गावोगावची गंमतीशीर ठिकाणे सांगा...

मी सोलापूरला गेलो होतो तेव्हा एक देऊळ बघितले आणि देवाचे नाव काय होते "खेलोबा"... ते नाव वाचून तेव्हा अक्षरशः मी हसून हसून लोळत होतो. - पिंगू

मुंबईत चर्चगेट भाग आहे, पण चर्चचा पत्ता नाही. हे खरे नाही. ज्या चर्चवरून हे नाव आले ते सेंट थॉमस कथिड्रल आजही उभे आहे. पाणी नसलेला तलाव 'धोबी तलाव' म्हणून ओळखतात एके काळी येथे खरोखरच तलाव होता. तो (ब्रिटिश काळातच) बुजवला गेला. पण नाव मात्र राहिलं! अशा (आता) गमतीशीर वाटणार्‍या नावांमागचा इतिहास जाणून घेणे रंजक ठरेल! ठाण्यात तीन पेट्रोल पंप नावाचे एक ठिकाण आहे. आज मोजायला जाल तर तुम्हाला दोनच पेट्रोल पंप दिसतील. कारण तिसर्‍या पंपाच्या जागी आता इमारत उठली आहे! पण नाव मात्र तीन पेट्रोल पंप!

राजगुरूनगर ला 'बकुळीचे झाड' असा एक पत्ता आहे. बसस्थानकावर उतरल्यावर नातेवाईकांकडे जाताना रिक्षावाल्याला कुट जायचय ह्याचे उत्तर देताना फक्त बकुळीचे झाड एवढच सांगावे लागे. अहमदनगर मधेही रामचंद्र खुंट असा एक भाग आहे. आता हे खुंट काय प्रकार आहे माहित नाही. एखादा खांब वगैरे असावा. पण कधी तसा तो तिथे दिसला नाही.

पुण्यात हडपसरला साडे सतरा नळी म्हणुन एक एरिआ आहे. तसेच चारनळ म्हणुन एक जागा ओळखली जायची. तसेच काही अजुन.. कँपात चारबावडी : बावडींचा पत्ता नाही. कोल्हापुरात कोल्हे आहेत की नाही माहित नाही, तसेच नागपुर. जळगावात पाण्याची बोंबाबोंब आहे. कल्याणचे कल्याण कधी होईल माहित नाही. नवरा नवरी नावाचे एक गाव आहे. मामा भाचे म्हणुन एक मंदीर आहे. (कुठे आठवत नाही) थोडं अवांतरः आमचे काही मित्रः/मैत्रिणी सुर्यवीर सिंग चौहान - वजन ४० किलोपेक्षा कमी (आम्ही हँगर म्हणायचो) अबोली: जन्मल्यापासुन १ सेकंद तोंड बंद नाही. सुवर्णा : काळी कुट्ट . . ईटीसी.. ईटीसी.. अजुन आठवेल तसं..

येथे 'अंडरग्राऊंड ब्रिज' असा एक प्रकार पूर्वी होता; आताही असेल पण त्याचे नवीन्य कमी झाले असावे. साबरमतीच्या दिशेने जाणार्‍या रेल्वेमार्गाच्या खालून एक रस्ता जाई (पार्ल्याच्या 'मिलन सब वे 'सारखा). तिथे जरा दिव्यांची रोषणाई केली होती. टूरिस्टांना ती जागा बसेसमधून अवश्य नेऊन दाखवीत असत!

१.नगरमध्ये दिल्लीगेट नावाची एक लहानखुरी वेस आहे. तिथून पुर्वी लोक दिल्लीला जायचे अशी वदंता आहे. २.नगरमधल्या स्मशानाला अमरधाम असे नाव आहे. या अमरधामवरून एसटी स्टँड कडून दिल्लीगेटकडे जाणारा बाह्यवळण रस्ता जातो. त्या रस्त्याचे नाव आहे अमरधाम रोड आणि त्याची अवस्था त्याचे नाव सार्थ करेल अशी काळजी महापालिकेकडून घेतली जाते.

ह्या नावांबरोबरच त्यांचा इतिहास माहीत करुन घेणे देखील रंजक ठरेल. उदा. (मिपावरच इतरत्र वाचले आहे) पुण्यातील खुन्या मारुति जवळ चाफेकर बंधुनी रँडवर गोळी झाडली म्हणुन त्याचे नाव खुन्या मारुती पडले. दादर टी.टी येथे आधी ट्राम टर्मिनस होते.

