही ? सुचवा.--वाचक्नवी

>>भाषा ही "स्वयंभू" असते, लोकप्रमाण असते. त्यामुळे जर अमुक एक भाषाप्रयोग लोकांत अर्थवाही असेल, पण लिहिता येत नसेल, तर ती लेखनाची त्रुटी आहे. त्याच्या लेखनाची सोय व्हावी. "स्वातंत्र्यावर गदा" या भावुक शब्दांचा हा कार्यशील अर्थ आहे. आणि असे सर्वेक्षण कालांतराने जरूर व्हावे. भाषा लोकप्रंमाण असते हे मान्य, परंतु ती 'स्वयंभू' (एका व्यक्तीने) स्वतः निर्माण केलेली असते हे अस्वीकार्ह. मराठीतला जवळजवळ प्रत्येक भाषाप्रयोग आपल्या लिपीत लिहिता येतोच. परकीय भाषेतले शब्द लिहिता येत नाहीत हेही सत्य आहे. पण लिपी त्या त्या भाषेकरता असते, त्यामुळे प्रत्येक लिपीत सर्व भाषा अचूक लिहिता आल्या पाहिजेत हा आग्रह धरता येणार नाही. 'स्वातंत्र्यावर गदा' याचा मला अभिप्रेत असलेला अर्थ-"मी कसेही बोलीन, लिहीन. माझ्यावर शुद्धलेखनाच्या नियमांचे बंधन नको. मी लिहिलेले तुम्ही वाचावे आणि अर्थ समजावून घ्यावा." अशी वृत्ती असणे. >>(७) शब्दकोश, व्याकरणाची पुस्तके, संगणक आदींच्या उपयोगांवर मर्यादा येतात ? हा मुद्दा बहुतेक योग्य नाही. शुद्धलेखनाचे नियम वारंवार लोकांच्या सोईनुसार बदलल्याने शब्दकोश आणि व्याकरणाच्या पुस्तकांच्या निर्मितीला अवरोध होतो. शब्द लिहिण्याचे जुने-नवे सर्व प्रकार परिपूर्णतेसाठी शब्दकोशात आलेच पाहिजेत. तसेच व्याकरणाच्या पुस्तकातही सर्व बदल दिसायला पाहिजेत. त्यामुळे ग्रंथांची जाडी निष्कारण वाढते. संगणकावर शोध घेताना वेगळ्या पद्धतीने लिहिलेला शब्द इच्छित माहिती शोधू शकणार नाही. >>८) हस्व-दीर्घ लिहिण्यासाठीचे मराठी आणि उरलेल्या इतर तमाम भारतीय भाषांचे नियम एकमेकांच्या विरुद्ध असल्याने त्या भाषा शिकायला अडचण येते ? हा मुद्दा ठीक नाही मराठी सोडून सर्व भारतीय भाषात संस्कृतमधून आलेले तत्सम शब्द मुळाबरहुकूम लिहितात. या भाषांचे मराठी अभ्यासक मातृभाषेच्या प्रभावामुळे हमखास चुकीचे लिखाण करतात. (९) चालू नियमांमुळे शाब्दिक कोट्या करणे, अलंकारयुक्त काव्यरचना करणे दुरापास्त झाले आहे ? काव्ये नीरस झाली आहेत ? हा मुद्दा ठीक नाही. >> या विषयावर सत्त्वशीला सामंतबाईंचे लेख मिळाल्यास जरूर वाचावेत. अनेक उदाहरणांनी त्यांनी हा मुद्दा स्पष्ट केला आहे. >>(१०)मराठीचे इतर भाषांत आणि त्यांचे आपल्या भाषेत रूपांतरण करता येत नाही ? याचा शुद्धलेखनाशी बहुतेक संबंध नाही. माझे विधान भाषांतर/रूपांतरासाठी लागण्याया सॉफ्टवेअरच्या संदर्भात होते. संगणक इंग्रजीचे फ्रेन्च रूपांतर बर्‍यापैकी करू शकतो, पण मराठीचे हिंदी करण्यात वेगळे शुद्धलेखन ही अडचण होते. --वाचक्‍नवी

