याआधी: भ्रमणगाथा-२ परवाच्या शनिवारी विपिन फ्राफुला येणार असल्याने अर्थातच केसुना आवताण धाडले आणि मुख्य स्टेशनात भेटायचे ठरवले. आम्ही थोडे आधी पोहोचून तिथल्या एका तुर्की दुकानातून मिठाई वगैरे खरेदी करेपर्यंत केसुंचे फ्राफुत आगमन होऊन मुख्य स्टेशनाबाहेरच्या चौकात दादाकोंडकेंची गाणी ऐकत साहेब बसले होते.तिथून मग विमानतळ गाठला आणि कॉफी पित विपिनच्या गाडीची वाट पाहत बसलो होतो तेव्हाच रविवारी डार्मस्टाटमध्ये फिरायचे ठरवले.विपिनला घेऊन घरी जाताना आजची संध्याकाळ सत्कारणी कशी लावता येईल त्याचा विचार करू लागलो.सगळ्यांचं मत शिनूमाला गेलं.'मुंबई मेरी जान'चे परीक्षण वाचल्यापासून तो सिनेमा 'पहायचाच' ह्या यादीत गेला होता. त्याला 'बुधवार'ची जोड दिली. नसिर आणि अनुपम तोडीस तोड.. क्या बात है! दोन्ही सिनेमे लागोपाठ पाहिले.. जेवणाचा बेत होता पोळ्या, गाजराची कोशिंबिर,दहीभात,मिरचीचं लोणचं ',केसुंनी केलेली चटकदार मटकीची उसळ आणि 'थुलुंबा' ही तुर्की मिठाई(त्याला दिनेशने तुर्की गुलाबजाम असे नाव देऊन अपेक्षा वाढवल्या पण जऽरा अपेक्षाभंगच झाला..)आणि अर्थातच आईसक्रीम! दोन दोन सिनेमे पहाताना दोन वाजून गेले. फ्राफु ते डार्मस्टाट अवघ्या २५ -३० मिनिटांचा प्रवास.. रविवार सकाळ असल्याने सगळे फ्राफु आळसाच्या आणि सुट्टीच्या मूडात होते,अर्थातच गाडीला काडीची गर्दी नव्हती.जर्मनीमध्ये किवा एकंदरच युरोपातला ट्रामचा प्रवास मला नेहमीच आवडतो कारण जरी ट्राममधून फिरताना वेळ जास्त लागतो पण त्या गावात फेरफटका मारल्यासारखे वाटते.इथेही ट्रामममधून डार्मस्टाट दर्शन करत गावात एक चक्कर मारली.केसु 'राजुगाईड' झाले होते. ह्या गावातली चार चर्च प्रसिध्द आहेत त्यातील संत मार्टीन चर्च आणि रशियन चर्च ही दोन महत्त्वाची! रशियन चर्च केसुंच्या घराजवळच आहे, चालत जाण्यासारखे.मात्र डार्मस्टाट सगळा डोंगराळ भाग असल्याने रस्ते उंचसखल!एक चढण चढून वळण घेऊन चर्चच्या आवारात पोहोचलो. बाजूलाच मोठा बागिचा,लग्नाचा हॉल आणि डार्मस्टाटचे चिह्न म्हणून जो मनोरा कायम चित्रात दाखवतात तो मनोरा आहे. केगेल्न म्हणजे बॉलिंग खेळण्यासाठीची जागाही तिथेच पलिकडे आहे. मेपल्सच्या बागेत चारही बाजूला असलेले पुतळे लक्ष वेधून घेत असतानाच काहीतरी करुण कथा सांगत आहेत असे वाटते.(ती कथा काय ते कळले नाही.)चर्चच्या आवारात आयताकृती दगडी बांधीव फार खोल नसलेले तळे आहे. चर्चची इमारत बाहेरून फारच देखणी आणि टुमदार आहे. रशियन चर्चचा घुमट गोल असतो.इतर कॅथलिक आणि प्रोटेस्टंट चर्चांना घुमट नसतात तर उंच उंच कळस आकाशाच्या पोटात शिरायला पाहत असतात. अपवाद-फक्त म्युनशनमधल्या फ्राऊअनकिर्शला मात्र गोल घुमट आहे. डार्मस्टाटच्या श्लॉस भागात गेलो.श्लॉस म्हणजे किल्ला. आता जरी हा भुईकोट किल्ला नसला तरी त्याच्या खुणा मात्र तिथले दगडी रस्ते आणि १५०० वर्षे जुनी मजबूत तटबंदीची भिंत दाखवते. तेथल्याच चौकात पहिल्या लुडविकचा भव्य पुतळा एका उंच मनोर्‍यावर आहे आणि तेथपर्यंत जिन्याने चढून जाऊन आपण डार्मस्टाटचे विहंगम दृश्य पाहू शकतो. सिटीसेंटर असल्याने येथे कायम चहेलपहेल असते. सकाळी खाल्लेले केसुस्पेशल पोहे आता जिरले होते.