कोल्हापुर शहरात प्रवेश केल्या केल्या तुम्हाला ताराराणीचा(अश्वारुढ) पुतळा दिसतो. हा चौक म्हणजेच कावळा नाका. ब्रिटीश काळात तिथे कॉवेल नावाचा डॉक्टर अधिकारी राहात असे. त्याने तिथे दवाखाना काढला होता. म्हणून त्याला कॉवेल नाका असे संबोधत. काळाप्रमाणे त्यात बदल होत होत कॉवेल चा कावळा झाला!

तर मिपाकरांना माझी नम्र विनंती. असेच गावोगावचे (अर्थातच आपापल्या) आणखी गंमतीशीर भाग सांगणार का? शक्य झाल्यास ते नाव कसे पडले, हेही सांगावे. (उदा : पुण्यात 'गुपचूप गणपती' आहे. म्हणजे हा गणपती गुपचूप बसलेला आहे म्हणून नाही, तर तो ज्या वाड्यात आहे त्याच्या मालकांचे नाव श्री. गुपचूप म्हणून.>> महारास्ट्रातल्या गवां विशयि आपल्याला कहि महित नहि? ओ अन्ना ! आपल्या भारतात ३३ कोटि देव आहेत कोना कोनाचे नाव घेनार ?

पुण्यात पुणे ३० नावाचा एक विभाग आहे. हा विभाग सदाशिवराव भाऊ यांच्या नावाने ओळखला जातो. पुण्यासुंदर तील सर्वात पाट्या इथे पहायला दिसतात. प्र वा जोग वगैरे सुप्रसिद्द लोक याच विभागतले. इथले लोक काटकसरी ( कोण म्हणाला रे *जूस म्हणुन) असतात इथे बहुतेक शाकाहारी जमातीची वस्ती असूनही पुण्यातील सर्वात जास्त फेमस मांसाहारी हाटेले आढळतात.

मुंबईला नवी मुंबई आहे तसं सोलापुरला जुळे सोलापुर आहे. म्हणजे नवं उपनगर आहे. तसेच सोलापुरात आड्वा नळ नावाने ओळखला जाणारा भाग आहे. या भागातल्या मुळच्या रस्त्याला नवीन पाणि पुरवठा लाईन आडवा छेद देउन गेली आहे म्हणुन आडवा नळ. रेल्वे स्टेशनच्या मागच्या भागाला फॉरेस्ट म्हणले जाते. का ते माहित नाही. इथल्या किल्यात एक बाळंतिणिची विहिर आहे. आम्ही लहान असताना, त्या विहिरीत वाकुन पाहिले असता आत ओढुन घेतले जाते असे सांगत. याच किल्यात आता बाग आहे, तिला किल्यातली बाग म्हणतात. विजापुर रोडला कंबर तलाव आहे, कंबर का ते माहित नाही. सोलापुर - पुणे रोडवर असलेले बाळे नावाचे उपनगर आहे, ह्या इथे जुनी स्मशानभुमी आहे, त्यावरुन कोणि फार उथळपणे बोलायला लागले की सोलापुरात त्याला ' उचलली जिभ लावली टाळ्याला, घेतली घंटी निघाले बा़ळ्याला' असे म्हणायची पद्धत आहे. आता हेच मी इथे प्रतिसादात पण वापरणार आहे. संगमेश्वर कॉलेजच्या समोरच्या भागाला पंखाबावडी म्हणतात, ते इथे असलेल्या एका विहिरीवर पुर्वी पवनचक्कीवर चालणारा रहाट होता म्हणुन. बाकी, देव़ळांबद्दल म्हणाल तर, सोन्या मारुती आहे, पण ह्या मंडळाचा गणपती संपुर्ण चांदिचा आहे. मधला मारुती आहे, हा आधी भर चॉकात होता, १०-१५ वर्षांपुर्वी कोप-यात आणला आहे. आजोबा गणपती, ताता गणपती - हा पद्मशाली समाजाचा आहे, पद्मशाली समाजात आजोबांना ताता म्हणतात. पत्रा तालीम, पाणिवेस तालीम, विजापुर वेस आहे, टोळाचा बोळ, चॉपाड अशी प्रसिद्ध ठिकाणे आहेत, वेश्यावस्ती असलेल्या भागाला तरटी नाका म्हणले जाते. जुन्या धान्याच्या खराब झालेल्या पोत्यापासुन केलेल्या पायपुसण्याला तरट म्हणले जाते, बहुधा तो संदर्भ असावा. पुण्या-मुंबईत जेंव्हा मल्टिप्लेक्स म्हणजे काय ते माहित नव्हते तेंव्हापासुन सोलापुरात भागवत चित्रमंदिर आहे. एका संकुलात आशा, कला, मीना आणि दोन अशी पाच थिएटर आहेत. तसे ही सोलापुरात त्या रस्त्यावर एक किमोमीटर मध्ये ९ थिएटर आहेत. हे आमच्या गावाचं वैशिष्ट्य. आज पण फिल्मी मासिकात मुंबईनंतर सोलापुरच्या तिकिटविक्री वरुन सिनेमाच्या हिट / फ्लोप चा हिशोब मांडला जातो.

