हरिद्वार – कटरा – जैसलमेर – जोधपूर : वैष्णोदेवी यात्रा

२४ जानेवारी – शुक्रवार
वैष्णोदेवी यात्रा – आयुष्यातील एक अविस्मरणीय दिवस

आजचा दिवस आमच्या संपूर्ण सहलीतील सर्वात खास, भावनिक आणि आध्यात्मिक अनुभव देणारा दिवस ठरला. कारण आज होता माता वैष्णोदेवीच्या दर्शनाचा दिवस. वर्षभर आम्ही या दिवसाची आतुरतेने वाट पाहत असतो. अशी श्रद्धा आहे की, “माता ज्यांना आपल्या दरबारात बोलावते, त्यांनाच या यात्रेचा योग येतो.” त्यामुळे प्रत्येक वेळी या यात्रेला येताना मनात एक वेगळीच कृतज्ञतेची भावना असते.

यावर्षी आम्ही तिघी मैत्रिणी सातव्यांदा मातेच्या दर्शनासाठी आलो होतो. सातव्यांदा दर्शनाचा योग येणं हे आमच्यासाठी खरंच मोठं भाग्य होतं. प्रत्येक वेळी या यात्रेत काहीतरी नवीन अनुभवायला मिळतं आणि मातेची कृपा अधिकाधिक जाणवते.

सकाळी आठ वाजेपर्यंत सर्व तयारी करून आम्ही यात्रेसाठी सज्ज झालो. हॉटेलच्या वाहनाने आम्हाला बाणगंगा येथे सोडलं. वैष्णोदेवीची यात्रा सुरू करण्यापूर्वी यात्रेची नोंदणी करणे आवश्यक असते. नोंदणीनंतर मिळणारी यात्रा पर्ची दर्शनासाठी अत्यंत महत्त्वाची असते. या पर्चीद्वारे दररोज किती भाविकांनी यात्रा केली याची नोंद वैष्णोदेवी श्राइन बोर्डकडून ठेवली जाते.

सर्व प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर आम्ही मातेचा जयघोष करत यात्रेला सुरुवात केली.

"जय माता दी!"

या एका घोषणेतच एक वेगळी ऊर्जा, उत्साह आणि भक्ती सामावलेली असते. आजूबाजूला हजारो भाविक, प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर दर्शनाची ओढ आणि मनात अपार श्रद्धा होती.

वैष्णोदेवी यात्रेतील तीन प्रमुख दर्शनस्थळे आहेत :

🔸 अर्धकुंवारी माता
🔸 वैष्णोदेवी भवन
🔸 भैरवनाथ मंदिर

दर्शनी दरवाजातून पुढे गेल्यानंतर यात्रेतील पहिले महत्त्वाचे स्थान लागते ते म्हणजे बाणगंगा.

पौराणिक कथेनुसार, भैरवनाथ मातेचा पाठलाग करत असताना हनुमानजी तिच्यासोबत होते. प्रवासादरम्यान त्यांना तहान लागल्यावर माताराणीने आपल्या बाणाने भूमीवर प्रहार केला आणि तेथून पवित्र गंगा प्रकट झाली. म्हणूनच या ठिकाणाला बाणगंगा असे नाव मिळाले.

दर्शन दरवाजापासून साधारण एक किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या ठिकाणी एका पुलावरून बाणगंगा पार करावी लागते. येथे स्नानघाटही आहेत. अनेक भाविक पवित्र स्नान करून पुढील यात्रा सुरू करतात. आम्हीही त्या पवित्र स्थळाचे दर्शन घेतले आणि मातेचे स्मरण करत पुढील प्रवासाला सुरुवात केली.

बाणगंगेपासून पुढे यात्रेसाठी घोडे, खच्चर तसेच वृद्धांसाठी डोलीची सुविधा उपलब्ध असते. अनेक भाविक या सुविधांचा उपयोग करतात. मात्र आम्ही सुरुवातीपासूनच संपूर्ण यात्रा पायी पूर्ण करण्याचा निर्धार केला होता. मातेच्या नावाचा जयघोष करत आणि एकमेकांना प्रोत्साहन देत आम्ही पुढे चालत राहिलो.

थोड्याच वेळात आम्ही यात्रेतील आणखी एका महत्त्वाच्या स्थळी – चरण पादुका येथे पोहोचलो.

