सर्वांगीण प्रवासानुभूतीचे अजून एक महत्वाचे अंग म्हणजे निसर्ग. जेथे जातो तेथील निसर्गविशेष शक्य तितक्या जवळून अनुभव करता आलं तर अजून मजा. एक उदाहरण, ग्रँड कॅन्यन बघायला हजारो लोक जातात, पण ते एक कोलोरॉडो नदीचे खननोत्पन्न शिल्प आहे हे लक्षात घेउन ती खोली उतरून त्या गंगेला स्पर्श करण्यास यातले किती जातात? तिथून नदीसह बघितलेली दरीची भव्यता हा त्या विस्मयानुभवाचा पूर्णविराम! या निसर्गानुभवामधे भूरूपे, प्राणि, पक्षी, वनस्पती, कीटक, फळे इत्यादि सर्वांचाच समावेश होतो. मानवी संस्कृती हे या अनुभवाचे एक सोपे माध्यममात्र... स्थानिक खाद्यपदार्थातून तेथील निसार्गाचीच चव अप्रत्यक्षपणे आपण चाखत असतो, त्यामुळे तिथल्या मातीत जन्मलेल्या पाककृतींचा आस्वाद घेता आला तर उत्तम (हे मलाही पूर्णत्वाने जमत नाही कारण मी शाकाहारी आहे). पण त्या प्रदेशातून माणूसच वजा केला तर... याचा विचार, एवढाच इथे मुद्दा.

अर्थात, प्रत्येकाच्या आवडी-निवडी वेगळ्य़ा, वेळ-पैसा याचं गणितही प्रत्येकाचं वेगळं, त्यामुळेच शक्य तितकं सुटसुटीतपणे माझं मत मांडण्याचा प्रयत्न, (लादण्याचा नाही). आणि म्हणून शक्यतो कुठल्या ठिकाणी मी किती वेळ दिला, किती दिवस राहिलो हे फारसं नमूद केलेलं नाही, पैशाच्या बाबतीतही तसेच. हा भाग 'भटकंती' च्या दृष्टीने शेवटचा आहे, पुढे लेखमाला वेगळे वळण घेउन चालू राहील. येथे हे नमूद करू इच्छितो की ही लेखमाला वाचलेल्या हजारपैकी दोन मिपाकरांचे नंतर जर या देशात जाणे होणार असेल, तर मी आताच हे स्पष्ट करतो की ही लेखमाला उरलेल्या ९९८ जणांसाठी आहे त्यामुळे यात वर सांगितल्याप्रमाणे व्यवहाराची सखोल माहिती नाही केवळ अनुभवांची आहे. माझ्या पायांनी मी फिरून आलो, आता माझ्या डोळ्यांनी आणि बुद्धीनी (आणि कॅमे-यानी) साठवलेलं तुम्ही बघा... ('ते' दोन जण अधिक माहितीसाठी कधीही संपर्क करू शकतात... ;-) )