मुंबईत ब्रिटिश मंडळी कोटात (फोर्टात) रहात. बाजारहाटासाठी क्रॉफर्ड मार्केटात जात. ह्या बाजाराच्या मागच्या भागाला (आताचा महंमद अली रोड) behind the bazar असे संबोधीत. त्या behind the bazar चे पुढे झाले भेंडी बाजार!

वाई येथे परटाचा पार आहे ..............तिथे वडाचे फार जुने झाड आहे , पुर्वी तेथे बर्यापैकी परीट वस्ती होती पण आता फारशी नाही ........... तसेच मधली आळी नावाचा परीसर आहे पण तो कोणत्याही प्रकारे मध्यभागी नाही ............. पण ढोल्या गणपती मात्र नावाप्रमाणे आहे .............. सान्गली येथे गावभाग नावाचा परीसर आहे , गावाच्या बाहेर ............ सातार्याजवळ चिमणगाव नावाचे गाव आहे , पण फारशा चिमण्या ( पोरी पण ) दिसल्या नाहीत ....... वेडी बाभळ नावाचा भाग ओगलेवाडी च्या जवळ आहे ......... पण तिथे बाभळ नाही ..........

ठाण्याजवळची कापूरबावडी, वाघबीळ, गायमुख इ. ठिकाणं. रायगड किल्ल्याजवळ असलेल्या वाघबीळात एखादं भुयार असून ते इथं निघत असण्याचे काय चान्सेस? ;) भांडुप पश्चिमेला 'जंगलमंगल रोड' आहे! तिथं जंगल तर नाहीच नि या रस्त्यावर मंगलकार्य होत असल्याचे चान्सेस सुद्धा कमीच! ;) बोरीवलीच्या कुलूपवाडीच्या नावामागचं रहस्य काय आहे कोण जाणे! गोरेगावात पांडुरंगवाडीजवळ एक मैदान आहे त्याला 'बाप का बगीचा' असंच म्हटलं जात असल्याचं लहानपणापासून ऐकलंय! बगीचा तर नावाला दिसला नाही कधी, कधी काळी असावा नि तिथं कुणीही येऊन ती जागा आपल्या बापाची असल्याचं समजून काय वाट्टेल ते करत असल्याने त्याला हे नाव पडलं असावं असा आमचा अंदाज आहे! आरे कॉलनीत 'छोटा काश्मीर' हे गार्डन होण्यापूर्वी त्या टेकडीवर ऑब्झर्वेशन पॉईंट (की पोस्ट) होता. म्हणून तिथं बाग झाल्यावर त्याचं 'ओ.पी. गार्डन' झालं! आरे कॉलनीतच दुसर्‍या एका टेकडीवर असलेल्या न्यूझीलंड हॉस्टेलचा प्रत्यक्षात न्यूझीलंडशी काही संबंध आहे की नाही याची कल्पना नाही! :) कोकण रेलवेवर रत्नागिरीजवळ उक्षी नि भोके स्टेशनांच्या दरम्यान एक बोगदा आहे! त्यावर 'भोके बोगदा' असं प्रशस्त अक्षरांत लिहिलंय! तो बोगदा आला, की "गाडी भोक्याच्या बोगद्यात गेली रे!!" हे आमचं ठरलेलं वाक्य! ;) कशेडी घाटातलं कशेडी गाव सोडून पुढे घाट उतरू लागलो की वाटेत एका ठिकाणी दरीकडे बाण केलेला बोर्ड आहे आणि त्यावर लिहिलंय "केवड्याचा माळ". तिथं माळ नाहीच.. दिसते ती नुसती खोलखोल दरीच! चिपळूण-गुहागर रस्त्यावर मार्गताम्हने सोडल्यावर पुढे 'शृंगारतळी' नावाचं गाव लागतं! आम्ही एकदा मुद्दाम त्या गावातल्या तळीत आंघोळ करायला थांबलो होतो! म्हटलं बघू तरी काही शॄंगाराचा चान्स आहे का! ;)

अरे मेघवेडा तू भांडूप पश्चिम चा गाढव नाका विसरलास.