(२) जुने नियम अपुरे पडतात? आणि शुद्धलेखनाचे नियम वारंवार लोकांच्या सोईनुसार बदलल्याने शब्दकोश आणि व्याकरणाच्या पुस्तकांच्या निर्मितीला अवरोध होतो. या बाबतीत आमचे मत असे की, पुर्वीच्या पुस्तकातून छापलेल्या मजकूरात खूपच अनुस्वार देण्याची पद्धत होती. त्यात सध्याच्या लेखनाच्या नियमामुळेच बदल झाला हे मान्य की नाही. म्हणुनच काही दशकानंतर नियम बदलले पाहिजेत. भाषेत शुद्धलेखनविषयक ठरविलेले नियम कायमचे राहूच शकत नाही. काळानुसार भाषेत विविध बदल होत असतात, भाषा ही प्रवाही असते. आणि त्यामुळेच हिंदी,इंग्रजी,आंतरजाल, व्यवहार,जीवन, यातून येणा-या अनेक नवीन शब्दांमुळे लेखनाच्या पद्धतीत आणि नियमात बदल करणे आवश्यक असतात. आणि हे बदल होतांना मराठी लिहिणे, वाचणे, बोलणे अधिक सहज,सुलभ व्हावे हा उद्देश महत्त्वाचाच असला पाहिजे असे वाटते !

मराठी शुद्धलेखनाची तुलना इंग्रजी स्पेलिंगशी अगदी तंतोतंत होते. इंग्रजी शब्दांचे स्पेलिंग काही दशकांनी बदलते? अमेरिकनांनी प्रयत्‍न केला तरी कितपत यश मिळाले ? ते स्पेलिंग अमेरिकेच्या बाहेर वापरतात? हिंदी लिखाणात र्‍हस्व-दीर्घ बदलले ? मग मराठीनेच का बदलावे ? बदल केल्यामुळे भाषा अधिकाधिक अवघड होत जाते, कारण शिकणार्‍याला जुने आणि नवे दोन्ही शिकावे लागते. >>या बाबतीत आमचे मत असे की, पुर्वीच्या पुस्तकातून छापलेल्या मजकूरात खूपच अनुस्वार देण्याची पद्धत होती >> ती १९६१ नंतर बंद झाली. त्यामुळे कायकाय तोटे झाले ते एकदा लिहीन, पण फायदे अनेक झाले. आता नवीन सुधारणा म्हणजे ते काढलेले अनुस्वार परत आणणार ? की अनुस्वाराप्रमाणेच कानामात्रावेलांट्या काढून टाकणार ?--वाचक्‍नवी

अस्तित्वात असलेले शुद्धलेखनाचे नियम 'आता' कालबाह्य झाले आहेत - तेंव्हा ते बदलले पाहिजेत अशी भूमिका कोणत्याही विचारसमूहाने घेतलेली दिसत नाही. तशी चर्चाही कोणी सुरू केल्याचे ऐकिवात नाही. मग महामंडळ स्वतःहून या निष्कर्षाप्रत पोचले कसे? इतका धाडसी आणि पुरोगामी निर्णय एका झटक्यात घेणार्‍या कौतिकरावांचे कौतुक वाटते. हे कौतिकराव ठाले पाटील 'घटं भिंद्यात पटं छिंद्यात' आपण काहीतरी करत आहोत हे दाखवण्याच्या मागे दिसतात. आजकाल त्यांचे नाव बातम्यांत दिसत आहे. (मीना प्रभूंना ५०,००० रु. दंड झाल्याच्या म.टा. मधील बातमीतही कौतिकराव झळकले आहेत.) एक पांचट कोटी : आपले नाव 'कौतिक' हेच शुद्धलेखन आहे आणि कौतुक हा शब्द अशुद्ध आहे असा नियम करण्याचे ठाले पाटलांनी ठरवलेले (ठानलेले) दिसते. :)