अशी मान्यता आहे की भैरवनाथ तिचा पाठलाग करत असताना माता येथे थांबली आणि मागे वळून त्याच्याकडे पाहिले. त्या क्षणी तिच्या चरणांचे ठसे तेथे उमटले. त्यामुळे या ठिकाणाला चरण पादुका असे नाव प्राप्त झाले.

मंदिरात दर्शन घेताना मनात एक वेगळीच शांतता अनुभवायला मिळाली. मातेच्या चरणांचे स्मरण करत काही क्षण तिथे घालवले आणि पुढील प्रवासासाठी तिचे आशीर्वाद घेतले.

यात्रेची खरी चढाई आता सुरू होणार होती.

चरण पादुकानंतर येते **अर्धकुंवारी आणि गर्भजून गुंफा**. 

यापूर्वी आम्ही सहा वेळा ही यात्रा केली होती, पण गर्भजून गुंफेचे दर्शन घेण्याचा योग आला नव्हता. येथे मोठी गर्दी असल्यामुळे टोकन क्रमांकानुसार भाविकांना प्रवेश दिला जातो. यावेळी मात्र आम्ही ठामपणे हे दर्शन घेण्याचे ठरवले होते. दुपारी अडीच वाजता आम्ही अर्धकुंवारी येथे पोहोचलो. टोकन घेतल्यानंतर जवळच्या भोजनालयात जेवण करून पुन्हा दर्शनाच्या प्रतीक्षेत बसलो. आमचा क्रमांक जवळ आला असतानाच आरतीची वेळ झाली आणि गुंफा दुपारी चार ते संध्याकाळी सात या वेळेत बंद करण्यात आली. मग काय, आम्ही तिथेच वेळ घालवत बसलो. अंताक्षरी खेळत, गप्पा मारत वेळ कसा गेला ते कळलंच नाही. संध्याकाळचे सहा वाजले तसे थंडीचाही जोर वाढू लागला. चहा-नाश्ता करून आम्ही आमचे सामान लॉकरमध्ये ठेवले. बूट, मोजे किंवा चामड्याच्या वस्तू गुंफेत घेऊन जाण्यास परवानगी नसते. सर्व सामान ठेवून आम्ही पुन्हा रांगेत जाऊन बसलो. सायंकाळी साडेसात वाजता अखेर आमचा नंबर आला. आम्हाला आतल्या मोठ्या हॉलमध्ये नेण्यात आले. तिथेही मोठी रांग होती. पण एकदा आत प्रवेश मिळाल्यावर आता दर्शन नक्की होणार, या भावनेने मन आनंदाने भरून गेले. 
अर्धकुंवारी गुंफा म्हणजे इथे माताराणीने नऊ महिने तपस्या केली होती. चरण पादुका दर्शन घेतल्यानंतर माता पुढे आली. तिला ही गुंफा दिसली. तेथे एक तपस्वी राहत होता. माता त्याला म्हणाली, "मी येथे काही काळ तपस्या करणार आहे. कोणी माझ्याविषयी विचारले तर त्याला काहीही सांगू नकोस." असे सांगून माता गुंफेत प्रवेशली आणि नऊ महिने तेथेच तपस्येत लीन राहिली.

अर्धकुंवारी येथील गर्भजून गुंफा ही वैष्णोदेवी यात्रेतील अत्यंत पवित्र आणि महत्त्वाची जागा मानली जाते. "गर्भजून" या शब्दाचा अर्थच "पुन्हा जन्म" असा होतो. अशी श्रद्धा आहे की, जो भक्त या गुंफेतून जातो त्याला पुनर्जन्माच्या फेऱ्यांमधून मुक्ती मिळते आणि मातेचा विशेष आशीर्वाद प्राप्त होतो.

पौराणिक कथेनुसार, भैरवनाथ मातेचा पाठलाग करत असताना माता या गुंफेत येऊन नऊ महिने तपस्येत लीन झाली होती. हे नऊ महिने म्हणजे जणू आईच्या गर्भातील नऊ महिन्यांचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे या गुंफेतून जाणे म्हणजे मातेच्या गर्भातून पुन्हा जन्म घेण्यासारखे मानले जाते.

ही गुंफा अतिशय अरुंद असून काही ठिकाणी तिची रुंदी इतकी कमी आहे की एकावेळी फक्त एकच व्यक्ती जाऊ शकते. अनेक ठिकाणी वाकून, तर काही ठिकाणी अगदी झोपून किंवा सरपटत पुढे जावे लागते. गुंफेतील नैसर्गिक खडक, थंडगार वातावरण आणि "जय माता दी" चा अखंड जयघोष यामुळे संपूर्ण परिसर भक्तिमय झालेला असतो.