धुळ्यात एक 'खोल गल्ली' म्हणून आहे. तसेच तीन कंदील, पाच कंदील म्हणूनही काही एरिया आहेत.

पुण्यात हुजूर पागा आहे तेथे म्हणे घोडे बांधत असत सातार्‍यात हत्ती खाना आहे . पूर्वी म्हणे तेथे हत्ती बांधत असत हल्ली या दोन्ही ठीकाणी शाळा आहेत. हा एक गमतीदार योगायोग. भोर ला उभी मंगळवार पेठ आणि आडवी मंगळवार पेठ अशा दोन पेठा आहेत

हाँगकाँग येथे एका गल्लीचे नाव रेडनॅक्सेला टेरेस (Rednaxela Terrace)असे आहे. हे खरे तर अलेक्झांडर टेरेस (Alexander Terrace) असे असावयास हवे होते. पण असे सांगितले जाते की रस्त्याच्या नावाची पाटी लिहीणार्‍या चिनी कर्मचार्‍याने अलेक्झांड्रा उजवीकडून डावीकडे लिहीले (हे साधारणपणे १९०० च्या सुमारास झाले असावे असे रेकॉर्डवरून दिसते). तेव्हापासून ह्या रस्त्याचे नाव तसेच राहिले आहे! आता हे नाव दप्तरीही तसेच आहे-- रेडनॅक्सेला टेरेस!

ऐकिव माहिती: "इष्टुर फाकडा" असे एक ठिकाण पुण्याच्या अगदी जवळच आहे. कुणीतरी स्टुअर्ट होता, त्याची तिथे समाधी(?) आहे म्हणे. शिवाय जत्रा पण असते. कृपया जाणकारांनी प्रकाश टाकावा

सिंगापूरला ब्रिटीश येण्याआधी खूप वर्षे, म्हणजे १३६० शतकातली गोष्ट आहे. सुमात्रा बेटांवर संग निला उतामा (निलोत्तम?) नावाचा राजा होता. श्रीविजयन साम्राज्यातला हा एक राजा होता. एकदा तो शिकार करायला सिंगापूर बेटावर आला, तेव्हा इथल्या जंगलात त्याने एक नविनच प्राणी पाहिला. त्याच्या प्रधानाने त्याला हा सिंह आहे असे सांगीतले. (तो वाघ असण्याची शक्यता जास्त आहे). पहिल्यांदा ह्या भागात सिंह दिसला, म्हणून ह्या बेटाचे नाव नंतर त्याच्या कारकिर्दीत सिंगापूर पडले, अशी दंतकथा आहे. ब्रिटीशांच्या काळात अनेक मजूर भारतातून आणण्यात आले. त्यात दुधवाले भैया, धोबी वगैरे देखील होते. गवळ्यांची मोठी वस्ती आजच्या सेरेंगून भागात होती. त्यांच्या म्हशींचे गोठे जिथे होते, तो भाग कांदांग कर्बाऊ (मलेय भषेत- म्हशींचा गोठा) म्हणून ओळखल्या जाऊ लागला. आज तिथे स्त्रियांचे इस्पीतळ आहे. मजेचा भाग म्हणजे ते आज देखील कांदांग कर्बाऊ हॉस्पीटल म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्या काळी, शहरात एक मोठा धोबीघाट होता. आपटून धोपटून कपडे धुणारे उत्तर भारतीय धोबी होते. त्या भागाचे आज देखील धोबीघाट हेच नाव आहे.

बेळगावात बोगारवेस आहे. या नावाची कुळकथा काय असावी?

विचारून येतो.

शिवडीला एक मारूती मंदीर आहे... नाव चिमण्या मारूती.

चेन्नई मध्ये व्हिजा गणेश म्हणुन एक गणपती प्रसिद्ध आहे. त्याच्या आशिर्वादाने म्हणे व्हिजाचे काम लवकरात लवकर होते. हा हा हा