शुद्धलेखनाचे नवीन नियम का करणार ? हे वाचा -ऋषिकेश

शुभानन यांचा उद्देश अगदी स्वच्छ आहे.ते मराठी असल्याकारणारने मराठीबद्दल प्रेम असणे हे आलेच,यामुळेच त्यांनी मराठी भाषेबद्दल आणी संतववाङ्‌मय याबद्दल (जरा) जास्तच कौतुकाने लिहीले आहे.त्यांच्या मराठीप्रेमाचे मला कौतुक वाटते आणी आदरही वाटतो.नुकताच त्यांचा कार्यगौरव करणारा एक लेख सकाळ मध्ये प्रसिद्ध झाला होता.तो वाचल्यास याची प्रचिती येईल. गांगलांच्या फॉन्ट्‌स संगणकावर उतरवून पाहिल्या, त्या अजिबात सुबक नाहीत. यांवर मनोगतावर बरीच चर्चा झाली आहे. त्यांचे गझल- कवितांचे यांत्रिकीकरण कवींच्या प्रतिभेला मारक आहे. त्यांचे संशोधन भाषेबद्दल आहे की लिपीबद्दल हेही स्पष्ट होत नाही. या मताशी मात्र मी सहमत आहे.

"केशवसुतपूर्वकालीन पद्य व विष्णुशास्त्री चिपळूणकरपूर्वकालीन गद्य यांतील उतारे छापताना ते मुळानुसार छापावेत तदनंतरचे (केशवसुत व चिपळूणकर यांच्या लेखनासह) लेखन 'मराठी साहित्य महामंडळाच्या प्रस्तुत लेखन नियमांस अनुसरून छापावे. केशवसुतांचा काव्यरचना काल १८८५ -१९०५ चिपळूणकरांचा लेखनकाल १८७४-१८८२" असा एक नियम केला आहे म्हणे (केला आहे का करण्याच्या विचारात आहेत माहीत नाही. जिज्ञासूंनी नियमावली शोधून तो पहावा). हे म्हणजे मूर्खपणा आहे. 'मराठी साहित्य महामंडळाच्या प्रस्तुत लेखन नियमांसाठी' आतापर्यंत निर्माण झालेल्या साहित्यात बदल करावेत की काय! का म्हणून?

काय मग मंडळी, इतक्या साधक बाधक चर्चेनंतर अखेरीस काय ठरले तुमचे शुद्धलेखनाचे नवे नियम? आम्हाला तरी कळू द्यात! :) आपला, (मधल्या आळीतला!) तात्या बर्वा! छ्या! शुद्धलेखनाबद्दल पानपान भरून कसल्या भसाभसा चर्चा करत असतात लेकाचे कुणास ठाऊक! (स्वगत!) :)

च्यायला, हे शुद्धलेखन वगैरे म्हणजे आंबा खा पण हात घाण करु नको म्हणतात त्यातला प्रकार आहे,पण काय करणार भाषेचं सौंदर्य टिकवायचं तर करायला पाहिजे. बाकी तुम्हा लोकांची ही बौद्धीक हाणामारी आमच्या मेंदूला ताण देऊन गेली भौ!या असल्या चर्चा करुन तुम्ही काय साध्य करता तुम्हालाच माहित.नियम करणारे करणार आणी तुम्ही तो विषय चघळून त्याचं चिंगम करणार. या चर्चासत्राचा निकाल लागला की कोणीतरी आम्हाला तो पोष्टाने कळवायची तसदी घ्यावी,म्हणजे सरपंचांना कळवून आम्ही तुमच्यावर 'मानसिक छळाचा' गुन्हा दाखल करायला मोकळे. तुम्ही चालू ठेवा! आपला (नसलेला) -इनोबा