आम्ही जेव्हा गुंफेत प्रवेश केला, तेव्हा मनात उत्सुकता आणि आनंद दोन्हीही होते. अनेक वर्षे या दर्शनाची इच्छा मनात होती. अरुंद खडकांमधून मार्ग काढत पुढे जाताना जणू आपण मातेच्या गर्भातून प्रवास करत आहोत, अशी अनुभूती येत होती. काही ठिकाणी तर इतकी कमी जागा होती की अक्षरशः झोपून पुढे सरकावे लागत होते. त्या प्रत्येक क्षणी मनात भक्ती, श्रद्धा आणि मातेप्रती कृतज्ञतेची भावना दाटून येत होती.

गुंफेतून पुढे जाताना मनातील सर्व चिंता, ताणतणाव आणि नकारात्मक विचार मागे पडत असल्याचा अनुभव येत होता. सभोवताली "जय माता दी" चा गजर, थंडगार वातावरण आणि समोर असलेले पवित्र स्थान यामुळे मन पूर्णपणे भक्तिमय झाले होते.

अखेर रात्री दहा वाजता आम्ही अर्धकुंवारी मातेचे दर्शन घेऊन बाहेर आलो. त्या क्षणी मिळालेली अनुभूती शब्दांत व्यक्त करणे अशक्य आहे. मनाला एक अवर्णनीय शांती, समाधान आणि आनंद लाभला होता. अनेक तासांची प्रतीक्षा, थकवा आणि चढाईचा सर्व शीण एका क्षणात नाहीसा झाला. असे वाटत होते की मातेने आपल्या कुशीत घेऊन सर्व चिंता दूर केल्या आहेत.

आमच्या सातही यात्रांमध्ये हा अनुभव सर्वांत वेगळा आणि संस्मरणीय ठरला. गर्भजून गुंफेचे दर्शन ही केवळ एक धार्मिक परंपरा नसून ती श्रद्धा, संयम, भक्ती आणि आत्मिक समाधान यांचा अद्भुत संगम आहे. त्या दिवशी मातेच्या कृपेची अनुभूती आम्ही मनापासून अनुभवली आणि तो क्षण आमच्या आयुष्यात कायमचा कोरला गेला.

रात्री साधारण दहा वाजता आम्ही आदिकुमारी मातेचे दर्शन करून बाहेर आलो. त्या क्षणी मनात जी भावना होती, ती शब्दांत मांडणे खरोखरच अशक्य आहे. अनेक तासांची प्रतीक्षा, चढाईचा थकवा आणि दर्शनाची ओढ या सगळ्यांचा शेवट एका अनामिक समाधानात झाला होता. मन प्रसन्न झालं होतं आणि पुढच्या प्रवासासाठी एक नवीन ऊर्जा मिळाली होती.

लॉकर रूममधून सामान घेतल्यानंतर आम्ही पुन्हा मार्गस्थ झालो. आता कुठेही न थांबता थेट माता भवनाकडे पोहोचायचं होतं. आदिकुमारीपासून पुढे सुरू होणारी हाथी मत्था ही चढाई यात्रेतील सर्वात कठीण टप्प्यांपैकी एक मानली जाते. खडी चढण, थंड वारे आणि शरीरात जाणवणारा थकवा यामुळे प्रत्येक पाऊल जड होत होतं. तरीही मनात फक्त एकच ध्यास होता – मातेच्या दरबारात पोहोचण्याचा.

थोडं थांबत, विश्रांती घेत आणि "जय माता दी" चा जयघोष करत अखेर रात्री एक वाजता आम्ही माता भवनाजवळ पोहोचलो. इतक्या वेळेच्या प्रवासानंतर भवनाचे दर्शन होताच सगळा थकवा कुठल्याकुठे पळून गेला. येथेही सर्व सामान लॉकर रूममध्ये जमा करावं लागतं आणि यात्रेच्या सुरुवातीला मिळालेली यात्रा पर्ची दाखवावी लागते.

सर्व प्रक्रिया पूर्ण करून आम्ही दर्शनाच्या रांगेत उभे राहिलो. रात्रीच्या शांत वातावरणात हजारो भाविक मातेच्या दर्शनासाठी आतुरतेने प्रतीक्षा करत होते. अखेर रात्री दोन वाजता तो क्षण आला, ज्यासाठी आम्ही इतका प्रवास केला होता. आम्हाला पवित्र गुंफेत प्रवेश मिळाला.