या भागातील भटकंती: पेरूची पूर्व सीमा अॅमेझॉनच्या जंगलात ब्राझील व बोलिव्हिया ला मिळते. अॅमेझॉनच्या उद्गमशाखा उंचावरून खळाळत येतात पण पूर्वेकडच्या मैदानात आल्यावर संथावतात. या घनदाट जंगलामध्ये आजही बाहेरच्या जगाशी संपर्क नसणा-या अनेक जमाती राहतात. ब्राझीलच्या जंगलात 'विकास' सुरु झालेला आहे, त्यामानाने पेरूची जंगलं अजून टिकून आहेत. रस्तेही फार नाहीत, जलमार्ग सगळ्यात वेगवान. पुएर्तो माल्दोनादो आणि इकितोस ही दोनच त्यातल्यात्यात गावं म्हणण्यासारखी. मी पाहिल्याची निवड केली. नद्या आणि दलदलीचं जाळं इथल्या वृक्षराजी व प्राणिजगताचा आधार. माद्रे दे दिओस (देवमाता) व तांबोपाटा या नद्यांचा संगम जवळच आहे. आपल्यासारखी इथली जंगलं सुरक्षित नाहीत, मोठ्या प्रामाणात इथले वनस्पती व कीटक विषारी आहेत. कुठल्याही ओहोळाचे पाणी आपण साहज पिउ शकत नाही, सूक्ष्मजीव सुद्धा धोकादायक, आणि कधीकधी ते दोन-पाच-दहा वर्षांनीसुद्धा प्रताप दाखवतात अशी उदाहरणे आहेत. सकाळी व रात्री पूर्णपणे वेगळ्याच प्रजाती इथे सत्ता गाजवतात. रंगांची तर मुक्त उधळण आहे. अापल्याला परिचित अनेक शोभेची झाडे इथे जंगलात वाढताना बघून आश्चर्य वाटते. निसर्गाचे निश्चितच हे सर्वात समृद्ध उद्यान आहे यात शंका नाही. शब्दांपेक्षाही चित्रच अधिक बोलतील...

नकाशा प्रथम दर्शन - गर्द झाडी व गढूळ नद्या स्थानिक वाहतूक नवापूल ब्राझील कडे जाणारा हिरवाई कायमन् - सगळ्यात पहिले दिसलेला प्राणि, हे सकाळी फारसे दिसत नाहीत खरंतर, पण आमच्या स्वागतास तत्पर असलेला हा मकरवर्गीय प्राणि (अॅलिगेटर, मगर (क्रोकोडाइल), सुसर व कायमन् या चार जातींपैकी शेवटची) दिवसभरात वरच्या खो-यात झालेल्या पावसाने नदीला चांगलाच पूर आला; असे फ्लॅश फ्लड् वारंवार येतात. प्रवासात बरेच नवे दोस्त झाले, काही दोन पायांचे, काही चार, हा बिनपायाचा एक... अवांतर: टीशर्ट वरील पूर्ण ओळ: "जगणं आनंदी होण्यासाठी काय हवं असतं? सुंदर रम्य आठवणी..." ...त्यातल्याच या काही फुलपाखरांच्या काही जाती कीटकवर्ग: रंगीत किड्यापासून पुढे, १. शेतकरी मुंग्या - स्वत:च्या वजनापेक्षा कैक पटींनी वजन नेणा-या, २. एक विषारी कोळी, ३. टॅरेंटुलाचं घर त्याचा केसाळ पाय दिसतोय त्याची मुंगळ्याच्या आकाराची तुलना करून त्याच्या आकाराची कल्पना येउ शकते, ४. सर्वात मोठ्या मुंग्यांपैकी एक जात इंचाहूनही लांब, ५ व ६. बुरशीची शेती करणा-या मुंग्या शेतात कुजवण्यासाठी पाने नेताना विविधरंगी फुले मकॉव् - निळे मकॉव् - लाल मकॉव् - पिवळ्या डोळ्यांचे हिरवे मकॉव् - पिवळ्या डोक्याचे हिरवे मकॉव् - राखाडी डोक्याचे हिरवे-निळे टुकान - अॅन अँग्री बर्ड एक अतिशय अनोखा सोहळा, मकॉव् क्ले लिक्, रोज सूर्योदयाच्या वेळी खनिजांची कमी भरून काढण्यासाठी वेगवेगळ्या प्रजातींचे मकॉव् माती खाण्यासाठी एकत्र जमतात. अखंड कलकलाट चाललेला असतो. पूर येणा-या नद्यांचे खनिजसमृद्ध काठ यासाठी एकदम योग्य. दररोज ठरल्या वेळी ठरल्या ठिकाणी हे पक्षी येतात. विहंगम... अळंबी संकीर्ण: डावीकडील फोटोत अॅमेझॉनची शिंपीण, उजवीकडे महाकाय वृक्ष व सर्वात मोठा मूषकवर्गीय प्राणि कॅपिबारा