बिरुटेशेठ, आता आमच्या काही प्रश्नांची उत्तरे द्या! मराठी शुद्धलेखनाची नवी नियमावली तयार करण्याचा निर्णय अखिल भारतीय मराठी साहित्य महामंडळाने घेतला आहे. हा अधिकार अभामसाम ला कुणी दिला?? इंग्रजी आणि हिंदी शब्दांचा अभ्यास आदी प्रमुख सूत्रे डोळ्यासमोर ठेवून नियमावली तयार करण्याचा विचार महामंडळाचे अध्यक्ष कौतिकराव ठाले पाटील यांनी बोलून दाखविला आहे. कोण हा कौतिकराव ठाले पाटील?? मराठी साहित्यात याचं योगदान काय?? तेव्हा शुद्धलेखनाबद्दल काही उत्तम चर्चा झाली तर सदरील चर्चेची प्रिन्ट काढून अध्यक्षापर्यंत पोहचविण्याचा आमचा मानस आहे. तात्या म्हणतो की, १) "कोण हा कौतिकराव ठाले पाटील आणि मराठी साहित्यात याचं योगदान काय? २) नियमावली वगैरे बनवण्याचे अधिकार महामंडळाला कुणी दिले?? आमच्या वरील तिरक्या प्रतिसादाचीही प्रिन्ट काढून तुमच्या अध्यक्षांना पाठवा! मग बघतो तिच्यायला एकेकाला! :)) तात्या.

शुद्धलेखनाचा चर्चा प्रस्ताव या संस्थळावर चघळू दिला त्याबद्दल सर्वप्रथम तात्यांचे आभार मानतो. या काथ्याकुटाच्या निमित्ताने जी साधक- बाधक चर्चा झाली त्याने आम्ही समाधानी आहोत. ज्यांनी प्रत्यक्ष या चर्चेत सहभाग नोंदवला त्यांचे आणि वाचकांचेही आभार मानतो. आणि सदरील चर्चा इथेच संपली असे जाहिर करतो. बिरुटेसाहेब, माफ करा, परंतु, मुळात मिसळपावसारख्या प्रसन्न, जिन्दादिल आणि दिलखुलास वातावरण असलेल्या संस्थळावर इतका नीरस आणि फालतू चर्चा विषय तुम्ही मांडलात हीच तुमची घोडचूक झाली असं आमचं नम्र, परंतु स्पष्ट मत आहे!! आमची घोडचूक झाली हे आम्हास मान्य आहे, धन्यवाद !!!

पहिलं ते र्‍हस्व दिर्घ, ण आणि न, ष आणि श यांतला फरक काढून टाका ना राव माजं लय जमलिंग व्हतंय.

हो, खरंच लय ठोकलयं! :)

र्‍हस्व-दीर्घासंबंधीचे नियम (नियम ५ ते ८). यांत एक बदल सुचवावासा वाटतो. - यास्मिन शेख : तत्सम इ-कारान्त व उ-कारान्त शब्द दीर्घ लिहावेत, विभक्तिप्रत्यय किंवा शब्दयोगी अव्यय लागल्यास ते दीर्घच राहतात; फक्त सामासिक शब्दांत हे शब्द पूर्वपदी आल्यास, ते संस्कृताप्रमाणे र्‍हस्व लिहावेत, असा नियम आहे. ते शब्द सामासिक शब्दांत पूर्वपदीही दीर्घ लिहिल्यास या नियमाचे सुलभीकरण होऊ शकेल. संस्कृतची पार्श्वभूमी नसलेल्या व्यक्तीला, हा बदल केल्यामुळे, सामासिक शब्दलेखन करणे अधिक सोयीस्कर होईल. हाच नियम तत्सम इन्-प्रत्ययान्त (विद्यार्थिन्, पक्षिन्) शब्दाच्या बाबतीतही स्वीकारता येईल. जसे : विद्यार्थी - विद्यार्थीगृह, पक्षी - पक्षीमित्र. संदर्भ