सध्या पवित्र गुंफेचा जुना मुख्य प्रवेशमार्ग बंद ठेवण्यात आलेला असून भाविकांना नव्याने तयार केलेल्या मार्गाने दर्शनासाठी जावे लागते. आत प्रवेश करताच समोर दिसतात त्या माता वैष्णोदेवीच्या तीन पवित्र पिंडी –

🔸 महालक्ष्मी
🔸 महाकाली
🔸 महासरस्वती

या तीन शक्तींच्या एकत्रित स्वरूपालाच माता वैष्णोदेवी मानले जाते.

पिंडीसमोर बसलेले पुजारी भक्तांकडून चुनरी व भेंट स्वीकारून पूजा करतात. कपाळावर तिलक लावतात आणि प्रसाद देतात. परंतु त्या पवित्र गुंफेच्या आत गेल्यानंतर जे काही अनुभवायला मिळतं, ते शब्दांत सांगणं किंवा कोणत्याही वर्णनातून समजावणं शक्य नाही. त्या ठिकाणची दिव्यता, वातावरणातील ऊर्जा आणि मनाला मिळणारी शांती ही फक्त अनुभवण्याची गोष्ट आहे.

दर्शन होताच माझे डोळे नकळत भरून आले. मनात एकच विचार होता – "हेच ते दिव्य रूप, ज्याच्या दर्शनासाठी आपण इतका प्रवास करून येथे आलो आहोत." त्या क्षणी मिळालेली आत्मिक शांती, समाधान आणि आनंद आयुष्यात इतर कुठेच अनुभवता येणार नाही. मनोमन मी मातेसमोर एकच प्रार्थना केली –

"माता राणी, जोपर्यंत हे जीवन आहे आणि माझ्यात शक्ती आहे, तोपर्यंत मला तुझ्या दर्शनासाठी पुन्हा पुन्हा बोलावत राह."

"तु प्रेमाने बोलावत राह फक्त... जय माता दी!" 🙏❤️

दर्शनानंतर आम्ही बाहेर आलो. मन पूर्णपणे तृप्त झालं होतं. आता शरीरालाही थोडी विश्रांती आणि अन्नाची गरज होती. जवळच असलेल्या भोजनालयात जाऊन आम्ही थोडं खाऊन घेतलं.

माता वैष्णोदेवीच्या दर्शनानंतर पुढील महत्त्वाचे दर्शन म्हणजे भैरवनाथ मंदिर. अशी मान्यता आहे की भैरवनाथाचे दर्शन घेतल्याशिवाय वैष्णोदेवीची यात्रा पूर्ण मानली जात नाही.

माता भवनापासून सुमारे अर्धा किलोमीटर पुढे भैरवनाथ मंदिराकडे जाण्यासाठी पायऱ्या सुरू होतात. पौराणिक कथेनुसार, मातेने भैरवनाथाचा वध केल्यानंतर ज्या ठिकाणी त्याचे मस्तक पडले, त्या ठिकाणी हे मंदिर उभारण्यात आले.

समुद्रसपाटीपासून सुमारे ६७०० फूट उंचीवर वसलेले हे मंदिर माता दरबारापासून जवळपास २.५ किलोमीटर अंतरावर आहे. लाखो भाविक आजही ही परंपरा जपत भैरवनाथाचे दर्शन घेण्यासाठी येथे येतात.

मात्र त्या वेळी आम्ही सर्वजण अत्यंत थकलो होतो. माता भवन ते भैरवबाबा रोप-वेची सुविधा उपलब्ध होती, पण ती रात्री दहा वाजताच बंद होत होती. आम्ही तर रात्री दोन वाजता भवनात पोहोचलो होतो. त्यामुळे आता पुढे जाणे सर्वांसाठी कठीण होत होते.

सर्वांनी चर्चा करून शेवटी तिथूनच भैरवनाथ बाबांना नमस्कार केला आणि परतीचा मार्ग स्वीकारला. लॉकरमधून सामान घेतल्यानंतर आम्ही हळूहळू उतरण्यास सुरुवात केली.

