भरतनाट्यम हा एक व्यायाम प्रकार असावा असे ज्ञान आम्हाला एका मिपाकराच्या खवमधून नुकतेच झाले आहे. याचा काही उपयोग होतो का बघा तुमच्या प्रश्नांसाठी: http://www.themgmgroup.com/Sangeet%20Academy%20(MAHAGAMI).html http://www.mahagami.org/ आमच्या गावात कधीकधी बोर्ड लागलेले दिसायचे. तुम्हाला जे हवंय ते हे नसेल तर आधीच स्वारी सांगून ठेवतो !

दादा ते कथ्थक आणी ओडीसी विशयी हाय.. भरत नाट्यम नाय

राजघराणं'जी तुम्ही दिलेल्या लिन्क्स आणि वीडीओ'ज खूप छान आणि माहितीपूर्ण आहेत. भरतनात्यमविषयी बेसिक माहिती नक्कीच त्यातून मिळते. "भरतनाट्यम" हा एक सर्वांगसुन्दर व्यायाम देखील आहे. पताका, त्रिपताका, अर्धपताका, सूचि, अर्धसूचि, मृग, पुष्प, मत्स्य, गोमुख, पद्म इ.हस्तमुद्रा, भरतनाट्यममध्ये असतात... कौतुकम्, जयतिस्वरम, नटराजस्तुती इ अर्चनप्रकारातून भरनाट्यमच्या इतरही विविध मुद्रा, ताल उलगडत जातात. भरतनाट्यममधून व्यायाम कसा होतो, याची थोडक्यात माहिती देणारा हा माझा एक लेख :- लिन्क :- http://www.saamana.com/2011/May/21/Link/FULORA1.HTM आपल्याकडे कुणाला शास्त्रशुद्ध भरतनाट्यम शिकायचे असल्यास जरुर क्लास लावावा. पूर्णपणे शिकण्यासाठी साधारण ५-६ वर्षांचा कालावधी लागतो. त्यामध्येच "परीक्षा"ही इन्क्लुड असतात. त्यानन्तर "अरन्गेत्रम" झाल्यानन्तर "गुरुदक्षिणा" दिल्यानन्तर भरतनाट्यम पूर्ण होते. :)

पण मुद्दा वेगळा आहे. कराटे च्या काथा प्रमाणे किंवा, रागा मधील स्वरांप्रमाणे ....... विशिष्ट अधवु मधे येणार्या हस्तमुद्रांचा क्रम आणी अर्थ ठरलेला असतो काय ?

अशा प्रकारचे प्रश्न विचारताना अशी थोडी अपेक्षा असते की हे प्रश्न प्रश्नकर्त्याला का पडले याबद्दल काही विवेचन व्हावे. माहिती करून घेण्यासाठी प्रश्न जरी विचारले तरी ते अकस्मात उद्भवलेले नसावे. सूत्रल अडव हे बर्‍यापैकी नृत्य जमायला लागल्यावर शिकवले जाते. मधूनच सूत्रल अडवचा काय प्रश्न पडला असा मलाच प्रश्न पडला. असो. भरतनाट्यममधील हस्तमुद्रांचा अर्थ साधारण ठरलेला असतो, पण क्रम का ठरलेला असावा याबद्दल कल्पना नाही. जसे आपण नमस्कार करताना दोन्ही हात समोरून जोडतो तसेच नृत्यामध्ये काही क्रियांचे क्रम ठरलेले असावे. भरतनाट्यम लयबद्द. तालबद्ध आणि परंपरेचे पालन करणारा नृत्यप्रकार असल्याने क्रम ठरलेले असले तरी आश्चर्य वाटायला नको. मुद्रांना अर्थ आहेतच. जसे पताक मुद्रेचा वापर अनेकदा आशीर्वादासाठी (किंवा तथास्तु म्हणणार्‍या) देवतांचे चित्रण करण्यासाठी केला जातो. अलपद्म हे अनेकदा कमळाचे फूल उमलल्याप्रमाणे असलेली मुद्रा आहे. बाकी तुम्हाला हे संकेतस्थळ माहिती आहेच. http://onlinebharatanatyam.com/2007/09/alapadma-hand-gesture-mudra/

आम्हांस यातलं काही म्हणता काही कळत नसलं तरी अशा प्रकारची नृत्यं आआमच्या अर्चना जोगळेकरसारख्या गोड मुली करतात तेव्हा खूप आवडतात. बाकी काहीही मुद्रा करेनात का.. आपण पहात रहावं. एका कोणत्याश्या प्रकारात चेहरा जणू शाडूने लेपल्यागत चिकट्ट थर दिलेला असतो.. या थराच्या आणि अंगावर चढवलेल्या ढालसदृश कवचाच्या आत आमची गोड अ.जो. आहे की कोणी पंडित अमुक महाराज आहेत हे कळणं बाहेरुन कठीण होतं. यामुळे "नर्तक- नर्तकी" हा भेद नष्टहोतो आणि तस्मात त्यातील आमचा रस ही.

च्यामारी. सगळच डो़क्यावरून. तुम्ही नाचा. आम्ही बघतो.