त्यामुळे आता डार्मस्टाट मधील प्रेक्षणीय स्थळांच्या यादीत 'हाटेले' दिसू लागली होती. अशोककुमारच्या पिज्झेरियात भारतीय पदार्थ खाऊन बाहेर आलो तो मिरवणूक सुरू होणार असल्याची लक्षणे दिसली.चौकात लोकं जमायला सुरूवात झाली होती.म्हातारेकोतारे,लहान मुलं हातात पिशव्या घेऊन उभी होती.खिडक्या खिडक्यातून लोकं दिसू लागले.आपल्याकडे कसे गणपतीची मिरवणूक किवा गोविंदा पहायला लोकं उभे असतात त्याची आठवण झाली आणि योगायोगाने आज अनंतचतुर्दशी असल्याची आठवणही झाली.दूरवरुन ड्रमचा आवाज येऊ लागला.ही कसली मिरवणूक?अशी चौकशी केली असता हा मार्टिनक्रेब म्हणजे संत मार्टिनच्या उत्सवाची मिरवणूक असल्याचे समजले. संत मार्टिनचे चर्च हे डार्मस्टाटमधील एक प्राचीन चर्च.सप्टेंबरच्या पहिल्या रविवारी त्या चर्चची पारंपरिक जत्रा असते आणि पाठोपाठ येणार्‍या रविवारी 'आल्टस्टाटफेस्ट' म्हणजे गावचा उत्सव असतो.तीच उत्सवी मिरवणूक पहायला आता तिथल्या लोकांबरोबरच आम्हीही उत्सुक होतो. सर्वात आधी बँडपथक बाअदबबामुलाहिजाहोशिय्यार करत आले.मागोमाग दोन उंच,पुष्ट,देखण्या आणि सजवलेल्या घोड्यांची बग्गी वाजतगाजत आली.घोडे चांगलेच दणकट होते.काळ्या रंगाचे आणि भुर्‍यापांढर्‍या आयाळीच्या घोड्यांना पायात फरचे जोडे घातले असावेत अशी मऊ झालर होती.बग्गीनंतर एकेक पथकं येऊ लागली.प्रत्येक पथकाचा गणवेष होता.त्यांचा बँड आणि त्यात वाजवणारे सगळे हौशी.. अगदी ८,१०,१२ वर्षांची मुलही फ्लूट,बिगुल,ड्रम वाजवत जात होती.कुठेही गडबड गोंधळ नाही की वाजवण्यात पुढेमागे नाही.सारे एका तालासुरात वाजवत चालले होते. प्रत्येक पथकामागोमाग त्यांचा सजवलेला रथ चालला होता आणि गोळ्या,चॉकलेटे,लहान खेळणी,किचेन्स इ. चा वर्षाव होत होता. सानथोर सारेच ते वेचत होते.मुलांच्या हातातल्या पिशव्यांचं कोडं आता उलगडललं.काही गाड्यातून गाजरे,सफरचंदे,वुर्ष्ट(सॉसेजेस्)इ. चे वाटप होत होते तर काही पथकांचे रथ डार्मस्टाटर बिअर आणि वाईनची पिंपे वाहून नेत होते आणि अंगूरबाला बँडच्या तालावर थिरकत साकीचे काम करत होत्या.भर दुपारी लोकं बिअर आणि वाइनचा अस्वाद घेत होते.दंगामस्ती होती पण बेधुंद कोणीही नव्हते.काही जण स्केटिंगची कौशल्यं दाखवत मिरवणूकीत चालले होते.तर काही नाचत गात चालले होते.गावचा उत्सव सारे गावकरी साजरा करत होते. सर्वात शेवटचे पथक होते सफाईपथक! मिरवणूकीदरम्यान रस्त्यात पडलेल्या गोळ्याचाकलेटांच्या चांद्या,बिअर,वाइनचे प्लास्टीकचे गल्लास,गाजराचा पाला इ. कचरा यंत्राने साफ करत येणारी गाङी आणि ते सफाईकामगार ह्यांना मनोमन सलाम करत आम्हीही दोन चार चौक त्या मिरवणूकीत शामिल झालो. कार्निवालच्या मिरवणूकीची आठवण करून देणारा हा गावचा उत्सव मनात जपत आम्ही फ्रांकफुर्टला परतलो.