चालत चालत आम्ही पुन्हा अर्धकुंवारी परिसरात पोहोचलो. येथे वैष्णोदेवी श्राइन बोर्डने "ताराकोट मार्ग" नावाचा नवीन मार्ग विकसित केला आहे. या मार्गानेही कटऱ्याकडे परत जाता येते.

नेहमीच्या मार्गावर घोडे, खेचर आणि भाविकांची मोठी वर्दळ असते. त्यामुळे उतरताना अनेकदा गर्दीचा सामना करावा लागतो. अर्धकुंवारीजवळ आल्यानंतर आम्हाला ताराकोट मार्ग दिसला. हा मार्ग तुलनेने रुंद, स्वच्छ आणि शांत असल्यामुळे आम्ही याच मार्गाने खाली जाण्याचा निर्णय घेतला.

मात्र त्यावेळी आम्हाला एक महत्त्वाची गोष्ट माहीत नव्हती – हा मार्ग नेहमीच्या मार्गापेक्षा जवळपास दोन किलोमीटरने अधिक लांब आहे!

आम्ही उतरण्यास सुरुवात केली. काही अंतर गेल्यानंतर लक्षात आलं की या मार्गावर आमच्याशिवाय जवळजवळ कोणीच नाही. संपूर्ण रस्ता शांत होता. मात्र श्राइन बोर्डने या मार्गावर उत्तम सुविधा उपलब्ध करून दिल्या आहेत. पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था, स्वच्छ शौचालये आणि आरामासाठी जागोजागी बसण्याची व्यवस्था असल्यामुळे प्रवास सुखकर होतो.

पण आता आमच्या शरीराची साथ सुटायला लागली होती. रात्रभर जागरण, अनेक किलोमीटरची चढाई-उतार आणि दर्शनासाठी केलेली प्रतीक्षा यामुळे आम्ही पूर्णपणे थकलो होतो. मनात एकच विचार चालू होता – "आता कधी एकदा हॉटेलच्या खोलीत जाऊन आराम करतो!"

चालत-चालत अखेर पहाटे साडेपाच वाजता आम्ही कटऱ्यात खाली पोहोचलो. मी सर्वांत आधी खाली आले. खाली येताच हॉटेलमध्ये फोन करून गाडी पाठवण्याची विनंती केली आणि बाकीच्या सर्वांची वाट पाहत बसले.

थोड्याच वेळात एक-एक करत सगळेजण खाली आले. सर्वांच्या चेहऱ्यावर थकवा स्पष्ट दिसत होता. ग्रुपमधील प्रत्येक जण अक्षरशः दमून गेला होता. आणि त्यात मीच सर्वांना ताराकोट मार्गाने आणण्याचा सल्ला दिला होता! त्यामुळे सगळे माझ्याकडे थोड्या रागानेच पाहत होते. माझ्यामुळे त्यांना दोन किलोमीटर जास्त चालावं लागलं होतं. खरं सांगायचं तर ही गोष्ट मलाही आधी माहीत नव्हती; ती नंतरच कळली. त्या क्षणी मात्र सगळ्यांच्या चेहऱ्यावरील भाव पाहून मला हसूही येत होतं आणि अपराधीही वाटत होतं.

काही वेळाने गाडी आली आणि आम्ही सुटकेचा निश्वास टाकत हॉटेलकडे रवाना झालो.

२५ जानेवारी – शनिवार - कटऱ्यातील शेवटचा दिवस

सकाळी साधारण ६:३० वाजता आम्ही हॉटेलवर पोहोचलो. खोलीत पोहोचताच हात-पाय धुतले, कपडे बदलले आणि अक्षरशः बेडवर कोसळलो. शरीरात अजिबात ताकद उरली नव्हती. काही क्षणांतच आम्ही सर्वजण गाढ झोपलो.

दुपारी कधी वेळ गेला ते कळलंच नाही. संध्याकाळी चारच्या सुमारास जाग आली तेव्हा शरीर थोडं हलकं वाटत होतं. मी सर्वांच्या रूममध्ये फोन करून त्यांना उठवलं आणि तयार व्हायला सांगितलं. आज कटऱ्यातील आमचा शेवटचा दिवस होता. त्यामुळे प्रसाद, ड्रायफ्रूट्स आणि काही आठवणी सोबत घेण्यासाठी बाजारात जायचं ठरवलं.

