ज्ञानेश्वरीतली मराठी क्लिष्ट का वाटते?

मुख्य कारण वेगवेगळ्या ठिकाणच्या आणि वेगवेगळ्या जातीतल्या बोलींमधे नेहमीच दिसून येणारा फरक हे आहे. त्या काळातही लिखाणाची आणि बोलण्यातली भाषा वेगवेगळी असू शकेल. ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांच्या शिक्षणातील फरकामुळेही भाषेत फरक पडणे शक्य आहे. मराठी काळाबरोबर सतत बदलत आली आहे. ज्ञानेश्वरीपेक्षा शिवाजी महाराजांच्या पत्रातील मराठी वेगळी दिसेल. पेशवाईतली त्याहून वेगळी तर इंग्रजी अमलातली त्याहून वेगळी. गोवा एका बाजूला पोर्तुगीजांच्या ताब्यात अलग राहिल्याने इथल्या कोकणीत तेवढा प्रचंड फरक पडला नाही. कोंकणी आणि मराठीची जी मूळ एक प्राकृत असावी तिच्याशी कोंकणी मराठीहून जवळ आजही आहे. त्यामुळे ज्ञानेश्वरीची भाषा कोंकणीला बरीच जवळची भासते. काही लोक तर ज्ञानेश्वरी कोंकणीत असल्याचा दावा करतात म्हणजे बघा!

सदस्य ४ : पण ज्ञानेश्वरांना नेमके संस्कृतपासुनच ज्ञान मुक्त करायचे होते ना? म्हणुन कदाचित त्यांनी नवीन शब्दांची निर्मिती केली असावी. वरील मुद्द्याशी असहमती दर्शवतो. बोलीभाषा ठिकठिकाणची वेगवेगळी असते... असावी... ज्ञानेश्वरांचा हेतू लोकांना सोप्या भाषेतून गीता समजावून सांगणे हा होता. ज्ञान मुक्त वगैरे हे तर्क आज करता येऊ शकतात. त्या काळात सर्वसामान्यांना रुचेल असे गीतेचे निरुपण करणे हाच हेतू असणे शक्य आहे. आजचे प्रवचनकार देखील तेच करतात. दुसरे असे की ज्ञानेश्वरी तितकी क्लीष्ट नाहिये जितकी वाटते. आजच्या मराठीशी तुलना केली की ज्ञानेश्वरी बोजड वाटणारच. लक्षात घ्या तेराव्या शतकातली मराठी आहे ही. इथे आपल्या लहानपणची मराठी आज बदललेली आपण पाहतो. जसे कारस्थान या शब्दाचा अर्थ जुन्या मराठीत वेगळा होता. आज तो कट-कारस्थान या अर्थाने घेतला जातो. भाषा ही प्रवाही असते व तशीच ती कालानुसार बदलत जाते. न बदलणारी भाषा नष्ट वा त्याज्य होते हे आपण संस्कृत वरुन पाहू शकतो,

क्लिष्ट नाही, थोडीशी संस्कृतप्रचुर आहे इतकेच. तुम्ही जर तत्कालीन शिलालेख पाहिलेत किंवा महानुभवी साहित्य वाचलेत तर ते मराठी किती क्लिष्ट होते ते कळून येईल.

तो नेहेमीचा मिपा काथ्याकूट होईल (म्हणजे कुटला खूप पण दोर बनला नाही :) ! तुम्हाला नक्की कोणते (महत्त्वाचे) शब्द अडलेत ते सांगितलंत तर काही श्लोकांची उकल (इथल्या सदस्यांकडून) होऊ शकेल.

प्रतिसाद दिल्याबद्दल आभारी आहे. ज्ञानेश्वरी अवघड वाटते पण इतर समकालीन संतांचे अभंग तुलनात्मक दृष्ट्या सोपे वाटतात. दोन्हींचा टार्गेट ऑडियन्स सारखाच असून भाषेत एवढा फरक कसा? हा प्रश्न पडतो.

@ सुचिकांत गूगलवर "ज्ञानेश्वरीतील व्याकरण site:shodhganga.inflibnet.ac.in" असा शोध देऊन पाहील्यास काही पिएचडी प्रबंधांचे पिडीएफ (काहीसे विस्कळीत) दुवे मिळतील. एक पिडीएफ डाऊन लोड करुन वाचली पण नेमकी कोणत्या दुव्यावरुन घेतली तेच विसरलो. (त्यामुळे डाउनलोड उपलब्ध असूनही संदर्भदुवा नमुदकरणे कठीण जात आहे) त्यात ज्ञानेश्वरीच्या सर्व उपलब्ध झालेल्या हस्त लिखीतांचा आणि त्यातील कोणती प्रत मुळाबर हुकूम असल्याचा इतर अभ्यासक विरुद्ध राजवाडे वादाचा उल्लेख आहे. हा वाद यासाठी महत्वाचा की राजवाडेंच्या पुर्वी मुद्रीत(प्रकाशित) सर्व प्रती असुद्ध आहेत आणि स्वतःस मिळालेली पाटांगण प्रतच शुद्ध असल्याचा दावा राजवाड्यांनी केला. राजवाड्यांचा दावा तकालीन महानुभावी मराठीच्या तौलनीक व्याकरण तसेच हस्त लिखीत कुणा व्यक्तीकडून कुणाकडे हस्तांतरीत अथवा पुर्नलिखीत होत गेले आणि पुर्नलेखनातील कटाक्ष यावरुन होता. पण राजवाड्यांच्या समकालीन इतर अभ्यासकांनी त्यांच्याकडचे हस्तलिखीत पडताळणीसाठी उपलब्ध करण्याची गळ घातली तर राजवाड्यांनी कसल्याशा रागात मुळ हस्तलिखीत उपलब्ध होणार नाही याची तजविज केली. राजवाडेंच्या नंतरच्या काळात राजवाडेंचा दावा व्याकरणाच्यादृष्टीने तर जुळतो पण खातर जमा करण्यासाठी राजवाडेंना मिळालेली प्रत उपलब्ध होत नाही अशी काहीशी अभ्यासकांची स्थिती झाली. हा वाद एवढ्यासाठी महत्वाचा की इतर हस्तलिखीते पुर्नलेखन होताना काही प्रमाणात पुर्नसंपादीतही होतात आणि पुर्नसंपादनात संपादकाच्या कालीनभाषेचे प्रतिबींब एंट्रीमारु शकते. असो. एवढे सगळे सांगीतले यासाठी की राजवाडेंचा तत्कालीन व्याकरणाबद्दल अभ्यास होता आणि त्यांनी ज्ञानेश्वरीतील मराठीचे 'तत्कालीन नागर मराठी' असे वर्णन त्यांच्या प्रस्तावनेत केलेले आहे. (चुभूदेघे- संदर्भदुवा तत्काळ न जोडता आल्याबद्दल क्षमस्व)

पसायदान चा सोप्या मराठीतील अर्थ कुठे मिळू शकतो