मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

सार्थक जीवन

अनुस्वार · · जनातलं, मनातलं
लेखनप्रकार
जीवन सार्थकी लावायचे म्हणजे पोहणे न शिकताच पुराने फुगलेली एखादी महानदी पार करणे. पुढे काय संघर्ष/सवलत वाट्याला येणार, याची कल्पना न देता आत्म्यांच्या सतत ढासळणाऱ्या कड्यावरून आपले जीव या प्रवाहात फेकले जातात. काहींना पहिलाच तडाखा एवढा जबरदस्त बसतो, की उपजत शारीरिक मर्यादांमुळे 'अपंग' म्हणून जन्माला आलेले हे जीव कसे जगणार याची 'समर्थ' जीवांना काळजी लागते. एकदा या जगण्याच्या लोंढ्यात माणूस गटांगळ्या खाऊ लागला, की मग प्रत्येकातले सुप्त अपंगत्व बाहेर येते. ज्यांना दुर्दैवाने एखादा अवयव/ज्ञानेंद्रिय नाही असे जीव त्यांच्या परीने जगण्याची कला शिकून जीवन लीलया सार्थकी लावतात. मात्र सर्व अवयव असूनही मने अपुरी असणारे जीवनाचा मतितार्थ शोधण्यास असमर्थ ठरतात. या महापुरात कधी नात्यांचा ओंडका आधाराला येतो तर कधी अविश्वासाचा भोवरा श्वास गुदमरून टाकतो. हे परीक्षेचे क्षण नसतात. ही केवळ जगण्याची तयारी! पुढे एखादा असा टप्पा येतो, की तिथे चक्क महापुराची मजा वाटू लागते. सगळे भेदाभेद जीवन-प्रवाहाने व्यापून टाकलेले, सगळीकडे फक्त आपल्यासारखे जीवन, भावनांची चौफेर इतकी दाटी, की त्यातून वाट शोधताना वाऱ्याची सुद्धा दमछाक व्हावी. आणि आपण मात्र स्तब्ध, निश्चल, प्रवाहापासूनही विरक्त... कदाचित किंचितसे हवेतच! तो जीवनाच्या परीक्षेचा क्षण - सगळ्या लवाजम्याची निरर्थकता पटूनही त्यात अर्थ शोधण्याची आंतरिक ऊर्मी पेटून ती तेवत ठेवण्याची धडपड! या परीक्षेला केवळ सामोरे जाणे हेच परीक्षा पास करण्यासाठी पुरेसे ठरते. प्रश्नांच्या स्वरूपात जीवन कशाने सार्थकी लागणार याचे उत्तर मिळते. जिवंतपणाचे स्वागत आणि मृत्यूचे आभार मानता आले की जीवन सार्थकी लागते.

वाचने 5105 वाचनखूण प्रतिक्रिया 19

चित्रगुप्त 30/06/2023 - 01:47
लेखकाने व्यक्त केलेले विचार मननीय आहेत, परंतु त्यांना प्रत्यक्ष अनुभवाचे अधिष्ठान देता आले तर उत्तमच.
या परीक्षेला केवळ सामोरे जाणे हेच परीक्षा पास करण्यासाठी पुरेसे ठरते. प्रश्नांच्या स्वरूपात जीवन कशाने सार्थकी लागणार याचे उत्तर मिळते.
-- धागाकर्त्यास नेमक्या कोणत्या प्रश्नांच्या स्वरूपात 'कशाने जीवन सार्थकी लागणार' याचे उत्तर मिळालेले आहे, हे स्पष्ट केल्यास वाचकांना या लेखाचा थोडासा उपयोग होऊ शकतो, आणि पुढे चर्चाही होऊ शकते. अन्यथा नुस्तेच शब्दांचे पोकळ बुडबुडे - उत्पद्यन्ते विलीयन्ते असे व्हायचे.

In reply to by चित्रगुप्त

गवि 30/06/2023 - 10:08
चित्रगुप्त काका. - आपल्याशी या विषयावर एकदा चर्चा करायची आहे. आपल्या प्रतिभासाधनेच्या वेळा सोडून कोणतीही वेळ सांगा. - सखाराम गटणे

In reply to by गवि

चित्रगुप्त 30/06/2023 - 14:20
काहीही हं गवि. कसली डोंबलाची प्रतिभासाधना अन काय. बायकोने सांगितले तेच, तसेच आणि तेंव्हाच करणे हीच आमुची मुख्य साधना. तरी 'केतकी पिवळी पडली' चे ख्यातनाम लेखक स. त. कुडचेडकर यांनी सांगितल्याप्रमाणे "प्रयास हा प्रतिभेचा प्राणवायु आहे" हे तत्व चित्ती धरून आम्ही अधून मधून त्यातून जरा वेळ निसटून मिपावर येण्याचा प्रयास करीत असतो. त्यातून अलिकडे आमच्यावर अभद्र प्रतिसाद देण्याचे लांछन आलेले. बाकी चर्चा हाही आमचा प्राणवायु. केंव्हाही करुया. काय वांधा नाय. .

तर पहिलाच प्रश्न पडतो तो म्हणजे सार्थक म्हणजे काय? जीवन सार्थकी लागणे म्हणजे नेमके काय होणे? ज्यांचे जीवन सार्थकी लागले आहे असे कुणी आहे का? असेल तर त्याची लक्षणे काय? त्याला कसे ओळखावे? जेव्हापासून समर्थ रामदास माहीत झाले तेव्हांपासून प्रश्न पडणे बंद झाले. स्वामी म्हणतात, जगी सर्व सुखी असा कोण आहे विचारी मना तुची शोधोनी पाहे याच प्रश्नात मन इतके गुंतले की बाकी प्रश्न उडन छू हो गये. पुढे स्वामींनीच मार्ग दाखवला, मना त्वाची रे पुर्व संचित केले घडे भोगणे प्राप्त झाले त्यामुळेच प्रश्न पत्रीका कोरी व म्हणून उत्तर पत्रीकाही कोरीच. तरीही वरील प्रश्नांची उत्तरे कुणाला माहित असतील तर कृपया प्रतिसादावे.

In reply to by कर्नलतपस्वी

चित्रगुप्त 05/07/2023 - 03:45
ज्यांचे जीवन सार्थकी लागले आहे असे कुणी आहे का?
यात थोडा बदल करून -- "ज्याला आपले जीवन सार्थकी लागले आहे असे वाटते, असे कुणी आहे का ?" -- असा प्रश्न कराल तर त्याचे उत्तर "मै हूं ना" असे मला देता येईल. लवकरच यावर स्वतंत्र लेख लिहावा म्हणतो.

In reply to by गवि

https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.260616 नाही बुवा, आपल्याला ईंग्लिश येत नाही फार वाचता. कामापुरते बोलतो/वाचतो. बाकी दासबोध आणि तुकोबांची गाथाच डोक्यावरुन जातेय, आणि अजुन कुठे ट्युन करु म्हणता?

In reply to by राजेंद्र मेहेंदळे

गवि 05/07/2023 - 15:45
हे नाही हो.. सुप्राकाँशसच्या लेव्हलवरुन ऑकल्ट एकस्पिरीयंस घेताना.. नाही तुम्ही इन ट्यून विथ द ट्यून वाचाच.. ;-))

In reply to by मिसळपाव

टर्मीनेटर 05/07/2023 - 19:38
वाचलंय? हॅ हॅ हॅ... काय सांगु साहेब...मीच लिहिलंय... गुरुदेव स्वप्नात आले आणि म्हणाले लिही... लिहुन टाकलं 😂

In reply to by राजेंद्र मेहेंदळे

टर्मीनेटर 05/07/2023 - 20:22
नाही पण तुम्ही एकदा 'इन ट्यून विथ द ट्यून' वाचाच.. पाच रुपये किंमत आहे... अक्षरधारा किंवा बूकगंगा वर उपलब्ध नाहिये, पण इथे (1:22:41 ते1:23:05) मोफत ऐकायला मिळेल 😂

जीवन सार्थकी लावायचे म्हणजे पोहणे न शिकताच पुराने फुगलेली एखादी महानदी पार करणे. दोन पाच सेकंदातच आयुष्य सार्थकी लागेल. सुरवात चुकली. आयुष्याची आता झाली उजवण किंवा... नाही पुण्याची मोजणी नाही पापाची टोचणी अशी अवस्था केव्हा होते आशी काहीतरी सुरवात हवी होती.