वॉशिंग्टन पोस्टच्या एकेकाळच्या कार्यकारी संपादकाचे, बेन ब्रॅडलीचे आज वयाच्या ९३ व्या वर्षी निधन झाले. त्याच्या बायकोने मध्यंतरी गुपित फोडले त्यानुसार ब्रॅडलींना काही वर्षे अल्जायमर झालेला होता ज्यामुळे त्यांची स्मृती लयाला गेली होती. पण त्यांच्या नेतृत्वाखाली १९७०च्या सुरवातीस वॉशिंग्टन पोस्टने जे काही केले त्यामुळे त्यांच्या बद्दलच्या स्मृती आजही अमेरीकन माध्यमात जाग्या असलेल्या दिसल्या. बेन ब्रॅडली हे मुळचे बॉस्टनचे. हार्वर्ड मधून शिकल्यानंतर दुसर्‍या महायुद्धात भाग घेतला आणि परत आल्यावर वृत्तपत्रकारीकेत जाण्याचा आधी असफल प्रयत्न केला पण नंतर वॉशिंग्टन पोस्ट मधे संधी मिळाली आणि त्यात स्वतःचे आणि पोस्टचे सोने केले.... साठच्या दशकाचा उत्तरकाल हा अमेरीकेत एका अर्थी अस्वस्थ काल होता. व्हिएटनाम युद्धाचे अमेरीकवर होणारे परीणाम दिसत होते. त्या व्यतिरी़क्त शीतयुद्धामुळे हेरगिरी वाढलेली होती. अशा काळात १९६८ ला रिपब्लीकन निक्सन हे प्रथमच राष्ट्राध्यक्ष म्हणून निवडून आले. साधारण १९७०-७१ मधे न्यू यॉर्क टाईम्सला अमेरीकन डिफेन्स डिपार्टमेंटचे व्हिएटनाम युध्दावरील गोपनीय कागदपत्रे मिळाली आणि आधी न्यूयॉर्क टाईम्स आणि पाठोपाठ वॉशिंग्टन पोस्टने ती प्रकाशात आणली. ती आणू नये म्हणून निक्सन पार सुप्रिम कोर्टापर्यंत गेले पण काहीच उपयोग झाला नाही... तो निक्सन यांना मिळालेला पहीला दणका होता. तो अशा वेळेस मिळत होता जेंव्हा त्यांच्या दुसर्‍या वेळच्या निवडणुकीचे वारे वाहू लागले होते. या घटनेच्या पाठोपाठच वॉशिंग्टन पोस्टचे दोन पत्रकार बॉब वुडवर्ड्स आणि कार्ल बर्नस्टाईन यांना कोणी एका वरीष्ठ व्यक्तीने माहिती दिली त्यानुसार निक्सन हे अमेरीकन हेरगिरी यंत्रणा हे त्यांच्या विरोधातील डेमोक्रॅटीक पक्षासाठी वापरत असल्याचे समजले. वॉशिंग्टनच्या हॉटेल वॉटरगेट मध्ये डेमोक्रॅटीक नॅशनल कमिटीने ऑफिस बसवले होते. तेथे त्यांचे चोरून ऐकण्याची यंत्रणा बसवली होती. प्रकरण फारच गंभीर होते आणि अर्थातच देशाच्या सर्वोच्च नेत्याशी पंगा घेणारे होते. पण तसे घेण्याचा निर्णय ब्रॅडलींनी घेतला. अर्थात पदोपदी माहीती खरी आहे ना याची खात्री करून आणि त्याच बरोबर या दोन पत्रकारांच्या प्रामाणिकपणावर विश्वास ठेवून. म्हणूनच या प्रकरणामुळे निक्सन यांना अखेर राजीनामा द्यावा लागला, त्याच्या नंतर दोन वर्षे झाली तरी ही बातमी फोडणारी नक्की व्यक्ती कोण हे त्यांना माहीत नव्हते आणि ते कळावे असा हट्ट देखील त्यांनी वुडवर्ड-बर्नस्टाईन यांच्यापाशी केला नाही. १९७२ सालच्या या प्रकरणातील व्यक्तीला केवळ डिप थ्रोट म्हणून ओळखले गेले. त्या व्यक्तीने (मार्क फेल्ट या एफबीआय अधिकार्‍याने) सांगितले की माझे नाव जाहीर केले तरी चालेल तेंव्हा म्हणजे २००५ मधे ते नाव जाहीर करण्यात आले. निक्सन प्रेसिडेन्शिअल लायब्ररीने ब्रॅडली आणि वुडवर्डची मुलाखत घेतली होती त्यातील काही भाग... In 2005, Carl Bernstein, Bradlee and Bob Woodward attended a screening in New York of “All The President’s Men,” the 1976 movie based on Bernstein and Woodward’s book about Watergate. (Brad Barket/Getty Images) (दुवा) त्यामुळे आणि अशा अनेक घटनांमुळे मानाचे पुलित्झर पारीतोषिक पोस्टला १८ वेळेस मिळाले. १९ व्यांदा मिळताना त्यातील पत्रकार खोटे बोलली होती हे नंतर लक्षात येता क्षणी ब्रॅडलींनी ते पारीतोषिक परत करून टाकले आणि राजीनामा देण्याची तयारी देखील दर्शवली. अर्थात ती मानली गेली नाही. वृत्तपत्र अथवा प्रसिध्दी माध्यम चालवणे केवळ टिआरपीसाठी वर अवलंबून नसते तर त्यासाठी कष्ट घेणे आणि आपल्यावर विश्वास ठेवता येईल (आणि आपल्याला गुपित सांगता येईल) अशी वागणूक असणे महत्वाचे असते. त्यात सामाजीक भान असणे हे दुसरे महत्वाचे लक्षण असते. पण एकंदरीत आजचे पत्रकार आणि त्यांना पोसणारी माध्यमे / मालक यांचा विचार केल्यास पत्रकारीता सध्या लोकशाही आणि सामाजीक कर्तव्य या साठी नक्की काय करते हा उत्तर मिळू न शकणारा प्रश्न पडतो. वर्तमानपत्रे ही अनेकदा मुखपत्रांसारखीच भासतात... तरीदेखील, आपल्याकडे तत्कालीन मोठा भ्रष्टाचार उघड करण्याचे काम नक्की कोणी केले आठवत नाही, बहुदा शौरी असावेत, पण त्यामुळे अंतुलेंना मुख्यमंत्रीपद सोडावे लागले हे निश्चित. तसेच तत्कालीन आरोग्यमंत्री भाई सावंत यांना जे जे हॉस्पिटलमधील गोंधळ भोवल्याचे या निमित्ताने आठवले. आज ब्रॅडलींच्या निमित्ताने असे काही माहिती असलेले किस्से येथे अवश्य सांगावेत!