सर्वजण तयार होऊन बाहेर पडणार इतक्यात पावसाने हजेरी लावली. त्यामुळे काही वेळ आम्हाला हॉटेलमध्येच थांबावं लागलं. जवळपास अर्ध्या तासानंतर पावसाचा जोर कमी झाला आणि आम्ही त्या रम्य रिमझिम सरींमध्ये बाजाराच्या दिशेने निघालो.

बाजारात फिरताना आम्ही एका फोटो स्टुडिओमध्ये गेलो. तिथे आम्ही मुलींनी पारंपरिक काश्मीरी पेहराव परिधान करून फोटो काढले. तसेच वैष्णोदेवीच्या पिंडीसमोर एक सुंदर ग्रुप फोटोही काढला. स्टुडिओमध्ये वैष्णोदेवी दरबाराची हुबेहुब प्रतिकृती उभारलेली होती, त्यामुळे फोटो अधिकच आकर्षक झाले.

त्यानंतर प्रसाद, बांगड्या, अक्रोड, केशर आणि इतर काही वस्तूंची खरेदी केली. प्रवासाच्या आठवणी म्हणून या छोट्या गोष्टी नेहमीच खास असतात.

खरेदी पूर्ण झाल्यानंतर आम्ही एका रेस्टॉरंटमध्ये जाऊन जेवण केलं आणि रात्री साडेनऊच्या सुमारास पुन्हा हॉटेलवर परतलो. दुसऱ्या दिवशी जम्मूला रवाना व्हायचं असल्याने सर्व सामानाची नीट बांधाबांध केली. कटरा ते जम्मू हा प्रवास साधारण दीड तासांचा असल्यामुळे वेळेत निघणं आवश्यक होतं.

सर्व तयारी पूर्ण करून आम्ही पुन्हा विश्रांतीसाठी झोपलो.

२६ जानेवारी – रविवार - (कटऱ्याहून जम्मूकडे आणि पुढे जोधपूरच्या दिशेने)

आज पहाटेच चार वाजता उठलो. वैष्णोदेवी यात्रेचा अविस्मरणीय अध्याय संपला होता आणि आता परतीच्या प्रवासाला सुरुवात होणार होती. आमची जाट-आदी एक्सप्रेस जम्मूहून सकाळी ७:४० वाजता सुटणार होती. त्यामुळे सर्वजण आवरून सकाळी सहा वाजेपर्यंत गाडीत बसलो.

सुदैवाने त्या वेळी रस्त्यावर फारशी वाहतूक नव्हती आणि आम्ही सुमारे ७:१५ वाजता जम्मू रेल्वे स्थानकावर पोहोचलो.

तो दिवस प्रजासत्ताक दिन असल्यामुळे संपूर्ण परिसरात कडक सुरक्षा व्यवस्था होती. पोलिसांचा मोठा बंदोबस्त असल्याने आमच्या वाहनाला स्टेशनच्या अगदी जवळ जाऊ दिलं नाही. त्यामुळे सर्व सामान घेऊन आम्हाला पायीच जावं लागलं. आमच्याकडे बरंच सामान असल्याने दोन हमालांची मदत घ्यावी लागली.

आम्ही आमच्या बोगीजवळ जाऊन थांबलो. ट्रेन फलाटावर उभी होती, पण दरवाजे अद्याप उघडले नव्हते. काही वेळ प्रतीक्षा केल्यानंतर दरवाजे उघडले आणि आम्ही सुटकेचा निश्वास टाकत आमच्या जागेवर जाऊन बसलो.

आजचा संपूर्ण दिवस ट्रेनमध्येच जाणार होता. मागील काही दिवसांचा प्रवास आणि दर्शनाचा थकवा अजूनही जाणवत होता. त्यामुळे ट्रेन सुरू होताच आम्ही थोडी विश्रांती घेतली. दिवसभर गप्पा, खाणं-पिणं, खिडकीतून दिसणारी दृश्यं आणि मधूनमधून घेतलेल्या डुलक्या यामध्ये वेळ कसा गेला ते समजलंच नाही.

रात्री दहाच्या सुमारास आम्ही झोपायची तयारी केली. कारण दुसऱ्या दिवशी पहाटे ५:३५ वाजता जोधपूरला पोहोचायचं होतं.

वैष्णोदेवीच्या पवित्र आठवणी मनात साठवत, मातेच्या कृपेची अनुभूती हृदयात जपत आणि पुन्हा एकदा तिच्या दरबारात येण्याचा संकल्प करत आम्ही निद्राधीन झालो.

क्रमशः... 🙏🚩✨
जय माता दी! 🌺: